TBMM’nin açılışı ve İslam alimleri -2-
HAFIZ İBRAHİM DEMİRALAY:
Millî Mücadele’de Anadolu’nun bağrında ilk silahla karşı koyma hareketlerinden birisi olan Demiralay’ın kurucusudur. 37 yaşında müderris iken I. dönem Isparta Milletvekili seçilmiştir. II, III,1V, V. ve VI. dönemde de Isparta Milletvekilliği yapmıştır. Maarif ve İstida Encümenlerinde çalışmıştır
24.03.2026 00:10:00
Haber Merkezi
Haber Merkezi





HAFIZ İBRAHİM DEMİRALAY:
Millî Mücadele'de Anadolu'nun bağrında ilk silahla karşı koyma hareketlerinden birisi olan Demiralay'ın kurucusudur. 37 yaşında müderris iken I. dönem Isparta Milletvekili seçilmiştir. II, III,1V, V. ve VI. dönemde de Isparta Milletvekilliği yapmıştır. Maarif ve İstida Encümenlerinde çalışmıştır.
HÜSEYİN HÜSNÜ ÖZDAMAR:
1875 Isparta doğumludur. Müderris ve Isparta Müftüsü iken, 46 yaşında, I. dönem Isparta Milletvekili seçilmiştir. II, III, IV, V. ve VI. dönemde de Isparta Milletvekilliği yapmıştır. Şer'iye ve İrşâd Encümenlerinde çalışmıştır.
HACI ALİ SABRİ GÜNEY:
Tarsus Kadısı iken, 35 yaşında I. dönem İçel Milletvekili seçilmiştir. Adliye Encümeni'nde üyelik yapmıştır.
ALİ RIZA ATAIŞIK:
Medrese mezunu olup, 4. dönem Osmanlı Meclis-i Mebusan'ında bulunmuştur. O, 55 yaşında, I. dönem İçel Milletvekili seçilmiş, Konya İstiklâl Mahkemesi üyeliği yapmıştır.
NAİM ULUSAL:
Müderris ve avukat iken, I. dönem İçel Milletvekili seçilmiş tir. Adliye, istida ve Kavanini Maliye Encümeni üyeliklerinde bulunmuştur.
HÜSEYİN HÜSNÜ IŞIK:
1879 Gebze doğumludur. Gebze Müftüsü iken 41 yaşında, I. dönem İstanbul Milletvekili seçilmiştir. Şer'iye Encümeni'nde çalışmıştır.
HACI SÜLEYMAN BİLGEN:
Osmanlı Meclis-i Mebusan'ında bulunmuş, Nazilli'de müderris iken, 64 yaşında, I. dönem İzmir Milletvekili seçilmiştir. Şer'iye, Maarif ve Defter-i Hakani Encümenlerinde çalışmıştır.
HAFIZ ABDULLAH TEZEMİR:
Müderris iken 49 yaşında, I. Dönem İzmit Milletvekili seçilmiştir. Muvazene-i Maliye ve İktisat Encümenlerinde çalışmıştır.
MUSTAFA HULUSİ ÇALGÜNER:
Osmanlı Meclis-i Mebusan'ında bulunmuş, Karahisar Kadısı iken, 48 yasında, I. dönem Karahisarısahip Milletvekili seçilmiştir. Adliye ve Şer'iye Encümenlerinde bulunmuştur.
İSMAİL ŞÜKRÜ ÇELİKALAY:
Çelikalay'ın kurucusudur. Vaizlik yaparken 44 yaşında I. dönem Karahisarısahip Milletvekili seçilmiştir. Şer'iye ve Evkaf Encümeni Mazbata Muharrirliğinde bulunmuştur.
NEBİL YURTERİ:
Müderris iken 43 yaşında, I. dönem Karahisarısahip Milletvekili seçilmiştir. İktisat ve Nizamname-i Dahili Encümenlerinde çalışmıştır.
ALİ SURURİ TÖNÜK:
Müderris ve avukatlık yaparken 32 yaşında Karahisarışarkî Milletvekili seçilmiştir. Şer'iye, İrşad, Kanun-i Esasi Encümeni Başkanlığında bulunmuş, II. dönemde TBMM Başkanvekili iken 30.9.1926'da vefat etmiştir.
ABDÜLGAFUR IŞTIN:
Müderris iken 41 yaşında I. dönem Karesi Milletvekili seçilmiştir. Şer'iye ve Maarif Encümenlerinde üyelik yapmıştır. 26.3.1926-6 Şubat 1936 tarihlerinde Balıkesir vaizliği yapmıştır.
HAFIZ MEHMET HULUSİ ERDEMİR:
Medrese mezunu olup,Vilayet Daimi Encümen azası iken, 33 yaşında I. dönem Kastamonu Milletvekili seçilmiştir. En son Layiha ve Defteri Hakani Encümenlerinde bulunmuştur.
REMZİ AKGÖZ:
Müderrislik ve müftülük yapmıştır. 44 yaşında I. dönem Kay seri Milletvekili seçilmiş, müftülük görevini tercih ettiğinden 1920'de istifa etmiştir.
MEHMET ÂLİM ÇINAR:
Meclîs-i İdare Üyesi ve müderris iken 59 yaşında I. dönem Kayseri Milletvekili seçilmiştir. Şer'iye ve İrşad Encümenlerinde bulunmuştur.
AHMET MÜFİT KURUTLUOĞLU:
Medrese ve hukuk mezunu olup, avukatlık ve müftülük yapmıştır. Ankara Meclisi Umumi üyesiydi. 41 yaşında I. dönem Kırşehir Milletvekili seçilmiştir. Adliye Encümeni Katipliğinde ve TBMM İkinci Başkanvekilliği görevlerinde bulunmuştur.
CEMALETTİN ÇELEBİOĞULLARI:
Şeyh Feyzullah Çelebi'nin oğludur. Bektaşî şeyhi iken, 58 yaşında I. dönem Kırşehir Milletvekili seçilmiştir. Meclis 2. Başkanvekilliği görevini de yürütmüştür.
ABDÜLHALİM ÇELEBİ:
Mevlânâ dergâhı tekke şeyhi iken, 46 yaşında I. dönem Konya Milletvekili seçilmiştir. TBMM Başkanvekilliği ve İrşad Başkanlığı'nda bulunmuştur.
MEHMET VEHBİ ÇELİK:
Osmanlı Meclis-i Mebusan'ında bulunmuş, Mahmudiye Medresesi Müderrisi iken 58 yaşında I. dönem Konya Milletvekili seçilmiştir. TBMM 2. Başkanvekilliği, Şer'iye Encümeni Başkanlığında, Şer'iye ve Evkaf Vekilliği'nde (Bakanlığında) bulunmuştur.
MUSA KAZIM ONAR:
Medrese ve hukuk mezunudur. Osmanlı Meclis-i Mebusan'ında bulunmuş, avukatlık yaparken 39 yaşında I. dönem Konya Milletvekili seçilmiştir. 2.ve 3. dönemde de Konya Milletvekilliği yapmıştır. TBMM I. ve II. Başkanvekilliği, Şer'iye ve Evkaf Vekilliği görevlerinde bulunmuştur.
ÖMER VEHBİ BÜYÜKYALVAÇ:
Osmanlı Meclis-i Mebusan'ında bulunmuş, Konya'da İrfaniye Medresesi müderrisi iken, 50 yaşında I. dönem Konya Milletvekili seçilmiştir. Konya Müftülüğü'nü tercih ettiğinden 1922'de istifa etmiştir.
RIFAT SAATÇİ:
Medrese mezunu olup Türk Ticaret Bankası Müdürü iken, 51 yaşında I. dönem Konya Milletvekili seçilmiştir. Şer'iye Encümeni Katipliği yapmıştır.
ŞEYH SEYFİ AYDIN:
Belediye Başkanı iken 46 yaşında I. dönem Kütahya Milletve kili seçilmiştir. Şer'iye ve İrşâd Encümenlerinde çalışmıştır. II. dönemde de Kütahya Milletvekilliği yapmıştır.
İBRAHİM ŞEVKİ EFENDİ:
Medrese mezunu olan İbrahim Şevki Efendi, I. Dönem Lazistan Milletvekili seçilmiş, Temyiz üyeliğini tercihen, 1920'de istifa etmiştir.
MUSTAFA FEVZİ BİLGİLİ:
Osmanlı Meclis-i Mebusan'ında bulunmuş, 38 yaşında, I. dönem Malatya Milletvekili seçilmiştir. İrşâd Encümeni'nde çalışmıştır. Malatya Meclis İdare Üyeliği yapmıştır.
REFET SEÇKİN:
Medresede müderrislik yaparken, 57 yaşında I. dönem Maraş Milletvekili seçilmiştir. Eğitim, İrşad, Şer'iye Encümenlerinde çalışmış, müftülüğü tercihen istifa etmiştir.
M. RIFAT BÖREKÇİ:
Ankara Müftüsü iken l. Dönem Menteşe Milletvekili seçilmiştir. Müftülüğü tercihen 27.10.1920'de istifa etmiştir. Diyanet İşleri Başkanı iken 5.3.1941'de vefat etmiştir.
MUSTAFA HİLMİ SOYDAN:
Medrese mezunu olup dava vekilliği yaparken, 39 yaşında, I. dönem Niğde Milletvekili seçilmiştir. Şer'iye Encümeni Başkanlığı ve katipliğinde bulunmuştur. Niğde Müftülüğü yapmıştır.
HACI MUSTAFA SABRİ BAYSAN:
Siverek Kadısı olarak görev yapmıştır. 33 yaşında I. dönem Siirt Milletvekili seçilmiştir. Adliye, Şer'iye ve Maliye Kanunları Encümenlerinde çalışmıştır.
HALİL HULKİ AYDIN:
Siirt Müftüsü iken Osmanlı Meclis-i Mebusan'ına seçilmiş, TBMM'ne iltihak etmiştir. II, III, IV, V. ve VI. dönemde de Siirt Milletvekilliği yapmıştır. Şer'iye Encümenliği üyeliğinde bulunmuştur.
SALİH ATALAY:
Müderris, Siirt Umumu Meclisi ve Encümeni Daimi Üyesi, 47 yaşında I. dönem Siirt Milletvekili seçilmiştir. Şer'iye Encümeni Katipliğinde ve İrşad Encümeni tutanak yazarlığı görevlerinde bulunmuştur.
MUSTAFA TAKİ DOĞRUYOL:
Medrese mezunu olup, müderris iken, 47 yaşında I. dönem Sivas Milletvekili seçilmiştir. Dilekçe Encümen Başkanlığı'nda bulunmuştur.
BEKİR SITKI OCAK:
Müderris Bekir Sıtkı, Osmanlı Meclis-i Mebusanı'nda bulun muş, 39 yaşında I. Dönem Siverek Milletvekili seçilmiştir.
HOCA FEHMİ:
I. dönem Tokat Milletvekili seçilmiş, mazereti dolayısıyla Meclis'e katılamadığından yerine Mustafa Vasfi Bey seçilmiştir.
MEHMET HULUSİ AKYOL:
Müftülük yaparken 35 yaşında l. dönem Yozgat Milletvekili seçilmiş, müftülüğü tercihen 1921'de istifa etmiştir." (Prof. Dr. Haydar Baş Hoş Geldin Atatürk eserinden)
Millî Mücadele'de Anadolu'nun bağrında ilk silahla karşı koyma hareketlerinden birisi olan Demiralay'ın kurucusudur. 37 yaşında müderris iken I. dönem Isparta Milletvekili seçilmiştir. II, III,1V, V. ve VI. dönemde de Isparta Milletvekilliği yapmıştır. Maarif ve İstida Encümenlerinde çalışmıştır.
HÜSEYİN HÜSNÜ ÖZDAMAR:
1875 Isparta doğumludur. Müderris ve Isparta Müftüsü iken, 46 yaşında, I. dönem Isparta Milletvekili seçilmiştir. II, III, IV, V. ve VI. dönemde de Isparta Milletvekilliği yapmıştır. Şer'iye ve İrşâd Encümenlerinde çalışmıştır.
HACI ALİ SABRİ GÜNEY:
Tarsus Kadısı iken, 35 yaşında I. dönem İçel Milletvekili seçilmiştir. Adliye Encümeni'nde üyelik yapmıştır.
ALİ RIZA ATAIŞIK:
Medrese mezunu olup, 4. dönem Osmanlı Meclis-i Mebusan'ında bulunmuştur. O, 55 yaşında, I. dönem İçel Milletvekili seçilmiş, Konya İstiklâl Mahkemesi üyeliği yapmıştır.
NAİM ULUSAL:
Müderris ve avukat iken, I. dönem İçel Milletvekili seçilmiş tir. Adliye, istida ve Kavanini Maliye Encümeni üyeliklerinde bulunmuştur.
HÜSEYİN HÜSNÜ IŞIK:
1879 Gebze doğumludur. Gebze Müftüsü iken 41 yaşında, I. dönem İstanbul Milletvekili seçilmiştir. Şer'iye Encümeni'nde çalışmıştır.
HACI SÜLEYMAN BİLGEN:
Osmanlı Meclis-i Mebusan'ında bulunmuş, Nazilli'de müderris iken, 64 yaşında, I. dönem İzmir Milletvekili seçilmiştir. Şer'iye, Maarif ve Defter-i Hakani Encümenlerinde çalışmıştır.
HAFIZ ABDULLAH TEZEMİR:
Müderris iken 49 yaşında, I. Dönem İzmit Milletvekili seçilmiştir. Muvazene-i Maliye ve İktisat Encümenlerinde çalışmıştır.
MUSTAFA HULUSİ ÇALGÜNER:
Osmanlı Meclis-i Mebusan'ında bulunmuş, Karahisar Kadısı iken, 48 yasında, I. dönem Karahisarısahip Milletvekili seçilmiştir. Adliye ve Şer'iye Encümenlerinde bulunmuştur.
İSMAİL ŞÜKRÜ ÇELİKALAY:
Çelikalay'ın kurucusudur. Vaizlik yaparken 44 yaşında I. dönem Karahisarısahip Milletvekili seçilmiştir. Şer'iye ve Evkaf Encümeni Mazbata Muharrirliğinde bulunmuştur.
NEBİL YURTERİ:
Müderris iken 43 yaşında, I. dönem Karahisarısahip Milletvekili seçilmiştir. İktisat ve Nizamname-i Dahili Encümenlerinde çalışmıştır.
ALİ SURURİ TÖNÜK:
Müderris ve avukatlık yaparken 32 yaşında Karahisarışarkî Milletvekili seçilmiştir. Şer'iye, İrşad, Kanun-i Esasi Encümeni Başkanlığında bulunmuş, II. dönemde TBMM Başkanvekili iken 30.9.1926'da vefat etmiştir.
ABDÜLGAFUR IŞTIN:
Müderris iken 41 yaşında I. dönem Karesi Milletvekili seçilmiştir. Şer'iye ve Maarif Encümenlerinde üyelik yapmıştır. 26.3.1926-6 Şubat 1936 tarihlerinde Balıkesir vaizliği yapmıştır.
HAFIZ MEHMET HULUSİ ERDEMİR:
Medrese mezunu olup,Vilayet Daimi Encümen azası iken, 33 yaşında I. dönem Kastamonu Milletvekili seçilmiştir. En son Layiha ve Defteri Hakani Encümenlerinde bulunmuştur.
REMZİ AKGÖZ:
Müderrislik ve müftülük yapmıştır. 44 yaşında I. dönem Kay seri Milletvekili seçilmiş, müftülük görevini tercih ettiğinden 1920'de istifa etmiştir.
MEHMET ÂLİM ÇINAR:
Meclîs-i İdare Üyesi ve müderris iken 59 yaşında I. dönem Kayseri Milletvekili seçilmiştir. Şer'iye ve İrşad Encümenlerinde bulunmuştur.
AHMET MÜFİT KURUTLUOĞLU:
Medrese ve hukuk mezunu olup, avukatlık ve müftülük yapmıştır. Ankara Meclisi Umumi üyesiydi. 41 yaşında I. dönem Kırşehir Milletvekili seçilmiştir. Adliye Encümeni Katipliğinde ve TBMM İkinci Başkanvekilliği görevlerinde bulunmuştur.
CEMALETTİN ÇELEBİOĞULLARI:
Şeyh Feyzullah Çelebi'nin oğludur. Bektaşî şeyhi iken, 58 yaşında I. dönem Kırşehir Milletvekili seçilmiştir. Meclis 2. Başkanvekilliği görevini de yürütmüştür.
ABDÜLHALİM ÇELEBİ:
Mevlânâ dergâhı tekke şeyhi iken, 46 yaşında I. dönem Konya Milletvekili seçilmiştir. TBMM Başkanvekilliği ve İrşad Başkanlığı'nda bulunmuştur.
MEHMET VEHBİ ÇELİK:
Osmanlı Meclis-i Mebusan'ında bulunmuş, Mahmudiye Medresesi Müderrisi iken 58 yaşında I. dönem Konya Milletvekili seçilmiştir. TBMM 2. Başkanvekilliği, Şer'iye Encümeni Başkanlığında, Şer'iye ve Evkaf Vekilliği'nde (Bakanlığında) bulunmuştur.
MUSA KAZIM ONAR:
Medrese ve hukuk mezunudur. Osmanlı Meclis-i Mebusan'ında bulunmuş, avukatlık yaparken 39 yaşında I. dönem Konya Milletvekili seçilmiştir. 2.ve 3. dönemde de Konya Milletvekilliği yapmıştır. TBMM I. ve II. Başkanvekilliği, Şer'iye ve Evkaf Vekilliği görevlerinde bulunmuştur.
ÖMER VEHBİ BÜYÜKYALVAÇ:
Osmanlı Meclis-i Mebusan'ında bulunmuş, Konya'da İrfaniye Medresesi müderrisi iken, 50 yaşında I. dönem Konya Milletvekili seçilmiştir. Konya Müftülüğü'nü tercih ettiğinden 1922'de istifa etmiştir.
RIFAT SAATÇİ:
Medrese mezunu olup Türk Ticaret Bankası Müdürü iken, 51 yaşında I. dönem Konya Milletvekili seçilmiştir. Şer'iye Encümeni Katipliği yapmıştır.
ŞEYH SEYFİ AYDIN:
Belediye Başkanı iken 46 yaşında I. dönem Kütahya Milletve kili seçilmiştir. Şer'iye ve İrşâd Encümenlerinde çalışmıştır. II. dönemde de Kütahya Milletvekilliği yapmıştır.
İBRAHİM ŞEVKİ EFENDİ:
Medrese mezunu olan İbrahim Şevki Efendi, I. Dönem Lazistan Milletvekili seçilmiş, Temyiz üyeliğini tercihen, 1920'de istifa etmiştir.
MUSTAFA FEVZİ BİLGİLİ:
Osmanlı Meclis-i Mebusan'ında bulunmuş, 38 yaşında, I. dönem Malatya Milletvekili seçilmiştir. İrşâd Encümeni'nde çalışmıştır. Malatya Meclis İdare Üyeliği yapmıştır.
REFET SEÇKİN:
Medresede müderrislik yaparken, 57 yaşında I. dönem Maraş Milletvekili seçilmiştir. Eğitim, İrşad, Şer'iye Encümenlerinde çalışmış, müftülüğü tercihen istifa etmiştir.
M. RIFAT BÖREKÇİ:
Ankara Müftüsü iken l. Dönem Menteşe Milletvekili seçilmiştir. Müftülüğü tercihen 27.10.1920'de istifa etmiştir. Diyanet İşleri Başkanı iken 5.3.1941'de vefat etmiştir.
MUSTAFA HİLMİ SOYDAN:
Medrese mezunu olup dava vekilliği yaparken, 39 yaşında, I. dönem Niğde Milletvekili seçilmiştir. Şer'iye Encümeni Başkanlığı ve katipliğinde bulunmuştur. Niğde Müftülüğü yapmıştır.
HACI MUSTAFA SABRİ BAYSAN:
Siverek Kadısı olarak görev yapmıştır. 33 yaşında I. dönem Siirt Milletvekili seçilmiştir. Adliye, Şer'iye ve Maliye Kanunları Encümenlerinde çalışmıştır.
HALİL HULKİ AYDIN:
Siirt Müftüsü iken Osmanlı Meclis-i Mebusan'ına seçilmiş, TBMM'ne iltihak etmiştir. II, III, IV, V. ve VI. dönemde de Siirt Milletvekilliği yapmıştır. Şer'iye Encümenliği üyeliğinde bulunmuştur.
SALİH ATALAY:
Müderris, Siirt Umumu Meclisi ve Encümeni Daimi Üyesi, 47 yaşında I. dönem Siirt Milletvekili seçilmiştir. Şer'iye Encümeni Katipliğinde ve İrşad Encümeni tutanak yazarlığı görevlerinde bulunmuştur.
MUSTAFA TAKİ DOĞRUYOL:
Medrese mezunu olup, müderris iken, 47 yaşında I. dönem Sivas Milletvekili seçilmiştir. Dilekçe Encümen Başkanlığı'nda bulunmuştur.
BEKİR SITKI OCAK:
Müderris Bekir Sıtkı, Osmanlı Meclis-i Mebusanı'nda bulun muş, 39 yaşında I. Dönem Siverek Milletvekili seçilmiştir.
HOCA FEHMİ:
I. dönem Tokat Milletvekili seçilmiş, mazereti dolayısıyla Meclis'e katılamadığından yerine Mustafa Vasfi Bey seçilmiştir.
MEHMET HULUSİ AKYOL:
Müftülük yaparken 35 yaşında l. dönem Yozgat Milletvekili seçilmiş, müftülüğü tercihen 1921'de istifa etmiştir." (Prof. Dr. Haydar Baş Hoş Geldin Atatürk eserinden)













































































