Sağlıksız mükemmeliyetçiliği neden hafife almamalıyız
Mükemmeliyetçi insanlar başarısızlık korkusu yüzünden kendilerini suçlar
06.10.2020 01:19:00
Sağlıksız mükemmeliyetçilik ardından tükenmişliği getirir
Uzman Sosyolog Pedagog/Psikolog Hanım Demirbaş, sağlıksız mükemmeliyetçilikle ilgili yaptığı değerlendirmede, "Sağlıksız mükemmeliyetçilik ardından tükenmişliği getirir" dedi.
Sağlıksız mükemmeliyetçilerde aşırı kontrol gibi durumların ortaya çıktığını söyleyen Demirbaş;
"Hayattaki tüm talepleri karşılamaya çalışmak son derece sağlıksızdır. Bazı talepleri radikal bir şekilde azaltmak mümkündür. Birçok insan özel yaşamlarında ve işlerinde de kendilerinden aşırı taleplerde bulunur. Bu neden sorgulanmalı? Hiç kimse bir cerrah tarafından üzerinde dikkatsizce yapılmış dikiş istemez. Hiç kimse bir uçağın inşasını ayrıntı noktalara dikkat etmeyen mühendislere bırakmak istemez.
Bir insanın kendisini mükemmeliyetçi olarak görmesi elbette çok mutlu edicidir. İnsan gelişiminde her zaman mükemmeliyetçiler olmasaydı, muhtemelen bugün hala çamaşırlarımızı elle yıkıyor olurduk. En yüksek performansın çoğu, insanların durağın olmaktan memnun olmamasına dayanıyor. Bu sanatçılar için, sporcular için, mükemmeliyetçinin vücut bulmuş hali olan Steve Jobs gibi şirket kurucuları için geçerli.
O halde mükemmeliyetçiliğin sorunu nedir?
Sağlıksız belirtiler vardır. Bunlar aşırı kontrol gibi davranışları içerir, yani her şeyi iki ve üç kez kontrol etmek. Bu, yetki verememeyi içerir. Keza her türlü listeyi sürekli yapmak gibi aşırı planlama yapmak, çoğu zaman yanılıyor olabileceği için kararları da geciktirir.
Sağlıksız belirtiler vardır. Bunlar aşırı kontrol gibi davranışları içerir, yani her şeyi iki ve üç kez kontrol etmek. Bu, yetki verememeyi içerir. Keza her türlü listeyi sürekli yapmak gibi aşırı planlama yapmak, çoğu zaman yanılıyor olabileceği için kararları da geciktirir.
Çok temel bir soru şudur, kişi bazen belirli gereksinimleri karşılamayı reddederek ne kadar iyi hayır diyebiliyor?
Bunu yapamazsa, kendisini yeri doldurulamaz hissediyorsa, genellikle bir sorunu vardır. Aslında bu mükemmeliyetçiler için özel bir sorundur. Herhangi bir zayıflığı kabul edemez, çünkü bu son derece kusurlu olur. Çoğunlukla çevre, ilgili kişi farkına bile varmadan birisinin kendisine aşırı yüklediğini fark eder. Sağlıksız mükemmeliyetçiliğin küçümsenmemesi gereken bir intihar nedeni olduğunu varsaymak sebepsiz değildir çünkü semptomlar yıllarca tedavi edilmeden kalır. Kliniklerde de, çoğu kez, depresyon ve tükenmişlik gibi, işlevsiz mükemmeliyetçiliğin yalnızca güçlü tezahürlerini görüyoruz.
Bunu yapamazsa, kendisini yeri doldurulamaz hissediyorsa, genellikle bir sorunu vardır. Aslında bu mükemmeliyetçiler için özel bir sorundur. Herhangi bir zayıflığı kabul edemez, çünkü bu son derece kusurlu olur. Çoğunlukla çevre, ilgili kişi farkına bile varmadan birisinin kendisine aşırı yüklediğini fark eder. Sağlıksız mükemmeliyetçiliğin küçümsenmemesi gereken bir intihar nedeni olduğunu varsaymak sebepsiz değildir çünkü semptomlar yıllarca tedavi edilmeden kalır. Kliniklerde de, çoğu kez, depresyon ve tükenmişlik gibi, işlevsiz mükemmeliyetçiliğin yalnızca güçlü tezahürlerini görüyoruz.
Örneğin bir insan '30 yaşındayım. Üç kızım, bir evim, bir kocam, bir işim ve hala gerçekleştirmek istediğim hayallerim var ve ölmek üzereyim. Bunun sebebi benim!' diyorsa, ne anlaşılır?
Son derece performans odaklı, muhtemelen iyi görünümlü, spor yapacağından emin, profesyonel olarak başarılı ve her alanda mükemmel olmak isteyen bir kadın olabilir, özellikle çocukları varsa aile dahil. Yıkılma noktasına kadar mükemmeldir" dedi.
Son derece performans odaklı, muhtemelen iyi görünümlü, spor yapacağından emin, profesyonel olarak başarılı ve her alanda mükemmel olmak isteyen bir kadın olabilir, özellikle çocukları varsa aile dahil. Yıkılma noktasına kadar mükemmeldir" dedi.
Hanım Demirbaş mükemmeliyetçilerin değişken özellikleri olduğunu söyleyerek, sözlerine şu şekilde devam etti:
"Mükemmeliyetçiliğin tipik özelliği nedir? Mükemmeliyetçilik özelliği neredeyse her zaman hayatın her alanına sirayet etmiştir. İş, ortaklık, çocuklar, hobiler, kendi bedeniniz. Artık çalışmayana kadar çalışmaya devam etmek tipiktir. Profesyonel ya da özel olarak her şeyi mümkün olan en iyi şekilde yapmak isteyen ve diğerine bırakan neredeyse hiç kimse yok. Kural olarak, talepler en az profesyonel yaşamdaki kadar yüksektir.
Kapatmak, hiçbir şey yapmamak, müzikten veya yemek yemekten zevk almak son derece zordur. Asla tembellik yapmaz, çünkü o esnada hala bir şeyler yapmış olabileceği için tembelliği bir zaman kaybı gibi görür. Huzurun izi yoktur.
Mükemmeliyetçilik ne kadar yaygın? Çoğunun değişen derecelerde mükemmeliyetçi eğilimleri var, tesadüfen kadın ve erkekler eşit derecede. Mükemmeliyetçiliğe meyilli insanların yaklaşık yarısı "işlevsel mükemmeliyetçi" olarak tanımlanabilir. Bu, bu kişilik özelliğinin sağlıklı bir çeşididir.
Gerçekten iyi olmak isteyen ama hata yapmaktan, belki başarısız olmaktan korkmayan insanlardır. O zaman tüm kişiliğini hemen sorgulamaz. Eylemlerinin başarısından da keyif alabilecek ve bir sonraki engeli hemen düşünmeyenler. Ve her şeyden önce kendi ihtiyaçlarına, rahatlamaya ihtiyaçları olduğu gerçeğine dikkat edenler. O halde mükemmeliyetçilikle yaşamak en iyisidir."
Sağlıksız mükemmeliyetçiliğin özellikleri nelerdir?
İşlevsiz mükemmeliyetçilerin hata yapmaktan korktuklarını söyleyen Demirbaş;
"İşlevsiz mükemmeliyetçiler kendileri için yüksek standartlar belirler, ancak aynı zamanda hata yapmaktan da korkarlar. Genellikle performans yeteneklerinden şüphe ederler ve başkalarının beklentilerini karşılamamaktan korkarlar. Bir şey yolunda gitmediğinde, yeterince iyi olmadıkları için kendilerini suçlarlar. Dışarıdan bakıldığında, böyle bir başarısızlık korkusu tamamen abartılı görünüyor.
Ancak endişe duyanlar için yalnızca iyi ya da kötü nüans yok, teselli yok. Buna ek olarak, işlevsiz mükemmeliyetçiler genellikle diğer insanların artık onlardan hoşlanmadığı hissine kapılıyor ya da başarısız olduklarında saygı duyulmalı, çünkü onlar yalnızca performanslarına göre değerlendirileceklerini varsayarlar. Bu da hata yapma korkusunu artırır. Sağlıksız mükemmeliyetçilikten kaçınmak için ise belirleyici faktör düzenli dinlenmek, rahatlamak için aralar verilmeli. Yoga veya meditasyon gibi gevşeme teknikleri yardımcı olabilir veya bahçeyle uğraşmak, sadece huzur içinde sesli bir kitap dinlemek. Stresi azaltan egzersiz yapılmalı. Bilinçli olarak sakin adalar oluşturmalı.
Mükemmeliyetçiler şöyle diyecek; 'Konuşmak senin için kolay, elbette yapmasam, güzel olurdu, ama sonra her şey olduğu yerde kalır ve işler yığılıyor'. Bu tam da böyle insanlar için pusuda bekleyen tuzaktır. Şöyle düşünüyorlar, "Bunu sadece ben yapabilirim" çocukların arkasını temizlemeye devam ediyorsun, hızlı bir şekilde üç çeşit yemek pişiriyorsun, çamaşırları kendi kendine ütülüyorsun, çünkü görünüşe göre kimse bu kadar iyi yapamıyor.
Ancak odaların dağınık olmasının önemli olmadığını söyleyerek, hazır yemekle kırışık nevresim takımıyla yaşama tavsiyesi gibi ikna edici konularda genellikle daha fazla ilerleme kaydedilmez. Bir mükemmeliyetçiye bu kadar kendinden talepkar olmamasını söylemek artık bir alkoliğe içmeyi bırakmasını söylemek kadar mantıksız. Mükemmeliyetçilik, kişinin merkezi olan tüm yaşam çevresine kendi imajına uygulanan bir şemadır. Bu nedenle, sonuçta sadece terapi yardımcı olabilir" ifadelerini kullandı.
