Ekonomik eleştiriler ve teklifler

Dünyaya egemen olan liberal ekonomi modeline karşı, her ülkede yoğun eleştiriler yapılmaktadır. Kimi ülkelerde karşıtlar, eleştiri düzeyinden çıkmış, dernek kurmaya kadar varmışlardır. Dahası, bazı dernekler, ülke sınırlarını da aşmış, uluslararası boyutta şube ve üyelere sahip olmuşlardır. Bu gelişmelere bakınca insanın, "şimdi tamam, liberal ekonomi modelinin canını okuyacaklar" diyesi geliyor. Ancak, azıcık inceleyip araştırdığınızda, gidişatın hiç de öyle olmadığını gözlemliyorsunuz.  Bu gözlemi yapabilmek için liberal ekonomi modeline karşı kurulan önemli dernekleri ve savundukları görüşleri bir nebze irdelemek yeterlidir. Meselâ, bu derneklerin en etkililerinden biri, "Yurttaşlara Yardım Amacıyla Finans İşlemlerini Vergilendirme Derneği"dir. Söz konusu dernek, Nobel Ekonomi Ödülü sahibi James Tobin'in, ileri sürdüğü finans işlemlerinden sağlanan spekülâtif gelirlerden vergi alınmasını istiyor. Kısaca derneğin savunduğu görüş şudur: "Spekülatif gelirlerden Tobin vergisi alınsın ve bu vergiden elde edilen gelirler, BM'nin yöneteceği bir fonda toplansın. Toplanan gelirler, en yoksul ülkelerde okul ve hastane gibi altyapı yatırımlarında harcansın."Avrupa'nın önde gelen hukukçu, siyaset bilimci ve ekonomistlerini bünyesinde barındıran bu derneğin, maalesef liberal ekonomi modeline alternatif bir model teklifi yoktur. Ne var? Modelin, zararlarını biraz olsun azaltmak ve ona sempati kazandırmak. Bunun da, liberal ekonomi modelinin koruyucusu ve yaşatıcısı olan BM eliyle yapılmasını istemek, ayrı bir garabettir. Böyle olduğu içindir ki, derneğin çalışmaları hiçbir sonuç vermemiştir, verse bile bu, ancak liberal ekonomi modeline güç kazandırır.Liberal ekonomi modelini eleştiren başka iki dernek daha var. Bu derneklerden biri "Jübile 2000", diğeri de merkezi Malezya'da bulunan bir dernektir. Bunlar da, Üçüncü Dünya Ülkelerinin borçlarının acilen silinmesi için çaba harcıyorlar. Gelişmeler, bu derneklerin çabalarının tam aksi istikametinde seyrediyor, yani Üçüncü Dünya Ülkelerinin borçları azalmıyor, sürekli artıyor. Farz edelim ki, o derneklerin çabaları sonucu, Üçüncü Dünya Ülkelerinin borçları silindi. Ne olur? Liberal ekonomi modeli tarihe mi gömülür? Hayır, o model yine yaşar ve Üçüncü Dünya Ülkelerini yine borçlandırır. Demek ki, bu derneklerin teklifleri hayata geçse de, ekonomi dünyasında köklü ve önemli bir değişim olmaz. İnsani yanı ağır basan ve herkesi cezbeden bir diğer dernek de, "Açlıkla Mücadele Derneği"dir. Avrupa'nın en etkin sivil toplum örgütleri arasında yer alan bu derneğin amacı, kötü beslenme ve açlığa karşı mücadele etmektir. Onun da amacına ulaşmadığını ve ulaşamayacağını açlıktan ölen insanların artışından anlamak mümkündür. Öyle ki, BM Tarım ve Gıda Örgütü'nün (FAO) raporuna göre, dünya üzerinde her gün yaklaşık 100 bin kişi açlıktan ve açlığın doğurduğu sonuçlardan ölmektedir.Liberal ekonomi modelinin toplantılarından biri olan G-8 Zirvesi'ne, karşıt olarak Brezilya'nın Porto Alegre kentinde "2. Dünya Sosyal Forumu" toplandı. Lâtin Amerika ve Avrupa'dan 60 bin insan bu kentte bir araya geldi. Büyük toplantı salonlarında 700'den fazla tartışma programı, 100'ün üzerinde seminer verildi. Seçilen 26 konu, 28 toplantıda tartışıldı, 88 ülkeden 2 bin toplumsal hareket ve sendika, o forumda temsil edildi. Bir bayram havasında, altı gün, altı gece toplantılar ve gösteriler sürdü. Bu toplantılardan da, ne yazık ki, alternatif bir model çıkmadı. Çıkan sadece, liberal ekonomi modeline karşı direniş ağlarını sıklaştırma ve direniş tecrübelerini paylaşma kararı oldu.Görülen o ki, liberal ekonomi modeline karşı oluşturulan bu tür etkinlikler, kurulan dernekler ve ortaya atılan teklifler, işi temelinden ele almıyor, daha doğru deyimle alamıyor. Şu bir gerçektir ki, bugüne kadar bunu yapan tek kişi, 'Milli Ekonomi Modeli' ile Prof. Dr. Haydar Baş olmuştur. O bakımdan Türk milleti olarak şanslıyız, fakat şansımızı kullanmadığımız için de sorumluluk altındayız.