Sanal diktatörlere neşter mi geliyor?

Türkiye'de internette herhangi bir ürün arandığında mutlaka 'pazar yerleri' olarak bilinen Trendyol, hepsiburada, n11 şirketleri sayfanın en üst sıralarında yer alıyor. Sadece bu tablo bile Türkiye'de e-ticarette ciddi tekelleşme olduğunu gözler önüne seriyor. e-ticaretin mevcut durumunda, e-ticaret pazar yerleri önemli bir satış kanalı olarak öne çıkıyor.

Gelirin önemli bir kısmı yurtdışına akıyor

Türkiye'de 2019'da yüzde 9.8 olan e-ticaretin genel ticarete oranı, yaklaşık iki katına çıkarak 2021'de yüzde 17.7 olarak gerçekleşti. Gelecek dönemde bu oranın daha da artması bekleniyor. 2021'de perakende e-ticaret hacmi 234 milyar lira olarak gerçekleşirken, bu hacmin yaklaşık yarısını sektörün önde gelen e-ticaret pazar yerlerindeki satışlar oluşturdu. Bu oran da her geçen gün artma eğilimi gösteriyor. Türkiye'nin en büyük e-ticaret şirketi kuşkusuz Trendyol. Şirketin kontrolü 2018'de Çinli Alibaba'nın eline geçmişti. Şirketin halen hisselerinin yüzde 86.5'i Alibaba'nın elinde. Haliyle Trendyol'un elde ettiği her 100 liralık net kârın 86.5 lirası Çin'e aktarılıyor. Hepsiburada ve n11'de de yabancı ortaklar bulunuyor.

Tekkelleşmenin dik âlası!

İşletmelerin e-ticaret pazar yerlerine göre dağılımına bakıldığında ise yüzde 74'ünün yalnızca bir, yüzde 12'sinin iki, yüzde 6'sının üç ve yüzde 3'ünün dört ve üzeri pazar yerinde satış yaptığı görülüyor. Sektörün az sayıda e-ticaret pazar yerinde yoğunlaşması hem satıcıların hem de tüketicilerin bu pazar yerlerine olan bağımlılığını artırıyor ve birtakım sorunları gündeme getiriyor. E-ticaret pazar yerlerinde aracılık hizmeti sunulan işletmelerin büyük bölümünü, mikro ve küçük işletmeler oluşturuyor ve e-ticaret aracı hizmet sağlayıcıların söz konusu işletmeler karşısında asimetrik pazarlık gücü bulunuyor. E-ticaret aracı hizmet sağlayıcılar, bu gücü kullanarak haksız ve adil olmayan uygulamalarda bulunabiliyor. Pazar yerleri esnaftan ve küçük işletmelerden yüzde 50'ye varan oranlarda komisyonlar aluyor.

Sanal dünyayı rehin aldılar!

e-ticaret faaliyetleri incelendiğinde, elektronik ticaret pazar yerleri açısından piyasada bir yoğunlaşma söz konusu. Yoğun bir reklam sürecini de içeren agresif büyüme stratejileri uygulayarak büyük ölçekli hale gelen e-ticaret aracı hizmet sağlayıcılar, sahip oldukları ağ etkileri ve ölçek ekonomilerinden faydalanarak pazardaki konumlarını daha da güçlendiriyor, pazarlık gücü, tüketici tercihlerini belirleme yeteneği ve hizmet sağlayıcılar üzerindeki kontrol imkanlarıyla e-ticaret sektörüne yeni aracı hizmet sağlayıcıların dahil olmasını zorlaştırıyor. Söz konusu işletmeler e-ticaretin tamamlayıcı sektörleri olarak görülebilecek lojistik, kargo ve ödeme hizmetleri gibi sektörlerde de söz sahibi oluyor ve e-ticaret pazar yerlerine olan bağımlılığı ve yoğunlaşmayı daha da artırıyor. Artan bağımlılık, uzun dönemde fiyatların yükselmesine, sunulan ürünlerin kalite ve çeşitliğinin azalmasına, hizmetlerin tekdüzeleşmesine ve inovasyonun azalmasına neden olabiliyor. 

'Dur' deme zamanı geldi

Diğer taraftan başta ABD olmak üzere, dünya genelinde kamu otoriteleri, piyasa aksaklıklarının önüne geçmek, adil ve şeffaf ticari koşulları tesis etmek ve rekabeti koruyucu tedbirleri alarak gerek platform içi gerek platformlar arası dengeyi gözetmek amacıyla mevzuat çalışmaları yürütüyor. Bu kapsamda sektörde rekabeti bozucu veya sınırlayıcı faaliyetlerin engellenmesi, e-ticarette çok oyunculu bir yapının tesis edilmesi ve e-ticaretin sağlık bir şekilde büyümesi amacıyla Elektronik Ticaretin Düzenlenmesi Hakkında Kanunda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi hazırlandı. Ticaret Bakanı Mehmet Muş'un, 'birden fazla oyuncunun pazarda yarışabileceği bir sistemin kurulmasını, adil ve rekabetçi bir ortamın oluşmasını hedefleyen düzenleme' olarak tanımladığı kanun teklifiyle, tüm e-ticaret aracı hizmet sağlayıcılara yükümlülükler getirilecek. e-ticaret pazar yerlerindeki fikri ve sınai mülkiyet hakkı ihlalleri önlenecek ve hukuka aykırı içerikler ile e-ticarette meydana gelen haksız ticari uygulamalar engellenecek. HABER MERKEZİ / AA