Küreselleşen dünya ve misyonerlik-IV

Sultan Il. Abdulhamid zamanında, sayısı 400'ü aşan Amerikan kurumları yanında Türkiye'de, İtalyan, İngiliz, Rus, Avusturya ve Alman kurumları da faaliyette idiler. Devlet, bunlardan ruhsatsız olanlardan bazılarını kapatma yoluna gitmişse de bu hareketi tam olarak önleyememiştir. Bütün bu faaliyetlerin içerisinde, Robert Koleji, 1863'te Bebek'te bir evde başlamıştır. Amerikalı zengin bir tüccar tarafindan, onun bütün masrafları üslenmesiyle başlayan bu teşkilat, Robert Kolej adını 1878'ten sonra almıştır ve ilk müdür Hamlin, misyonerlikten çekilerek bu işi özel olarak sürdürmüştür. Gaye, Rumeli Hisarını yaptırıp daha sonra da Istanbul'u almış olan Fatih'in yolunda yürüyerek tarihi geriye akıtmaktır. Daha sonrada bu kurum misyoner faaliyetlerinin nasıl yapılacağının tartışıldığı bir beyin, bir odak, konferansların yapıldığı bir merkez haline gelmiştir. Osmanlı Devleti'nde ilkokuldan yüksek okula, gelişmiş bir misyoner eğitim sistemi oluşmuştur. 1900 yılında yalnızca Anadolu'da 400'ü aşkın okul ve 17.500 civarında öğrenci eğitim görmekteydi. (Tümer, Günay, a.g.e., s. 62-63). 1904 yılında Osmanlı topraklarında 465 okulu vardı. Amerikalıların devlet okulu olarak 400, Katoliklerin 306, rahiplerin 354 okulu Osmanlı topraldarı içinde varlığını sürdüren okullardı. Bu rakamlar sadece belli başlı belgelerden çıkan rakamlar olup tam bir sayım yapmak mümkün olmamıştır. 1894 yılında sadece Elazığ'da Protestan misyonerlerin açmış olduğu okul sayısı 83'tü. Protestanların Diyarbakır ve Bitlis'te 22 okulu, Erzurum'da ise 24 okulu mevcuttu. (İlknur Polat, "Osmanlı İmparatorluğu'nda Yabancı Okullar Neden Sorun Oldu? Türkiye'de Misyonerlik Faaliyetleri, TDVY, Ankara, 1996, s. 72).Misyoner teşkilatların en önemlilerinden biri de merkezi ABD'de olan ABCFM örgütüdür. ABCFM (Amerikan Board of Commissioners for Foremg Missions), ABD'deki Protestan misyoner örgütlerinin en kıdemlisi ve de en büyüklerinden birisidir. ABCFM, Calvinci geleneği temsil eden, XVI, yüzyıl sonlan ile XVII. yüzyılda Ingiltere ve Amerika'nın doğusunda filizlenen Puritan akmıuun belli başlı üç temsilcilerinden Congregationalislerce 1810 yılında Boston'da kurulmuştnr. Tüm Protestan misyoner örgütleri içinde gelir ve misyoner sayısı yönünden ABD'de %30-35'lik bir paya sahiptir. Amerikan misyoner örgütleri içinde aslan payım alan örgütlerden birisi (her zaman ilk üçe ginnek üzere) ABCFM'dir. BOARD'un, yapısı ve işleyişi iyi belirlenmiş katı bir örgütsel sistemi vardı. Bu sisteme zaman zaman ABD içinde bile itirazlar olmuş, ABCFM, anayasal yönetim içinde bir tür usule aykın yönetim yaratınalda suçlannııştır. ABCFM'in tuzu ğüne göre amacı, "dinsizler arasında Hıristiyanhığı yaymaktı". (Bkz. Kantarcı, Şenol, Ermeni Araştırmaları Dergisi, Ermeni Lobisi: ABD'de Ermeni Diasporası'nın Oluşması ve Lobi Faaliyetleri, Sayı, 1).Osmanlı topraklarında faaliyet gösteren ilk Amerikan Protestan misyoner teşkilatı ABCFM'dir. Osmanlı topraklarında kurduğu kolejler aracılığıyla Ermeni terörünün doğmasında ciddi katkı sağlamıştır. ABCFM, ABD'de iktidarı her zaman tekellerinde tutan Beyaz Anglo-Sakson Protestanlar'ın (WASP) çatısı altında yer alır. ABCFM de WASP'ın diğer kanatları gibi, Mesih'in yeniden gelmesi için Israil devletinin kurulması ve Arz-ı Mev'ud'u ele geçirmesi gerektiğine inanır. Osmanlıda ki misyonerlik faaliyetlerinin baş aktörlerinden biri hiç kuşkusuz ABCFM'dir. ABCFM yeniden yapılanma sürecinden sonra Cumhuriyet Türkiyesi'nde de misyonerlik faaliyetlerinde başı çekmekteydi. ABCFM için "herhangi bir misyoner örgüt, abartmaya gerek yok" demek lüksüne sahip değiliz. Çünkü "Osmanlı Devleti'nin meşruiyetine yönelik tehditlerden hiçbiri, uzun vadede misyoner etkinlikten daha etkili olmadı." (Deringil, Selim, İktidarın Sembolleri ve İdeoloji, II. Abdulhamid Dönemi (1876-1908) çev., Gül Çağalı Güven, Istanbul, 2002, s. 119 vd).