Yaşanmışlığın ilmeklerinden hikmete / Hayatın içinden hikmete- 1-

"Yaşadığım şeyleri ilmek ilmek dokurum

Bilebildiğim kadar hikmetini okurum." Nazarî

İnsan hayatı, birbirinden bağımsız olayların rastgele sıralandığı bir zaman dilimi değildir. Her yaşanmışlık, insanın düşünce dünyasında bir iz bırakır. Kimi zaman bir sevinç, kimi zaman bir hüzün, kimi zaman bir hayal kırıklığı, kimi zaman da beklenmedik bir karşılaşma...

Bütün bunlar insanın hayat dokusunu meydana getiren ilmeklerdir.

Bu iki mısrada, insanın yaşadıkları karşısındaki duruşunu ve hayatı anlamlandırma çabasını oldukça zarif bir biçimde ortaya koymaya çalıştık.

"Yaşadığım şeyleri ilmek ilmek dokurum."

Bu ifade, hayatı edilgen bir biçimde tüketmek yerine onu bilinçli bir şekilde inşa etmenin anlatımıdır. İnsan, yaşadığı her olayla biraz daha şekillenir. Ancak yaşananların insanı olgunlaştırması, yalnızca zamanın geçmesine bağlı değildir. Asıl mesele, yaşananların insanın düşünce ve gönül dünyasında nasıl karşılık bulduğudur.

Çünkü her insan yaşar; fakat herkes yaşadıklarından aynı ölçüde ders çıkaramaz. Kimi insan acısının içinde kaybolur, kimi o acının kendisine öğrettiklerini keşfeder. Kimi sevinci yalnızca bir mutluluk olarak yaşar, kimi de nimetin kıymetini ve şükrün anlamını öğrenir.

İşte burada insanın aklı ve irfanı devreye girer. Akıl, yaşananı sorgular; irfan, yaşananın hikmetini arar.

Akıl, olayların nedenlerini ve sonuçlarını anlamaya çalışırken irfan, bu yaşanmışlıkların insanın iç dünyasında meydana getirdiği değişimi kavramaya yönelir. Akıl insana düşünmeyi, irfan ise düşüncenin ötesindeki anlamı fark etmeyi öğretir.

İkinci mısrada da şu ifadeye ağırlık verdik:

"Bilebildiğim kadar hikmetini okurum."

Hiç kimse her olayın hikmetini bütünüyle bildiğini iddia etmez. Aksine, insan idrakinin sınırlı olduğunu kabul eder. Bu yaklaşım, hem aklın sınırlarını bilmek hem de hakikat karşısında mütevazı kalmak anlamına gelir.

Zira insan bazen yaşadığı bir olayın anlamını hemen kavrayamaz. Bugün bir kayıp olarak gördüğü şeyin yıllar sonra kendisi için bir uyanış olduğunu anlayabilir. Bugün bir engel olarak değerlendirdiği bir hadisenin, yarın başka bir kapının açılmasına vesile olduğunu görebilir.

Bu nedenle hikmet, yalnızca yaşanan olayda değil, insanın o olayı hangi bilinçle değerlendirdiğinde de saklıdır.

İnsanın olgunlaşması, başından geçen olayların çokluğuyla değil, o olaylardan çıkarabildiği anlamın derinliğiyle ölçülmelidir. Çünkü yaşanmışlık tek başına bilgelik değildir. Yaşanmışlığı düşünceyle işlemek, vicdanla değerlendirmek ve irfanla anlamlandırmak gerekir.

Belki de hayatın gerçek ustalığı budur: Yaşadıklarımızın bizi şekillendirmesine izin verirken, onların esiri olmamak; her tecrübeyi bir ilmeğe, her ilmeği bir anlam arayışına dönüştürmek.

Sonuç olarak insan, hayatın dokuduğu bir kumaşın yalnızca seyircisi değildir. Aynı zamanda o kumaşın anlamını arayan bir yolcudur.

İki mısrada ifade ettiğimiz düşünceyi şöyle özetleyebiliriz:

Yaşamak tecrübe kazandırır, akıl tecrübeyi sorgular, irfan anlamlandırır; hikmet ise bütün bunların insanın şahsiyetinde olgunlaşmış hâlidir.