Nefis: Kötülüğün içimizdeki kapısı / Kötülüğün gölgesinde insan -6-

İnsan, hayatı boyunca iki davetle karşı karşıyadır. Biri Allah'ın hidayete çağıran sesi, diğeri ise nefsin ve şeytanın aldatıcı fısıltıları... Bu iki davetin mücadelesi, insanın ömrü boyunca devam eder. Kötülüğün gerçek savaşı da işte burada başlar.

Kur'an-ı Kerim'de Hz. Yusuf'un (a.s.) diliyle şöyle buyrulur:

"Ben nefsimi temize çıkarmam. Çünkü nefis, Rabbimin merhamet ettiği dışında, daima kötülüğü emreder." (Yusuf Suresi, 53)

Bu ayet, insana en büyük düşmanın çoğu zaman kendi içinde olduğunu haber vermektedir. Nefis; kibri, hasedi, öfkeyi, hırsı ve bencilliği besler. Eğer insan nefsini ilah edinirse, kötülük onun için sıradanlaşır. Fakat nefsini terbiye ederse, kalbi huzurla dolar.

Nefis, insana daima kolay olanı, hoşuna gideni ve menfaat sağlayanı fısıldar. Vicdan ise Allah'ın rızasını, adaleti ve doğruluğu hatırlatır. İşte insanın gerçek imtihanı burada başlar. Her tercih ya nefsi güçlendirir ya da kalbi olgunlaştırır. Bu yüzden küçük gibi görülen her davranış, insanın karakterini ve geleceğini şekillendiren önemli bir adımdır.

Resûlullah Hz. Muhammed (s.a.a.) şöyle buyurmuştur:

"Gerçek pehlivan, öfke anında nefsine hâkim olandır."

İnsan başkalarını yenebilir; fakat kendini yenemiyorsa gerçek anlamda başarıya ulaşmış değildir. Nefsini dizginleyebilen kimse hem ailesine hem toplumuna hem de Rabbine karşı sorumluluğunu daha güzel yerine getirir.

İmam Ali (a.s.) şöyle buyurur:

"Nefsine hâkim olan, insanların en güçlüsüdür."

Bu hikmetli söz, gerçek kuvvetin bedende değil iradede olduğunu göstermektedir. Nice insanlar vardır ki başkalarını yönetebilir; fakat kendi öfkesini, hırsını ve ihtirasını yönetemez. Oysa Allah katında asıl üstünlük, nefsinin esiri olmakta değil, ona hâkim olabilmektedir. Nefsini terbiye eden insan, yalnız kendisini değil çevresini de güzelleştirir.

Bugün yaşadığımız pek çok ahlâkî problemin temelinde, nefsin sınırsız arzularına teslim olmak vardır. Makam hırsı adaleti gölgeler, mal sevgisi kul hakkını unutturur, öfke kardeşliği parçalar, kibir ise insanı hakikatten uzaklaştırır.

Modern çağ, nefsi besleyen sayısız tuzakla doludur. Tüketim hırsı, gösteriş merakı, bitmek bilmeyen kazanma arzusu ve sosyal hayatta sürekli daha fazlasını isteme tutkusu, insanı fark ettirmeden manevî yoksulluğa sürükleyebilir. Kalbi Allah'tan uzaklaştıran her aşırılık, nefsin biraz daha güçlenmesine sebep olur. Bu yüzden mümin, çağın cazibelerine kapılmadan ölçülü yaşamayı ve kanaat ahlâkını korumayı bilmelidir.

Nefisle mücadele, dünyadan el etek çekmek değildir. Asıl mücadele; dünya nimetlerini helâl dairesinde kullanırken onların esiri olmamaktır. El malın içinde olabilir; fakat gönül yalnızca Allah'a bağlı olmalıdır. İşte gerçek hürriyet budur.

Her gün aynaya baktığımız gibi kalbimize de bakmalıyız. Kırdığımız gönülleri, söylediğimiz sözleri, yaptığımız haksızlıkları ve ihmal ettiğimiz iyilikleri düşünmeliyiz. Nefis muhasebesi yapan insan, kusurunu görür; kusurunu gören ise tövbeye yönelir. Tövbe ise kötülüğün zincirini kıran en güçlü anahtardır.

İnsan, başkalarının kusurlarını saymakta mahirdir; fakat kendi nefsini hesaba çekmekte çoğu zaman ihmalkârdır. Oysa gerçek değişim, insanın kendisiyle yüzleşmesiyle başlar. Nefsini terbiye eden, kötülüğün gölgesinden kurtulup Allah'ın rızasına doğru yürür.

"İnsan, nefsini yendiği gün gerçek zaferi kazanır. En büyük fetih, kalbin Allah'a teslim oluşudur." (Nazarî)