Birleşmiş Milletler'in (BM) 31. iklim müzakereleri bu yıl 9-20 Kasım arasında Antalya'da Türkiye ve Avustralya eş başkanlığında düzenleniyor. Bu nedenle müzakerelere Avustralya İklim Değişikliği ve Enerji Bakanı Chris Bowen liderlik ediyor.
COP31 Başkanı ise Türk medyasına çifte standartlı yaklaşım gösteren, iki yıl önce İBB başkanlık seçimlerinde Ekrem İmamoğlu karşısında ağır yenilgiye uğrayan Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Murat Kurum.
COP, "Conference of Parties-Taraflar Konferansı" anlamına geliyor. "Taraflar", 1992 yılında ilk BM iklim anlaşmasına imza atan yaklaşık 200 ülkeyi ifade ediyor. İlk COP, 1995'te Berlin'de düzenlendi. Almanya, zirveye tam 4 kez ev sahipliği yaptı (1995, 1999, 2001, 2017). Polonya (2008, 2013, 2017) üç kez, Fas (Marakeş - 2001, 2016) iki kez zirveye ev sahipliği yaptı. Zirve 2000'de COP 6, 2001'de ise COP 6-2 olarak düzenlendi. 2001'de ayrıca COP 7 yapıldı. Covid-19 nedeniyle 2020'de iklim zirvesi düzenlenmedi.
Hedeflerden uzaklaşılıyor
COP31, küresel iklim hedeflerine ilişkin uyarıların sertleştiği ve aşırı hava olaylarının Nepal'den İstanbul'a dünyanın birçok bölgesinde ağır sonuçlar doğurduğu bir dönemde gerçekleşiyor. Birleşmiş Milletler Çevre Programı'nın (UNEP) Ekim ayında yayımladığı rapora göre, küresel sıcaklık artışını 1.5 dereceyle sınırlama fırsatı artık büyük ölçüde kaçırılmış durumda. Ancak rapor, hızlı ve keskin adımlarla sıcaklık artışının sınırlandırılabileceğini ve yüzyıl sonuna doğru yeniden 1.5 derece seviyesine dönülebileceğini vurguluyor.
Konferans aynı zamanda güçlü bir El Nino dönemine ilişkin uyarıların yapıldığı bir dönemde düzenleniyor. Bilim insanları, bu hava olayının etkilerinin insan kaynaklı iklim değişikliğiyle birleşmesi halinde 2027'nin şimdiye kadar kaydedilen en sıcak yıllardan biri olabileceğini belirtiyor. BM iklim zirveleri, ülkelerin bu gidişatı yavaşlatmak için ortak kararlar alabildiği tek küresel müzakere platformu olma özelliğini koruyor.
Antalya'daki COP31'den neler bekleniyor?
Aslında hiç birşey... Şu ana kadar yapılan 30 zirveden bazı sonuçlar çıktıysa da, bazı Avrupa Birliği ülkeleri hariç sahada her ülke bildiğini okumaya devam ediyor. İklim diplomasisinin en kritik pazarlıklarının yürüdüğü ana bölümlerden biri de finansman. İklim krizinin tarihsel olarak en büyük sorumluları ağırlıklı olarak sanayileşmiş ülkeler. Krizden en kötü etkiler ise sorumluluğu görece çok düşük olan gelişmekte olan ülkeler. Bu nedenle BM müzakerelerinde gelişmiş ülkelerin gelişmekte olan ülkelere iklim eylemleri için finansal destek sağlaması gerektiği kabul edilmişti.
Bu konuda son yıllardaki en önemli gelişme, COP29'da gelişmekte olan ülkelere yönelik yıllık iklim finansmanı hedefinin üçe katlanmasıydı. 2024 yılında Azerbaycan'ın Bakü kentinde bir araya gelen 200 taraf, gelişmekte olan ülkelere sağlanan finansmanı, yıllık 100 milyar dolardan 2035 yılına kadar yıllık 300 milyar dolara çıkarmak konusunda anlaştı. Ayrıca ülkeler, bu finansmanı kamu ve özel kaynaklardan gelen katkılarla, 2035 yılına kadar yıllık 1.3 trilyon dolara çıkarmak üzere mutabık kaldı. Ancak hedefin nasıl gerçeğe dönüşeceği konusunda gelişmekte olan ülkeler ve gelişmiş ülkeler (Küresel Güney ve Küresel Kuzey) arasında önemli görüş ayrılıkları var. Gelişmekte olan ülkeler, COP31'de gelişmiş ülkelerin kamu bütçelerinden ne kadar kaynak sağlayacağını düzenli olarak tartışacak resmi bir alan yaratmak istiyor. Gelişmiş ülkeler ise programın özel sektör ve diğer finansman kaynaklarına da odaklanması gerektiğini savunuyor.
COP31'in taslak gündeminde finansman tartışmaları yer alsa da gelişmekte olan ülkelerin talep ettikleri ayrı başlık yok. Bu da Antalya'daki müzakerelerin tartışmalarla açılmasına zemin hazırlıyor.
Azaltım programındaki kilit aşılabilecek mi?
İklim müzakerelerinde doğrudan sera gazı salımının azaltılmasına odaklanan tek çalışma programı Azaltım Çalışmaları Programı, 2022 yılında Mısır'ın Şarm El Şeyh kentinde düzenlenen COP27'de oluşturuldu. Program, Bonn'daki iklim müzakerelerinde tıkanan bir gündem maddesi olarak COP31'e geliyor.
Fosil yakıtlardan çıkış nasıl ele alınacak?
Ülkeler otuz yıl süren müzakerelerin ardından ilk kez Dubai'de düzenlenen COP28'de fosil yakıtlardan uzaklaşma konusunda uzlaştı. Geçen yıl Brezilya'da düzenlenen COP30'da 80'den fazla ülke fosil yakıtlardan çıkış için küresel bir yol haritası hazırlanmasını talep etti. Ancak petrol ve doğalgaza bağımlı ekonomiler ile bu konuda daha iddialı adımlar isteyen ülkeler arasındaki görüş ayrılıkları nedeniyle somut bir takvim üzerinde anlaşma sağlanamadı.
İklim değişikliğini yavaşlatmada elzem adım olsa da fosil yakıtlardan çıkış, müzakerelerin en çetrefilli konularından. Bu yıl COP31'e eş başkanlık eden iki ülke, Türkiye ve Avustralya fosil yakıt üretimlerini artırma planları nedeniyle sivil toplum tarafından eleştirilerin hedefi oldu. Türkiye bugüne kadar fosil yakıtlardan çıkış konusunda iklim müzakerelerinin ön saflarında yer almadı.
102 lider katılacak!
Türkiye'nin ilk kez ev sahipliği yaptığı Birleşmiş Milletler (BM) İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi'nin 31. Taraflar Konferansı'na, 6 kıtadan 95 ülke ve 7 uluslararası kuruluşun lider düzeyinde katılacağı bildirildi. Bu liderlerin 37'si devlet başkanı, 35'i hükümet başkanı, 8'i devlet başkan yardımcısı, 7'si başbakan yardımcısı, 2'si veliaht prens, 1'i prens, 1'i meclis başkanı, 4'ü özel temsilci olacak. Zirveye hangi isimlerin geleceği ise tam olarak netleşmiş değil.
Zirveye ABD Başkanı Trump, Çin Devlet Başkanı Şi Cinping, Rusya Devlet Başkanı Putin, Hindistan Başbkanı Modi katılmıyor. Dolayısıyla dünya siyasetine yön veren, dünya nüfusunun yüzde 45'ini temsil eden dört isim Antalya'ya gelmeyecek. Rusya'yı Devlet Başkan Yardımcısı ve İklim ile Su Kaynakları Konularından Sorumlu Özel Temsilcisi Ruslan Edelgeriyev; Çin'i Devlet Başkan Yardımcısı Han Cıng temsil edecek. ABD yönetimi ise zirvede temsil edilmeyecek.
