Afganistan'daki kaosun nedeni ABD
Türkiye mezunu, Afganistan'ın Tahar Vilayeti Milletvekili Hamiduddin Yoldaş, Afgan halkının ülkedeki kaosun sürdürülmesinin sebebi olarak ABD'yi sorumlu tuttuğunu belirterek, "Afgan hükümetine ve Taliban'a özgür irade verilirse uzlaşma mümkün" dedi.
30.01.2021 13:45:00
Türkiye mezunu, Afganistan'ın Tahar Vilayeti Milletvekili Hamiduddin Yoldaş, Afgan hükümeti ve Taliban arasında yürütülen barış görüşmelerinin geleceği, ülkesi ve Türkiye arasındaki ilişkiler ile ABD'nin Afganistan siyasetindeki rolüne ilişkin Anadolu Ajansı muhabirine değerlendirmelerde bulundu.
Yurtdışı Türkler ve Akraba Topluluklar Başkanlığının (YTB) sağladığı Türkiye bursları ile Selçuk Üniversitesi Tıp Fakültesi'nden mezun olan Yoldaş, buradaki eğitimini tamamladıktan sonra Afganistan'a döndüğünü ve bir süre Adalet Bakanlığındaki görevinin ardından 2018'e kadar Türk İşbirliği ve Koordinasyon Ajansı Başkanlığının (TİKA) sağlık ve altyapı çalışmalarında görev aldığını belirtti.
Ülkenin ciddi sorunları var
Yoldaş, ülkesinde uzun yıllar süren savaş nedeniyle birçok kişinin yaşadığı psikolojik sorunlar ile altyapı ve eğitim alanlarındaki yetersizliğin, Afganistan'ın halihazırda karşı karşıya kaldığı en büyük sorunlar olduğu değerlendirmesinde bulundu. Yoldaş, Rusya'nın 1979'da Afganistan'ı işgalinden bu yana, ülkede süregelen savaş ve çatışmaların etnik yapılar üzerinden sürdürülmesinin Afgan halkı arasındaki birlik ve beraberliğe zarar verdiğini söyledi.
Taliban döneminin ise Afganistan için "kara kutu" dönemi olarak niteleyen Yoldaş, Taliban'ın o dönemki uygulamalarına karşı da eleştirilerde bulundu.
Yoldaş, "Siz (Taliban) bir ülkeyi ele geçiyorsunuz, eğitimi durduruyorsunuz. Kadın haklarını tamamen hiçe sayarak, kadınları evlere kapatıyorsunuz. Televizyonları, her yeri, her şeyi kapatıyorsunuz. Akşam yapılan bir idamın görüntülerini 1 saat içinde tüm dünyaya yayıyorsunuz. Burada bir çelişki var" ifadelerine yer verdi.
Demokrasi de huzur getirmedi
Taliban rejiminin 2002'de devrilmesinin ardından, Afganistan'da 18 yıl süren demokrasi dönemine geçildiğini anımsatan Yoldaş, uygun zemin hazırlanmadan dış kaynaklı getirilen demokrasinin, gelenek, görenek ve dinine bağlı Afgan halkı için erken olduğu değerlendirmesinde bulundu. Yoldaş, "Dışarıdan bürokrat ithal ederek ülke yönetemezsiniz. Bu durum hala devam ediyor. 2001'den 2021'e kadar yapılan çalışmalar ve projeler eğer doğru düzgün uygulanmış olsaydı, bugün Afganistan'ı çok farklı bir yere taşırdı. Bugün bizim halkımız bu kadar yoksulluk ve savaşla mücadele etmek ve bunları çekmek zorunda kalmayacaktı." diye konuştu.
Yolsuzluk had safhada
Afganistan'a gelen yardımların tamamının gereksiz yere harcandığı değerlendirmesinde bulunan Yoldaş, "Şu anki hükümeti bu duruma sokan, çökme noktasına getiren yolsuzluk. Bu yolsuzluk, dış yardımlardan tutun ihalelere, gümrüklere kadar hatta birçok atama bile yolsuzlukla yapılıyor" ifadesini kullandı.
Çok farklı bir seçim sistemi
Yoldaş, ülkesinde partili seçim sisteminin bulunmadığını, adayların seçimlere bağımsız girdiğini ve seçilen milletvekillerinin daha sonra mecliste kendi aralarında gruplar oluşturduğunu anlattı. Bu grupların çalışmalarına da kendi aralarında devam ettiğini belirten Yoldaş, "Şunu söylemek istiyorum: Afganistan'da etnik çatışmalar bitmeden veya uzlaşıya varılmadan daha çok sıkıntı yaşayacağız" dedi.
Yoldaş, meclisteki sandalye dağılımında etnik aidiyetin, siyasi güçten daha fazla ağır bastığına işaret ederek, "Hangi etnik grubun sayısı fazlaysa, onların dediği oluyor ya da o yönde görüşler yoğunlaşıyor" şeklinde konuştu.
Sorumlu ABD
Yoldaş, Afgan halkının siyasete güven duyup duymadığı sorusuna ilişkin de şunları söyledi: "18 yıllık dönem ve şu anki hükümeti göz önünde bulundurarak sorunuza cevap verecek olursam, şunu zaten herkes biliyor: Hükümet Amerikalıların kurduğu ve desteklediği bir hükümet. Afgan halkı bunu biliyor ve biz şunu biliyoruz: Afganistan'da Amerikalılar kaybetti. Afgan halkının istediğini ve kendi istediklerini hiçbir şekilde elde edemediler. Bunu kabul etmek lazım. Diğer taraftan, insanlar Afganistan'da etnik yapı üzerinden siyaset yapmayı bırakmalı. Bu olmazsa olmaz. Etnik yapı üzerinden siyaset yapmamalılar ama kesinlikle etnik yapıyı da göz önünde bulundurmaları gerekiyor. Tek başına Peştunlar da, Tacikler de, Türkler de hükümet edemez. Tek başına ülkeyi yönetmeye kalkacağız derlerse 40 yıldan bu yana akan kan durmaz."
Yoldaş, Afgan halkının içinde bulunduğu durumdan kurtulabilmesi için bir millet ve ümmet olması gerektiğinin altını çizerek, kabilecilik mantığıyla bir yere varılamayacağını kaydetti.
Milletvekili Yoldaş, "Şu anda Afganlar bu sistemi getiren ve oturtan Amerika'ya öncelikle güvenmiyor. Bugünkü kaosun sürdürülmesinin, güvenliğin gelmemesinin sebebi olarak Amerika'yı görüyorlar. Afganistan'da kaosun sürmesi birilerinin işine geliyor ve bir şekilde bunun sürmesini istiyorlar. Kaosun devamı, şu anda kaostan kim yararlanıyorsa onların işine geliyor" dedi.
Türkiye yardımda önde
"Türkiye-Afganistan arasındaki ilişkiler çok eskiye dayanıyor. Türkiye daima Afganistan'ın yanındaydı. Afganistan'da en fazla yardım kuruluşu bulunduran ülke Türkiye" diyen Yoldaş, Türkiye'nin yaptığı yardımlarla Afgan halkının yaralarını sarmaya çalıştığını dile getirdi. Yoldaş, "Türkiye'nin Afganistan'da daha aktif olmasını ve söz hakkı olmasını, olaylarla daha yakından ilgilenmesi hatta yön vermesi gerektiğini düşünüyoruz" diye konuştu.
Taliban barış görüşmelerini daha da zora sokuyor
Milletvekili Yoldaş, Taliban ve Afgan hükümeti arasındaki barış görüşmelerinin çok değerli ve önemli bir adım olduğu değerlendirmesinde bulunarak, birbiriyle savaşan iki grubun bir masa etrafında oturmasının çok kıymetli bir gelişme olduğunu kaydetti. Taliban'ın görüşmelerdeki tutumuna ilişkin ise Yoldaş, şu ifadeleri kullandı: "Taliban bu görüşmeleri daha da zora sokuyor. Olmayacak şartlar öne sürüyor. Mesela rejim ve anayasa değişikliği, insan hakları, düşünce özgürlüğü ve kadın hakları gibi konularda çok katı şartlar koyuyorlar. Daha önce 'Afganistan'da yabancı bir asker bile olursa biz silahı bırakmayız' diyorlardı ama gittiler Amerikalılarla anlaşma yaptılar. 1 yıldan beri Amerikalılarla bir alıp vermedikleri yok ama yine kendi kardeşlerini katletmeye devam ediyorlar. Bu çok üzücü ve acı. Bunların bugün dediği yarın dediğini tutmuyor. Bir tutarsızlık var. Kim bunları yönlendiriyorsa ona göre hareket ediyorlar, özgür iradeleri yok. Kendi özgür iradeleri için, bu halk için savaşmıyorlar. Vicdanı olan insan o durumdaki insanlara biraz acır. Bunlar çok acımasız olmuş."
Yoldaş, Afganistan'da uzlaşının sağlanıp sağlanamayacağı sorusu üzerine, "Eğer Afgan hükümetine ve Taliban'a özgür irade verilirse uzlaşma mümkün. Kendi iradeleriyle hareket ettiklerinde mümkün ya da her ikisinin üzerindeki güç isterse mümkün" dedi.
Yoldaş, Afgan gençlerin eğitim için en fazla tercih ettiği ülkenin Türkiye olduğuna dikkati çekerek, bu öğrencilere verilen destek için Türk halkına teşekkür etti.
