Tekelleşen şirketler kârlarını katladı
Ekonomik krizlerde insanların çok büyük çoğunluğunun yaşam maliyeti artarken tekelleşen şirketler kârlarını katlıyor.
09.01.2023 13:14:00
Başta ABD ve Çin olmak üzere bazı ülkeler, ekonomik üstünlük için tekel olan büyük şirketleri destekliyor. Küreselleşme ile birlikte veri, finans ve ham madde alanında büyüyen ve tekelleşen şirketler, 'kapitalist anlayış gereği' rekabeti ortadan kaldırırken, fırsat eşitliği ve tüketicilere de zarar veriyor. Ekonomik krizler, neredeyse herkesin kaybettiği, çok az kişinin kazandığı dönemler olurken, küresel ekonomiyi etkileyen Covid-19 salgını, Rusya-Ukrayna savaşı, yüksek enflasyon ve Avrupa'daki enerji kıtlığı gibi 4 dünya krizi arasındaki benzerlikler dikkati çekiyor. Tüketiciler, bu krizlerde kaybederken kazanan birkaç şirket oluyor.
Ukrayna işgalinin kazanını petrol şirketleri
Tüketicilerin, son aylarda yüksek enerji fiyatlarının da etkisiyle çift haneli enflasyondan muzdarip olmasına karşın Exxon, Chevron, Total, Shell ve BP gibi petrol sektörünün 5 büyüğü, geçen yılın ikinci çeyreğinde toplam 62 milyar dolar kar açıkladı. Rus enerji şirketi Gazprom, Rusya-Ukrayna savaşı nedeniyle uygulanan ciddi yaptırımlara ve Avrupa'daki tüm kazançlı pazarlara erişiminin kısıtlanmasına karşın 2022'nin ilk yarısında 42 milyar Euro'luk rekor kâr elde ettiğini duyurdu.
Tedarik zinciri sıkıntısının kazananları
Covid-19 salgınıyla küresel ticarette arz-talep dengesinin bozulması deniz taşımacılığında lojistik sıkıntıları beraberinde getirirken, konteyner dar boğazıyla başlayan sorunlar navlun fiyatlarındaki artışlarla devam etti. Uzak Doğu, Amerika ve Avrupa pazarında başlayan navlun fiyatlarındaki (geminin yük taşıma ücreti) artışlar, dünyanın hemen her yerinde hissedildi. Navlun fiyatları 10'a katlanırken, konteyner bulmak zorlaştı. Uzak Doğu-Avrupa hattında Covid-19 öncesi 2 bin dolar seviyesinde olan fiyatlar, 20 bin dolara dayandı. Tedarik zinciri sıkıntısının kazananları da oldu. Dünyanın en büyük konteyner nakliye şirketi Maersk, 2022'nin ilk yarısında karını ikiye katlayarak 15 milyar Euro'ya çıkardı. Tekelleşen büyük şirketler, birkaç sağlayıcının devasa hacimleri kontrol ettiği pazarlarda faaliyet gösteriyor. Bu nedenle tekelleşen şirketlerin fiyatlandırma güçleri yüksek oluyor. Uzmanlar, tekelleşmeye karşı "daha fazla start-up, güçlü rekabet yasası ve çeşitli şekillerde yapılandırılmış sektörler" öneriyor.
Dijital dünya ABD'li şirketlerin elinde
Google, Amazon, (Meta) Facebook, Apple ve Microsoft toplamda 2021'de 1.4 trilyon dolarlık satış ve yaklaşık 300 milyar dolar kar elde etti. Güç ve üstünlük tartışmasında "Gafam" olarak tanıtılan bu 5 büyük şirket, son 10 yılda toplam 1000 civarında şirket satın aldı. Finansal olarak devletler kadar büyük ve güçlü olan "5 büyükleri" AB, "geçmişte nadiren olduğu gibi toplum üzerinde çok büyük bir etkiye sahip olan güçlü aktörler" olarak tanımlıyor. Arama motoruyla Google (Türkiye gibi ülkelerde pazar payı yüzde 90'dan fazla), e-ticareti kontrol eden Amazon (birçok ülkede yüzde 50 pazar payına sahip), iPhone'u ile Apple, ofis iletişimine hakim olan Microsoft veya 3 milyar kullanıcısıyla Facebook küresel kârın yüzde 75'ini elde ediyor.
Reel dünya küçük, hayali dünya büyük!
Dünyada 2021'de 424.5 trilyon dolarlık finansal varlığa karşın sadece 96.3 trilyon dolarlık reel ekonomi bulunuyordu. Vanguard, State Street ve piyasa lideri Blackrock gibi dünyanın 3 büyük varlık yönetimi şirketi, halihazırda ABD'de halka açık şirketlerin hisselerinin yüzde 20'sini kontrol ediyor. Blackrock, yönetimi altındaki 10 trilyon doların üzerindeki varlıklarla dünyanın en büyük servet yöneticisi konumunda. Sadece 23 trilyon dolarlık ABD ve 16.9 trilyon dolarlık Çin ekonomileri fonun yönetimi altındaki varlıklardan daha büyük. HABER MERKEZİ
