Çürüyen sistem, sarsılan adalet ve sönen umutlar

Türkiye bugün, devlet yapısından toplumsal dokuya, hukuk düzeninden iktisadi sisteme kadar uzanan derin ve çok boyutlu bir krizle yüzleşmektedir. 

Kamuoyunun ve siyasetin ana gündem maddelerini oluşturan liyakatsizlik, denetimsizlik, kamu tarafsızlığının yitirilmesi ve derinleşen ekonomik darboğaz, münferit aksaklıklar olmaktan çıkıp adeta sistemik bir çürümenin göstergesi haline gelmiştir. 

Devlet mekanizmasının kurumsal omurgasını oluşturan temel ilkelerin zedelenmesi, toplumdaki adalet, güven ve gelecek umudunu kökünden sarsmaktadır.

Tarafsızlığın kaybedilmesi, cezasızlık algısı ve siyasi imtiyaz kapanı

Anayasal bir hukuk devletinin var olabilmesi, kamu hizmetlerinin ve yargı mekanizmasının her bir vatandaşa eşit mesafede durabilmesine bağlıdır. 

Yasama, yürütme ve yargı erklerinin bağımsızlığı ile birbirini etkin biçimde denetlediği bir denge-denetleme sistemi, kamu tarafsızlığının tek güvencesidir. 

Ancak günümüz Türkiye'sinde kamu idaresinin ve hukukun tarafsızlığını kaybettiğine yönelik yaygın ve somut bir kanaat hâkimdir.

Bu tarafsızlık kaybı, beraberinde son derece tehlikeli bir "cezasızlık algısı" doğurmaktadır. 

İktidara yakın kesimlerin usulsüzlük, yolsuzluk veya suç teşkil eden fiiller karşısında hukuki yaptırımlardan muaf kalacağı inancı, toplumdaki adalet hissini ağır şekilde zedelemektedir. 

Bir tarafta muhalif siyasetçiler, belediyeler, baro başkanları, iş insanları ve gazeteciler en küçük bir iddia veya tek bir kelimelik beyan neticesinde ağır adli süreçlerle yüzleşirken; diğer tarafta suçu veya usulsüzlüğü somutlaşmış kişilerin imtiyazlı bir koruma zırhına büründürülmesi kabul edilemez bir dengesizlik yaratmaktadır.

Nitekim iktidar ortağı kulislerinden ve yayın organlarından yükselen eleştiriler dahi bu çürümenin boyutunu gözler önüne sermektedir. 

MHP Genel Başkanı Bahçeli'nin Basın Danışmanı Yıldıray Çiçek'in yazdığı başyazıda Fatma Betül Sayan Kaya örneği veya son dönemdeki finansal skandallara dair yaptığı değerlendirmeler, meselenin sadece adli vakalardan ibaret olmadığını; toplumun damarlarına kadar yayılan ve kurşun gibi çöken bir atmosferi işaret ettiğini ortaya koymaktadır. 

Yıldıray Çiçek'in ifadelerine göre, devlet yönetiminde siyasi imtiyazların tanınması, kamu vicdanında kanayan bir yara açmakta ve "yöneten böyleyse yönetilen ne yapsın?" sorusunu üreterek ahlaki erozyonu tabana yaymaktadır. 

Devletin, cezasızlık algısıyla mücadeleyi tabandaki vatandaşa ya da gençlere yönelik polisiye tedbirlerle kısıtlayıp siyasi gücü elinde tutanlara esnetmesi adaletin özüne aykırıdır.

Üretimden kopan iktisat: Ponzi mantığı ve sahte umutlar

Siyasal ve hukuki alandaki bu erozyon, doğrudan ekonomik sisteme ve vatandaşın günlük yaşamına yansımaktadır. 

Türkiye'de yaşanan ekonomik kriz, yalnızca dönemsel konjonktürün veya parlamenter/başkanlık sistemi tartışmalarının ötesinde, doğrudan mevcut iktisadi modelin yapısından kaynaklanmaktadır.

Son dönemde kamuoyunu meşgul eden devasa fon krizleri ve soruşturmaları, üretimden ve katma değerden kopuk bir kazanç düzeninin acı bir sonucudur. 

Hiçbir istihdam yaratmayan, hiçbir reel üretim ortaya koymayan, tabiri caizse bir "Ponzi şeması" mantığıyla işleyen bu yapılar, sistemin açıklarını bulan gruplara milyarlık haksız kazançlar sağlamaktadır. 

Resmi kanallar ve ajanslar aracılığıyla haberleri yapılan, "denetleniyor" imajıyla ve devasa cirolarla kamuoyuna "güvenilir" olarak pazarlanan bu portföy ve fon sistemleri, en nihayetinde yüz binlerce küçük yatırımcının birikimini yutarak çökmektedir.

Milli Ekonomi Modeli gibi üretim-tüketim dengesine dayalı bir ekonomik sistem; sanayi, teknoloji, istihdam ve reel üretim, sürdürülebilir refah ve adil gelir dağılımı, piyasa şartlarına bağlı dengeli büyüme sağlarken, bu tür fon manipülasyonlarına açık olan kapitalist sistem insanların umutları da dahil her şeylerini sömürmektedir.

Bu tür katma değer üretmeyen, parayla para kazanma hayalini pazarlayan sistemler; yeni girenlerin parasıyla döndürülmeye çalışılır, spekülasyonlara açıktır, geniş kitlelerin borçlanması ve birikim kaybı sonucunu doğurur, sistem patladığında da çoğunluğun tüm birikimleri sıfırlanır.

Bu tablonun arkasındaki en acı gerçek ise vatandaşı bu tür riskli sistemlere iten çaresizliktir. 

Asgari ücretlinin, emeklinin, memurun veya küçük esnafın çalışarak, alın teri dökerek ev, araba alma ya da insanca yaşama umudu elinden alınmıştır. 

Çalışarak refaha ulaşamayacağını gören geniş kitleler, suni olarak pazarlanan umut tacirliğine sığınmak zorunda bırakılmaktadır. 

Gelir adaletsizliği düzeltilmeden, TÜİK rakamlarında kağıt üzerinde görünen milli gelir vatandaşın cebine yansımadan bu dolandırıcılık ve umut istismarı sarmalının önüne geçilmesi mümkün değildir.

İthal meşruiyet arayışı ve dışarıya kaçan güven

Siyasi iradenin kurumsal çürüme ve denetimsizlik karşısında başvurduğu yöntemlerden biri de sahte bir toplumsal destek algısı inşa etmektir. 

Muhalefet partilerinden, belediyelerden veya meclis üyelerinden koparılan isimlere rozet takarak bunu büyük kamuoyu gösterilerine dönüştürmek, iç ve dış kamuoyuna "meşruiyetimiz tamdır" mesajı verme çabasıdır. 

Ancak millet iradesini, seçmenin sandıktaki net tercihini hiçe sayan; "korku" ve "menfaat" odaklı bu transferler kalıcı bir meşruiyet sağlayamaz.

Gerçek ve kalıcı meşruiyet, dış aktörlere verilen mesajlardan veya siyasi mühendisliklerden değil, doğrudan milletin kendisinden alınır. 

Tarihsel tecrübeler ve Gazi Mustafa Kemal Atatürk'ün Cumhuriyet'i inşa süreci göstermiştir ki, en zor zamanlarda dahi gücünü milletinden ve halkın rızasından alan idareler ayakta kalır. 

Dışarıdan veya suni yollarla ikame edilmeye çalışılan meşruiyet, suya yazılan yazı gibidir; ilk dalgada silinmeye mahkûmdur.

Gözaltına alınan Merkez Hakem Kurulu yöneticileri, futbola gölge düşüren sanal bahis skandalları, borsada yaşanan trilyonluk kayıplar, bir kelimelik iddialarla tutuklanan gazeteciler ve her geçen gün artan çeteleşme/mafya hesaplaşmaları, ülkenin uluslararası imajını ve güven ortamını tamamen zedelemektedir. 

Hukuki güvencenin olmadığı, yatırım ortamının yok olduğu bir ülkede ne yerli yatırımcı kalmakta ne de yabancı sermaye yatırım yapmaktadır. 

Gri listelerden çıkmakla övünülse de, fiiliyatta yaşanan bu krizler Türkiye'yi bir güvensizlik çemberine hapsetmektedir.

Türkiye'nin ihtiyacı olan şey geçici pansumanlar veya kamuoyunu oyalamaya yönelik algı operasyonları değildir. 

Kurumların yeniden tarafsızlığa kavuşturulması, liyakatin kamu idaresinde tek kıstas kılınması, hukukun herkes için eşit işlemesi ve reel üretime dayalı ve gelir adaletini sağlayan bir ekonomik düzenin kurulması şarttır. 

Devletin meşruiyeti ancak halkın karnını doyurmak, adil eğitimi ve yargıyı sağlamak ve vatandaşın geleceğe güvenle bakmasını mümkün kılmakla yeniden tesis edilebilir.