'O'nun her şeye gücü yeter'

İmam Gazali Hazretleri şöyle buyurdu:"Allah-u Teâlâ'nın sübûtî sıfatları sekiz tanedir. Bunlar hayat, ilim, irade, kudret, işitme, görme, kelâm (konuşma) ve tekvin (yaratma) sıfatlarıdır.Bu sıfatların her birinin taalluk ettiği (özellikle hükmünü icra ettiği) bazı alanlar vardır; ancak hayat sıfatı böyle değildir, o bütün kemâlâtların (olgunluk, yücelik ve şerefli hallerin) kaynağıdır.İlim sıfatı vacip, caiz ve varlığı imkânsız olan bütün varlıkları içerir.Vacip (olması zaruri olan); Allah-u Teâlâ'nın zâtı ve sıfatlarıdır.Caiz (olması ile olmaması eşit olan), yaratılan bütün mümkin varlıklardır.Müstehil, var olması mümkün olmayan şeydir.İrade sıfatı, özel olarak tahsis edilen şeylerle ilgilidir. Tahsis, yaratılması mümkün varlıklardan birinin, ilâhî iradeye uygun şekilde yokluktan varlık âlemine çıkmasını tercih etmektir.Kudret sıfatının tecellisi, varlıklarda tesir etmek, hükmünü icra etmektir. Tesir, yok olan bir şeyi var etmek; var olanı yok etmektir.İlim, iradeden öncedir; eğer önce ilim olmasaydı, irade bir şeyi tercih etmezdi. Bir şey tercih edilmeseydi, onda kudret tecelli etmezdi.İşitme sıfatı, önce ve sonradan meydana gelen her şeyi kapsar.Kelâm sıfatı, ilim sıfatının kapsamına giren her şeyi içerir.Bu sıfatların hepsi, Allah-u Teâlâ'nın zâtı ile kaim ve mevcuttur.Bu sıfatlar, iki kısma ayrılır. Bir kısmının, diğer varaklarla ilgisi keşf (gizli hakikatleri ortaya çıkarmak) içindir; ilim, işitme ve görme gibi. Bazılarının diğer varlıklara ilgisi keşf ve tesir için değildir, kelâm gibi.Bu sıfatların en umumi olanları, ilim ve kelamdır; en hususi olanı işitme; orta durumda olanı ise görmedir.Beka, varlığın devamlı olmasıdır. Bu sıfat, zâttan ayrı bir sıfat değildir.***Eş'arîler sıfatlar konusunda şöyle der: 'Allah-u Teâlâ, kendisine has bir hayat sıfatı ile diridir; ilim sıfatı ile alimdir, kudret sıfatı ile kadirdir, irade sıfatı ile dileyendir; O, kendisine has bir işitme sıfatı ile işitendir; görme sıfatı ile görendir, kelam sıfatı ile konuşandır.'Kaderiyye'nin (kaderi inkâr edenlerin) mezhebi şudur: 'Allah, zâtı ile diri, zâtı ile kadir, zâtı ile irade eden, zâtı ile işiten, zâtı ile gören ve zâtı ile kelam edendir.'Tabiatçıların görüşü şudur: 'Ateş, kendi tabiatıyla yakar; su kendi tabiatında bulunan bir özellikle susuz kimsenin susuzluğunu giderir; ekmek veya yiyecekler, tabiatındaki bir özellikle karın doyurucudur. Felekler ve yıldızlar, tabiatlarındaki özellik sayesinde kendi başlarına varlıklar üzerinde etki yaparlar. Diğer bütün varlıklar da böyledir.'Hak mezhep sahipleri der ki: 'Varlıkların kendi başına bir tesir etme ve iş yapma kuvveti yoktur; asıl tesir eden ve iş yapan Allah-u Teâlâ'dır.'Yüce Allah, en iyisini bilir."