‘İnmeye karşı zaman beyindir’

Beykent Üniversitesi Tıp Fakültesi Nöroloji Anabilim Dalı Dr. Öğr. Üyesi Özge A. Kadırhan, beyin damar tıkanıklığı olarak bilinen 'inme'nin dünyada en sık gözlenen önemli özürlülük ve ölüm nedenlerinden biri olduğunu belirterek, "Toplumda yaygın şekilde bilinenin aksine sadece yaşlı bireylerde değil, herhangi bir bireyde beyin damar tıkanıklığı meydana gelebilir. Dikkatli olmak şart" dedi.
İnmenin beyin kan damarları ve beyin dokusunun gerekli besin ve oksijen taşıyan damarların bir pıhtı ile tıkanması (yüzde 80) ya da yırtılması sonucu kanama ile (yüzde 20) meydana geldiğini açıklayan Kadırhan, "Bu olay meydana geldiğinde beyin dokusu kan ve oksijen desteği alamaz, dakikalar içerisinde milyonlarca değerli beyin hücresi hasarlanır. Bu durumda nörologlar olarak 'zaman beyindir' mottosu ile inme hastasına yaklaşırız. Bu dönemde ne kadar erken inme tanısı konur, hasta yakınları ne kadar bilinçli olursa, hasta tedavisi kısa sürede başlar ve rehabilitasyon süreci daha kısa ve tam ya da tama yakın iyileşme olabilir" diye konuştu.

İnme belirtilerine dikkat

Kadırhan, beyin damar hastalıkları bulguları hakkında ise, "İnme belirtilerinin toplum tarafından tanınması, hastaların tedavi olanaklarına vakit kaybetmeden ulaşmasında en önemli faktördür. Hasta ve hasta yakınları özellikle ani gelişen vücudun bir tarafında olan -asimetrik- şikayetlere dikkat etmelidir. İngilizcede en sık görülen üç bulgunun baş harfleri ile 'fast' kelimesi oluşturulmuştur'' diyerek bulguları şöyle sıraladı: "Hastanın gülümsemesini isteyip, yüzünde gülümseme hareket ile ortaya çıkan asimetri, yüzde kayma var mı kontrol edilmelidir. Hastanın her iki gözünü kapatması istenerek, her iki kolunu kaldırması istenir, kollarda güçsüzlük var mı kontrol edilir. Hasta ile konuşulmalı, hastaya basit kelime tekrarı yaptırılmalı, hasta ağzında geveleyerek mi konuşuyor ya da konuşulanı anlıyor mu kontrol edilmelidir. Eğer bu bulgulardan herhangi biri varsa 112 aranmalıdır."

'Tekrar etme riski iki kat fazla'

Diğer bulguların da önemli olduğuna işaret eden Dr. Kadırhan, "Yüz, kol veya bacakta ani gelişen his kaybı, uyuşukluk, aniden gelen hatırlama güçlüğü, aniden yürümede zorluk, dengesizlik ve nedeni bilinmeyen ani baş ağrısı ya da ani görme kayıpları da dikkat edilmesi gereken bulgular arasındadır. Bu durumlarda hasta veya yakını hemen 112'yi aramalı, beyin damar hastalığı yönünden bilgilendirme yapmalıdır" önerisinde bulundu.
Beyin damar tıkanıklığı olan bir kişinin yeniden aynı olayı yaşama ihtimalinin diğer sağlıklı bireylere göre iki kat fazla olduğuna dikkat çeken Kadırhan, '"Yapılan çalışmalara göre inme tekrarı ilk olaydan beş yıl içinde dört inme hastasının birinde olabilmektedir'" dedi. Kadırhan, şu tavsiyeleri paylaştı: "Uygun tedavilerle önlenebilir ve uygun zamanda müdahale ile sekelsiz (özürlülük olmadan) iyileşme sağlanan beyin damar hastalıkları tedavisinde üç önemli tedavi yöntemi mevcuttur. Öncelikle beyinde damar tıkanıklığını önlemek için şeker hastalığı, tansiyon yüksekliği, yüksek kolesterol, kalp ritim bozukluğu, obezite ve şah damarı olarak bilinen beyne kanı taşıyan karotid arter kireçlenme hastalığı risk faktörleri varsa bu risk faktörlerine yönelik olan tedaviler belirlenmelidir. Beyinde damar tıkanıklığı geliştikten sonra ilk saatlerde ise beyinden oluşan pıhtıyı eritici ilaç 'trombolitik tedavi' ya da oluşan pıhtıyı angiografik olarak tıkadığı damardan uzaklaştırmak 'trombektomi' inme tedavi yöntemleri arasındadır."

Covid-19 beyinde damar tıkanıklığına neden olur mu?

Son günlerde Covid-19 virüsünün beyin-sinir tutulumuna neden olup olmadığına ilişkin soruların gündemde olduğunu söyleyen Kadırhan, "Böyle bir şey var mı, bulgular nasıl oluyor gibi sorular gündeme geldi. Pandemi ile birlikte yayınlanan ilk güncel çalışmalarda virüsün vücuda girdikten sonra akciğer tutulumu sonrası akciğerlerin de çalışmasında görev alan sinirler yolu ile beyne ulaşıp beyinde solunum merkezinde iltihaplanma yaparak (ensefalit tablosu) akciğer solunum kapasitesini etkileyebildiği, ikincil olarak pıhtı oluşumunu arttırıcı faktörleri kanda arttırarak, pıhtı oluşumuna yatkınlık sağlayabilir ve beyin damar tıkanıklıkları meydana gelebilir şeklinde bilgiler verildi.
Özellikle hiçbir risk faktörü olmayan genç ya da yaşlı bireylerde yaş fark etmeksizin ortaya çıkan beyin damar tıkanıklıklarında Covid-19 hastalığı olabileceği belirtildi. Son dönemde yayınlanan çalışmalarda ise koku sinirinde zedeleme sonucu aniden gelişen hiç koku alamama ve başı sıkıştırıcı tarzda olabilen, başın hem önünde (frontal) hem de arkasında (oksipital) olan baş ağrısı şeklinde de şikayetlerin olabileceği vurgulandı" açıklamasında bulundu. İHA