Önemli araştırma! Darbelerin mimarı ABD

RECEP BAHAR/AA-DETAY HABER

Latin Amerika ülkesi Bolivya'daki siyasi kriz ve Devlet Başkanı Evo Morales'in ordu tarafından istifaya zorlanması, ABD'nin doğrudan veya dolaylı birçok ülkede yönetimlerin devrilmesiyle sonuçlanan darbeci tarihini akıllara getirdi.

Arka bahçesi gibi gördüğü Latin Amerika ülkelerindeki yönetimlere, 1898'den bu yana müdahale eden ABD'nin eli, binlerce kilometre uzağındaki Asya ve Orta Doğu ülkelerine de uzanıyor.

ABD'nin desteklediği veya doğrudan dahil olduğu darbeler, bu ülkelerde istikrarsızlık ve geri kalmışlığın yanı sıra diktatörler ve terör örgütleri nedeniyle on binlerce kişinin hayatını kaybetmesiyle sonuçlandı. ABD'nin Latin Amerika'da muz ticaretini yöneten Birleşik Meyve Şirketi'nin (United Fruit Company) faaliyetlerini kolaylaştırmak için Honduras ile Nikaragua'da düzenlediği ve desteklediği darbeler, dünya siyaset literatürüne 'muz cumhuriyeti' terimini kazandırdı.

Darbe yapmadığı ülke yok gibi

KÜBA: Latin Amerika'daki ilk müdahalesini Porto Riko ve Küba'da yapan Washington yönetimi, İspanya sömürgesindeki Porto Riko ve Küba'yı 1898'de işgal etti. 1906'da Küba'nın ilk seçilmiş Başkanı Tomas Estrada Palma'yı deviren ABD, adayı 1909 yılına kadar yöneten bir işgal hükümeti kurdu.

PORTO RİKO: 1917'de Küba'yı bir kez daha işgal eden ABD, 1923'te aşamalı olarak geri çekildi. Küba zaman içinde bağımsızlığını kazansa da Porto Riko halen ABD kolonisi.

PANAMA: Fransızların atıl bıraktığı Panama Kanalı projesini devralmak isteyen ABD, Kolombiya'dan ret cevabı alınca ayrılıkçı güçlere destek vermeye başladı. Kolombiya'dan 1903'te ayrılan Panama'yı ilk tanıyan ülke olan ABD, çok istediği kanal projesini 1914 yılında tamamladı.

ABD, 1988'de Panama'ya bir kez daha müdahale etti.

NİKARAGUA: Washington, 1912'den 1933'e kadar Nikaragua'yı işgal altında tuttu. ABD'nin bu işgaldeki amacı, Karayip Denizi'ni Pasifik Okyanusu'na bağlayan Nikaragua Kanalı'nı başka ülkelerin yapmasını engellemekti. Şimdi Çin 270 kilometrelik bu kanalın inşası için harekete geçti.

ABD, ülkeye 1981'de bir kez daha müdahale etti.

MEKSİKA: Latin Amerika'nın Brezilya'dan sonra en kalabalık ülkesi Meksika da ABD'nın tasallutundan kurtulamadı. Beyaz Saray, 1913'te Francisco Madero'ya karşı yapılan kanlı darbeye destek verdi ve General Victoriano Huerta'yı devlet başkanı olarak göreve getirdi.

HAİTİ: ABD ordusu, Haiti'deki ekonomik çıkarlarını korumak için 1915 yılında bu ülkeyi işgal etti. ABD, 1934 yılında kendisine sadık bir ordu bırakarak ülkeyi terk etti. ABD, ülkeyi 1994 yılında bir kez daha işgal etti.

GUATEMALA: ABD, 1944 Guatemala Devrimi'nden önce hüküm süren seçkinlere iktidarı geri kazandırmak için demokratik seçimlerle başa gelen Devlet Başkanı Jacobo Arbenz'e karşı 1954'de PBSUCCESS kod adlı CIA darbesi tertipledi. Darbenin yol açtığı 36 yıllık iç savaş, 200 binden fazla Guetamalının hayatına mal oldu.

ŞİLİ: Şili ordusu ve polisi, ABD desteğiyle 1973'te seçilmiş Cumhurbaşkanı Salvador Allende'yi darbeyle görevden aldı, yerine General Pinochet getirildi. Bu dönemde 3 bin 200 siyasi muhalif kayıplara karışırken çoğu işkenceye maruz kalan 30 binin üzerinde Şilili tutuklandı.

VENEZUELA: Venezuela'nın önceki devlet başkanı Hugo Chavez ve mevcut Devlet Başkanı Maduro, sıklıkla Amerikan darbeleriyle karşılaştı.

Darbe yapmadığı ülke az

ABD bunların yanı sıra Latin Amerika'da Bolivya, Brezilya, Arjantin, Küba, Dominik Cumhuriyeti,  El Salvador, Guatemala, Guyana, Honduras, Meksika ve Panama'da farklı zaman aralıklarında çok sayıda darbeyi destekledi. Beyaz Saray, eli kanlı diktatörlerin yanı sıra aşırıcı ve antidemokratik hareketlere arka çıktı.

ABD, Asya kıtasında Endonezya, Tayland, Pakistan ve İran'da; Afrika kıtasında ise Mısır, Cezayir, Liberya, Sierra Leone, Gana gibi ülkelerde çok sayıda askeri darbeyi yönlendirdi. Mısır'da 2012'de demokratik yollarla seçilen ilk Cumhurbaşkanı Mursi, ABD'nin açıkça desteklediği Sisi darbesiyle 1 Temmuz 2013'te görevinden uzaklaştırıldı. Washington yönetimi ise Mısır'daki darbeyi resmen alkışladı. 

Türkiye oyun sahası

ABD, Asya ve Ortadoğu ülkelerinde de benzer müdahalelere ve darbe destekçisi eylemlere imza attı. Bu ülkelerin arasında Türkiye ilk sıralarda yer alıyor. Washington yönetiminin darbelerin ardından verdiği veya geç verdiği tepkiler, 15 Temmuz'da FETÖ'nün darbe girişimini de akıllara getiriyor.

ABD, Fetullah Gülen'e ısrarla ev sahipliği yapmaya devam ediyor. Türkiye'nin yakın tarihinde en kanlı darbe diye anılan 12 Eylül ile ilgili CIA'in Türkiye Şefi Paul Henze'nin, darbeyi Başkan Jimmy Carter'a bildirirken kullandığı, "Bizim çocuklar başardı" ifadesi hafızalardaki tazeliğini koruyor.

12 Eylül sonrasında 50 kişi idam edildi. ABD, Türkiye'deki 1960- 1971 darbelerinin yanı sıra 1997'deki post-modern darbede de parmağı bulunuyor.

1960 darbesi Türkiye ile Sovyetler Birliği arasındaki yakınlaşmayı engellemeye, 1971 darbesi haşhaş ekinini sonlandırmaya, 1997 darbesi ise İsrail'in keyfi Türkiye-İran savaşı çıkarmaya yönelikti.