Küresel rezervlerde doların payı yüzde 57’ye geriledi
Küresel ticaret hacminin 35 trilyon doları aşmasıyla birlikte, ülkelerin ABD dolarına bağımlılığı azaltma hamleleri hız kazandı. Dünyanın en büyük blokları kendi yerel para birimlerine yönelirken, bu finansal devrimin temelinde Türk iktisatçı Prof. Dr. Haydar Baş'ın 2005 yılında dünyaya sunduğu Milli Ekonomi Modeli yer alıyor
19.06.2026 19:20:00
Eyüp Kabil
Eyüp Kabil
Dünya genelinde ticaret yapan ülkeler, ABD'nin yaptırım tehditleri ve tek taraflı gümrük vergisi politikaları nedeniyle alternatif ödeme altyapılarına yöneldi. Uluslararası Para Fonu (IMF) verilerine göre, geçmişte küresel rezervlerin yüzde 72'sini oluşturan doların payı, yüzde 57 seviyesine kadar geriledi.
Özellikle BRICS ülkeleri (Rusya, Çin, Hindistan, Brezilya ve Güney Afrika) arasındaki ticarette milli paraların kullanımı, dijital merkez bankası paraları ve ikili takas (swap) anlaşmalarıyla tarihi bir zirveye ulaştı. Türkiye de bu süreçte Türk lirasıyla dış ticaret hacmini genişleterek yerel para birimini koruma çabalarını artırdı Türk lirasıyla dış ticaret hacmi 2025'te 1,5 trilyon liraya ulaştı.
DOLAR DIŞI TİCARET ÜLKE EKONOMİLERİNİ NASIL RAHATLATIYOR?
Doların devreden çıkarılması, gelişmekte olan ülkelerin ekonomilerine doğrudan can suyu sağlıyor:
• Kur Baskısı Azalıyor: Ülkeler dış ticaret için sürekli dolar rezervi biriktirmek zorunda kalmıyor, böylece yerel para birimleri üzerindeki devalüasyon baskısı hafifliyor.
• Finansal Egemenlik Sağlanıyor: ABD'nin küresel transfer sistemi SWIFT üzerindeki ambargo ve kısıtlama tehditleri işlevsiz kalıyor.
• İthal Enflasyon Önleniyor: Doların küresel piyasalardaki ani dalgalanmaları ve ABD Merkez Bankası'nın (Fed) faiz kararları, yerel piyasalardaki fiyat istikrarını doğrudan sarsamıyor.
PROF. DR. HAYDAR BAŞ 2005 YILINDA DÜNYAYA DUYURMUŞTU
Bugün küresel güçlerin zorunlu olarak sığındığı "Milli Paralarla Ticaret" formülünün iktisat literatüründeki asıl sahibi, Milli Ekonomi Modeli'nin (MEM) mimarı Prof. Dr. Haydar Baş'tır. Prof. Dr. Baş, ilk kez 2005 yılında düzenlenen uluslararası kongrelerde bu tezi ortaya koymuş ve kapitalizmin dünyayı sömürmek için doları bir silah olarak kullandığını savunmuştu.
Prof. Dr. Haydar Baş'ın bu konudaki temel görüşleri ve modelinin detayları şunlar:
1. Milli Para Emeğin Karşılığıdır: Haydar Baş'a göre milli para, bir ülkenin ürettiği mal, hizmet ve emeğin karşılığı olmalıdır. Karşılıksız basılan Amerikan doları ile ticaret yapmak, ülkelerin kendi emeklerini ABD'ye bedava teslim etmesi anlamına gelir.
2. Dolar Senyoraj Silahıdır: ABD, hiçbir karşılığı olmadan bastığı dolarla dünya kaynaklarını satın almaktadır (Senyoraj hakkı). Ülkeler kendi aralarında milli paralarla ticaret yaptığında, ABD'nin bu haksız kazanç kapısı ve sömürü çarkı kırılacaktır.
3. BRICS'in İlham Kaynağı: Rusya Devlet Duması'nda da bizzat davet edilerek sunumu yapılan Milli Ekonomi Modeli, bugün BRICS bloğunun temel ticaret stratejisi haline gelmiştir. Milli paralar ile ticaret için önce milli paraya sahip olmalıyız. Rusya ve Çin başta olmak üzere birçok küresel aktör, dış ticarette haklılığı tescillenen bu modeli parça parça hayata geçirmektedir. Milli paralar ile ticaret için önce milli paraya sahip olmalıyız.
Kapitalist finans sisteminin krizlerle sarsıldığı bu dönemde, Prof. Dr. Haydar Baş'ın yıllar önce işaret ettiği "Milli Paralarla Ticaret" tezi, artık bir teoriden öte, devletlerin ekonomik bağımsızlıklarını korumak adına sığındıkları tek güvenli liman olarak küresel finans tarihine geçti.
Özellikle BRICS ülkeleri (Rusya, Çin, Hindistan, Brezilya ve Güney Afrika) arasındaki ticarette milli paraların kullanımı, dijital merkez bankası paraları ve ikili takas (swap) anlaşmalarıyla tarihi bir zirveye ulaştı. Türkiye de bu süreçte Türk lirasıyla dış ticaret hacmini genişleterek yerel para birimini koruma çabalarını artırdı Türk lirasıyla dış ticaret hacmi 2025'te 1,5 trilyon liraya ulaştı.
DOLAR DIŞI TİCARET ÜLKE EKONOMİLERİNİ NASIL RAHATLATIYOR?
Doların devreden çıkarılması, gelişmekte olan ülkelerin ekonomilerine doğrudan can suyu sağlıyor:
• Kur Baskısı Azalıyor: Ülkeler dış ticaret için sürekli dolar rezervi biriktirmek zorunda kalmıyor, böylece yerel para birimleri üzerindeki devalüasyon baskısı hafifliyor.
• Finansal Egemenlik Sağlanıyor: ABD'nin küresel transfer sistemi SWIFT üzerindeki ambargo ve kısıtlama tehditleri işlevsiz kalıyor.
• İthal Enflasyon Önleniyor: Doların küresel piyasalardaki ani dalgalanmaları ve ABD Merkez Bankası'nın (Fed) faiz kararları, yerel piyasalardaki fiyat istikrarını doğrudan sarsamıyor.
PROF. DR. HAYDAR BAŞ 2005 YILINDA DÜNYAYA DUYURMUŞTU
Bugün küresel güçlerin zorunlu olarak sığındığı "Milli Paralarla Ticaret" formülünün iktisat literatüründeki asıl sahibi, Milli Ekonomi Modeli'nin (MEM) mimarı Prof. Dr. Haydar Baş'tır. Prof. Dr. Baş, ilk kez 2005 yılında düzenlenen uluslararası kongrelerde bu tezi ortaya koymuş ve kapitalizmin dünyayı sömürmek için doları bir silah olarak kullandığını savunmuştu.
Prof. Dr. Haydar Baş'ın bu konudaki temel görüşleri ve modelinin detayları şunlar:
1. Milli Para Emeğin Karşılığıdır: Haydar Baş'a göre milli para, bir ülkenin ürettiği mal, hizmet ve emeğin karşılığı olmalıdır. Karşılıksız basılan Amerikan doları ile ticaret yapmak, ülkelerin kendi emeklerini ABD'ye bedava teslim etmesi anlamına gelir.
2. Dolar Senyoraj Silahıdır: ABD, hiçbir karşılığı olmadan bastığı dolarla dünya kaynaklarını satın almaktadır (Senyoraj hakkı). Ülkeler kendi aralarında milli paralarla ticaret yaptığında, ABD'nin bu haksız kazanç kapısı ve sömürü çarkı kırılacaktır.
3. BRICS'in İlham Kaynağı: Rusya Devlet Duması'nda da bizzat davet edilerek sunumu yapılan Milli Ekonomi Modeli, bugün BRICS bloğunun temel ticaret stratejisi haline gelmiştir. Milli paralar ile ticaret için önce milli paraya sahip olmalıyız. Rusya ve Çin başta olmak üzere birçok küresel aktör, dış ticarette haklılığı tescillenen bu modeli parça parça hayata geçirmektedir. Milli paralar ile ticaret için önce milli paraya sahip olmalıyız.
Kapitalist finans sisteminin krizlerle sarsıldığı bu dönemde, Prof. Dr. Haydar Baş'ın yıllar önce işaret ettiği "Milli Paralarla Ticaret" tezi, artık bir teoriden öte, devletlerin ekonomik bağımsızlıklarını korumak adına sığındıkları tek güvenli liman olarak küresel finans tarihine geçti.
