Tarımda da dış ticaret alarm veriyor

M. YASİN ERKOL / İSTANBUL

Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) tarafından açıklanan Dış Ticaret Verileri baz alınarak hazırlanan TGDF Dijital Veri Paneli'ne göre 2023 yılının ilk ayında tarım, gıda ve içecek sektörü 2.2 milyar dolar ihracat, 1.9 milyar dolar ithalat gerçekleştirdi. Hesaplamalara göre, 2023 yılının Ocak ayında sektörün dış ticaret fazlası önceki yılın aynı dönemine kıyasla yüzde 21 geriledi. Sektör 2023 yılının Ocak ayında net ihracatçı konumunu korumasına rağmen ithalat ve ihracat birbirine yakın olarak gerçekleşti ve geçtiğimiz yıla kıyasla dış ticaret fazlası geriledi. 2023'ün ilk ayında dış ticaret fazlası önceki yılın aynı dönemine göre yüzde 21.2 düşüşle 0.26 milyar dolar olarak gerçekleşti. Birim ihracat değeri 2023 yılının ilk ayında önceki yılın aynı dönemine göre yüzde 23.4 artarak 1290 dolar/ton olarak gerçekleşti. İthalat birim değeri ise önceki yıla göre yüzde 4.1 artışla 650 dolar/tona yükseldi.

Dış ticarette öne çıkan ürünler

2023 yılının ilk ayında ihracatta öne çıkan ürünler sırasıyla un (126.7 milyon dolar), rafine ayçiçeği yağı (101.7 milyon dolar) ve fındık içi (90.8 milyon dolar) olurken bu ürünler toplam ihracatın yaklaşık yüzde 14.6'sını oluşturdu. 2023'ün Ocak ayında en çok ithal edilen ürünler ise sırasıyla buğday (347.8 milyon dolar), ham ayçiçeği yağı (151 milyon dolar) ve soya fasulyesi (147.9 milyon dolar) oldu. Bu 3 ürün, toplam ithalatın yaklaşık yüzde 33.7'sini yani 3'te 1'ini oluşturdu.

Temel ürünler Rusya ve Ukrayna'dan geliyor

2023 yılının Ocak ayında ithalatta ilk sırada yer alan buğdayın (347.8 milyon dolar) en fazla ithal edildiği ilk 2 ülke, 2022 yılından bu yana savaş halinde olan Rusya (275.5 milyon dolar) ve Ukrayna (66.2 milyon dolar) oldu. 2023 yılın Ocak ayındaki buğday ithalatında bu 2 ülkenin payı yüzde 98'in üzerinde gerçekleşti.
İthalatta ikinci sırada yer alan ham ayçiçeği yağında 2023 yılı Ocak ayında 151 milyon dolarlık ithalat yapıldı. Ham ayçiçeği ithalatında bu 2 ülkenin payı yüzde 100 oldu, yani ithalatın tamamı Ukrayna (110.8 milyon dolar) ve Rusya'dan (40.2 milyon dolar) yapıldı. Türkiye'nin ithalatında ilk 2 sırada yer alan ürünlerin çok büyük bir bölümü, 2022 yılının başından bu yana savaş halinde olan Rusya ve Ukrayna'dan yapıldı. 2023 yılı Ocak ayına ait dış ticaret verileri ülkeler bazında incelendiğinde en çok ihracat yapılan 5 ülke Irak (227 milyon dolar), Rusya (179 milyon dolar), ABD (153 milyon dolar), Almanya (137 milyon dolar) ve İtalya (72 milyon dolar) oldu. Bu 5 ülkeye yapılan ihracat, toplam ihracatımızın yüzde 35.2'sini oluşturdu.

Rusya'dan ithalat artışta

Ülke bazında ithalat verileri incelendiğinde 2023 yılı Ocak ayında en fazla ithalat yapılan ülkeler Rusya (504 milyon dolar), Ukrayna (373 milyon dolar), ABD (106 milyon dolar), Malezya (103 milyon dolar) ve Brezilya (57 milyon dolar) oldu. Bu 5 ülkeden yapılan ithalat, toplam ithalatın yüzde 59.5'ini oluşturdu. Türkiye'nin en fazla ithalat yaptığı iki ülke halen savaşta olan Rusya ve Ukrayna olurken, bu 2 ülkeden yapılan ithalat ise toplam ithalatın yüzde 45.7'sini oluşturdu. Rusya'nın tek başına tüm ithalattaki payı yüzde 26.3 oldu. İthalatta öne çıkan ürünler Rusya için buğday, dane mısır, ham ayçiçeği yağı; Ukrayna için ham ayçiçeği yağı, soya fasulyesi, buğday; ABD için soya fasulyesi, etilen glikol, soya küspesi oldu.