Tecrübenin dile geldiği yer: İnsan ve hayat / Hayatın içinden hikmete -2-

İnsan, hayat yolculuğunda yalnızca olaylarla karşılaşmaz; aynı zamanda o olayların kendisinde bıraktığı izlerle de yaşar. Her karşılaşma bir şey öğretir, her ayrılık bir yönüyle insanı düşündürür, her imtihan insanın karakterini ve iradesini ortaya çıkarır. Ancak yaşanan her olay kendiliğinden tecrübeye dönüşmez. Çünkü tecrübe, yaşananların zaman içinde birikmesinden ibaret değildir; onların akıl, vicdan ve irfan süzgecinden geçirilmesidir.

İnsan aynı hatayı defalarca yapabilir, aynı acıyı tekrar tekrar yaşayabilir. Demek ki yaşamak tek başına öğrenmek anlamına gelmez. Öğrenmek için insanın önce kendisiyle yüzleşmesi gerekir. Nerede yanıldığını, hangi tercihin kendisini hangi sonuca götürdüğünü ve yaşadıklarının kendisine ne öğrettiğini sorgulamalıdır. Bu sorgulama, insanı suçluluk duygusuna hapsetmek için değil, daha doğru bir istikamet bulmasına yardımcı olmak için yapılmalıdır.

Kur'an-ı Kerim'de şöyle buyrulur:

"Şüphesiz Allah, bir kavim kendi durumunu değiştirmedikçe onların durumunu değiştirmez" (Ra'd, 13/11)

Bu ayet, insanın değişim ve dönüşümünde kendi sorumluluğuna dikkat çeker. Hayatın içinde karşılaştığımız her olayı seçemeyebiliriz; fakat o olay karşısında nasıl bir tutum geliştireceğimiz, hangi dersleri çıkaracağımız ve bundan sonra nasıl davranacağımız konusunda sorumluluk taşırız. Tecrübe, işte bu sorumluluğun bilince dönüşmesidir.

Ehl-i Beyt'in hikmet mirasında insanın kendisini tanıması, nefsini sorgulaması, adaletten ayrılmaması ve bilgisini güzel ahlakla tamamlaması önemli bir yer tutar. Hz. Ali'nin (a.s.) irfan ve hikmet dünyası, insanı önce kendi kusurlarını görmeye, sonra da başkalarına karşı hakkaniyetli davranmaya çağırır. Çünkü başkasına öğüt vermek kolay, o öğüdü kendi hayatında yaşatmak emek ister.

Prof. Dr. Haydar Baş'ın düşünce dünyasında da insanın şahsiyet kazanması, ahlaki değerlerle donanması ve topluma karşı sorumluluk taşıması temel bir önem taşır. Tecrübe yalnızca bireyin kendisini geliştirmesine değil, toplumun dertlerini anlayan, paylaşmayı ve dayanışmayı bilen bir insan hâline gelmesine de hizmet etmelidir. Bilgi ve tecrübe, insanın ve toplumun hayrına yönelmediğinde eksik kalır.

İnsanın yaşadıklarını şiire, düşünceye ve hikmete dönüştürmesi de ayrı bir olgunluk çabasıdır. Çünkü bazen bir mısra, uzun açıklamaların anlatamadığı bir hayat gerçeğini dile getirir. Yaşanan acıyı kine, sevinci kibre, bilgiyi gurura dönüştürmek de insanın elindedir; bunları sabra, şükre ve olgunluğa dönüştürmek de. Belirleyici olan, insanın yaşadıklarını hangi niyet ve bilinçle değerlendirdiğidir.

Sonuçta tecrübe, insanın başından geçenlerin sayısıyla değil, onlardan ne öğrendiğiyle ölçülür. Yaşananları anlamlandırabilen insan geçmişinin esiri olmaz; geçmişinden aldığı derslerle geleceğini daha bilinçli inşa eder. Çünkü hayatın öğretmeni yaşadıklarımızsa, o öğretmenin dilini çözmeye çalışan aklımız, vicdanımız ve irfanımızdır.

(Devam edecek…)