Türkiye İstatistik Kurumu'nun (TÜİK) haziran ayında Tüketici Fiyat Endeksi'nin (TÜFE) yüzde 1,94 arttığını ve yıllık enflasyonun yüzde 17,53'e yükseldiğini açıklamasının ardından TCMB'nin Haziran Ayı Fiyat Gelişmeleri Raporu da yayımlandı.

Rapora göre, enflasyondaki yükseliş gıda ve temel mal gruplarından kaynaklanırken, enerji ve hizmet gruplarında yıllık bazda gerileme kaydedildi. Tüketici enflasyonundaki yükselişe en belirgin katkı gıda grubundan gelirken, fiyat artışları alt gruplar geneline yayıldı, kırmızı et ve et ürünlerindeki artış dikkati çekti. Mayıs ayındaki kapanma sonrasındaki kontrollü normalleşme süreci ile birlikte bu dönemde bazı sektörlerde yukarı yönlü fiyat hareketleri izlendi. Buna ek olarak, döviz kuru gelişmelerinin yansımaları ve emtia fiyatlarındaki birikimli artışlara istinaden temel mal grubu yıllık enflasyonu yükseldi.

Türk lirası cinsinden petrol fiyatlarındaki gelişmelere karşın eşel mobil sisteminin sınırlayıcı etkisi sürerken, bu dönemde enerji fiyatları yıllık enflasyonu baz etkisiyle geriledi. Hizmet yıllık enflasyonu kademeli normalleşme sürecinin başta lokanta ve oteller olmak üzere bazı alt kalemler üzerindeki yukarı yönlü etkisine rağmen bir miktar yavaşladı.

Üretici fiyatlarındaki artış eğilimi enerji ve ara malları fiyatları öncülüğünde devam etti. Bu görünüm altında, B ve C göstergelerinin yıllık enflasyonları ve eğilimleri yükseliş kaydetti.

- "Yıllık enflasyon, lokanta-otel, diğer hizmetler ve kirada yükseldi"

Hizmet fiyatları haziran ayında yüzde 1,94 yükselirken, grup yıllık enflasyonu 0,16 puan azalarak yüzde 13,46 olarak gerçekleşti. Grup enflasyonunun seyrinde gerek bu yıl gerekse geçen yıl gerçekleşen açılma kararlarının etkileri izlendi.

Yıllık enflasyon, lokanta-otel, diğer hizmetler ve kirada yükselirken, ulaştırma ve haberleşme hizmetlerinde geriledi. Lokanta-otel alt grubunda, fiyatlar aylık bazda yüzde 3,82 yükselirken, kademeli normalleşmenin de etkisiyle hem dışarıda yenen yemek hem de konaklama grubunda yüksek fiyat artışları görüldü. Diğer hizmetler alt grubu yıllık enflasyonundaki artışta açılmayla birlikte yüksek fiyat artışları sergileyen eğlence ve kültür hizmetlerinin yanı sıra bakım ve onarım hizmetleri öne çıktı.

Paket tur kalemi ise yüksek aylık fiyat artışı sergilemesine rağmen, yıllık enflasyonu düşük seviyelerde kalmaya devam etti. Öte yandan, ulaştırma hizmetlerinde fiyatlar, kara yolu ile şehirler arası yolcu taşımacılığı kaynaklı olarak, aylık yüzde 2,46 artarken, yıllık enflasyon 3,44 puan düşüşle yüzde 10,28'e geriledi.

Kapasite kısıtları, şehirler arası otobüs ücretlerini olumsuz etkilemeye haziran ayında da devam ederken, geçen yılın aynı ayında gerçekleşen artışların daha belirgin olması ulaştırma hizmetleri yıllık enflasyonunu düşüren ana unsur oldu.

Temel mal yıllık enflasyonu haziran ayında 1,08 puan artarak yüzde 21,92 oldu. Bu dönemde yıllık enflasyon, diğer temel mallar grubunda daha belirgin olmak üzere tüm alt gruplarda artış gösterdi.

Giyim ve ayakkabı grubunda yıllık enflasyon 1,30 puan artarak 6,86 seviyesine ulaşırken, bu gelişmede mayıs ayındaki kapanma sonrası haziran ayındaki normalleşme süreci etkili oldu.

Dayanıklı mal fiyatları bu dönemde alt gruplar geneline yayılan artışlar gösterdi (aylık yüzde 2,98) ve grup yıllık enflasyonu 0,12 puan artarak 30,86 oldu. Diğer temel mallar grubunda son dönem kur gelişmelerinin etkileri izlendi ve alt kalemler genelinde yüksek fiyat artışları görüldü

Özetle, bu dönemde Türk lirasındaki görünüm, emtia fiyatlarındaki birikimli artışlar ve kontrollü normalleşme ile birlikte temel mal grubu yıllık enflasyonu yükseliş kaydetti.

- "Eşel mobil sistemi önemli bir enflasyonist etkiyi bertaraf etmeye devam etti"

Enerji fiyatları haziran ayında yüzde 2,24 artış sergiledi. Akaryakıt fiyatları haziran ayında yüzde 6,33 yükselerek bu gelişmeyi sürükleyen temel unsur oldu. Bu dönemde ham petrol fiyatlarındaki yükseliş ve Türk lirasında gerçekleşen değer kayıplarına karşın, eşel mobil sistemi önemli bir enflasyonist etkiyi bertaraf etmeye devam etti. Diğer yandan, doğal gaz fiyatları haziran ayında ılımlı bir şekilde yükselirken (yüzde 0,55), katı yakıtlar ve tüp gazda daha belirgin fiyat artışları (yüzde 1,19 ve yüzde 1,44) gerçekleşti. Bu gelişmelere rağmen, enerji grubu yıllık enflasyonu baz etkisiyle 0,43 puan düşerek yüzde 17,28'e geriledi.

Gıda ve alkolsüz içecek fiyatları haziran ayında yüzde 0,88 artarken, grup yıllık enflasyonu işlenmemiş gıda fiyatları öncülüğünde 2,95 puan artarak yüzde 19,99 oldu. Bu dönemde yıllık enflasyon işlenmemiş gıda grubunda 4,09 puan artarak yüzde 18,70'e, işlenmiş gıda grubunda ise 1,71 puan artışla yüzde 21,20'ye yükseldi.

Mevsimsellikten arındırılmış veriler taze meyve ve sebze fiyatlarında ılımlı bir seyre, diğer işlenmemiş gıda fiyatlarında ise artışa işaret etti. Bu dönemde, diğer işlenmemiş gıda grubunda kırmızı et fiyatları yüzde 6,08 artarken, beyaz et fiyatlarındaki yükseliş devam etti. Haziran ayında işlenmiş gıda fiyatları aylık bazda yüzde 2,02 artarken, ekmek ve tahıllar, katı sıvı yağlar ve kırmızı et fiyatlarındaki artışa istinaden işlenmiş et ürünleri kalemlerindeki yükselişler öne çıktı.

Uluslararası tarımsal emtia fiyatlarındaki mevcut yüksek seviyeler, birikimli kur etkileri ve belirli ürünlerdeki arz görünümü gıda enflasyonunu olumsuz etkiledi. Bu doğrultuda taze meyve-sebze dışı gıda grubunda fiyat artışlarının genele yayılmasıyla, yıllık enflasyon yüzde 22,04 seviyesine yükseldi.

- "Tüketici fiyatları üzerindeki üretici fiyatları kaynaklı baskılar güçlenerek devam etti"

Yurt içi üretici fiyatları haziran ayında yüzde 4,01 yükselirken, yıllık enflasyon 4,56 puan artarak yüzde 42,89'a ulaştı. Üretici fiyatlarındaki bu yükselişte, döviz kuru gelişmeleri, uluslararası emtia fiyatlarındaki birikimli artışlar ve süregelen arz kısıtları belirleyici olmaya devam etti. Bu gelişmelerle, petrol ve ana metal hariç imalat sanayi fiyatlarının eğilimi yüksek seviyesini korudu.

Ana sanayi gruplarına göre incelendiğinde, yıllık enflasyon alt gruplar genelinde belirgin artışlar gösterirken özellikle ara malı grubundaki artış ön plana çıktı. Haziran ayında ara malları fiyatlarındaki yüzde 4,26'lık artışta demir-çelik ve ferro alaşımlar, tahıl ürünleri, ahşap ve mantar ürünler, plastik ürünler, hayvan yemleri ve kimyasal ürünlerin etkisi hissedildi.

Enerji grubu fiyatlarındaki artışta (yüzde 7,28) rafine edilmiş petrol ürünleri, elektrik ve gaz imalatı ile dağıtımı belirleyici oldu. Sermaye malı grubunda metal yapı ürünleri, makineler ve motorlu kara taşıtları ile bunların parça ve aksesuarlarındaki yükselişler dikkati çekti.

Dayanıklı tüketim malları fiyatlarındaki artışta mobilya, ev aletleri ve mücevherat belirleyici olurken, dayanıksız tüketim malları fiyatlarındaki yükselişte et ürünleri, diğer tekstil ürünleri ve katı-sıvı yağlar öne çıktı. Bu gelişmelerle, tüketici fiyatları üzerindeki üretici fiyatları kaynaklı baskılar güçlenerek devam etti.