AHMET HAYDAR TARHANLI / DETAY HABER

Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) resmi büyüme rakamlarını açıklamaya devam ediyor. TÜİK'e göre, 2023 yılının ilk çeyreğinde ekonomimiz, geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 4 oranında büyümüş. Elbette ki bu büyüme vatandaşların alım gücünü artıran bir büyüme değil. Zira yapılan kamuoyu çalışmaları bunun aksini ortaya koyuyor. Ipsos'un 29 ülkede yaptığı anketin sonuçlarına göre Türkiye'de halkın yüzde 74'ü Türkiye ekonomisinin resesyonda olduğunu düşünüyor. Orana bakılırsa, Cumhurbaşkanı Erdoğan'a oy veren önemli bir kesim de aynı düşüncede. Tabii ki bunda vatandaşların, maaşlara yapılan zamlara rağmen satın alma güçlerinin azalmasının büyük rolü var. Zira Asgari Ücret Komisyonu'nda işçileri temsil eden Türk-İş'in son hesaplamasına göre, 4 kişilik bir ailenin açlık sınırı 10 bin 362 liraya, yoksulluk sınırı ise 33 bin 752 liraya yükseldi. Asgari ücret açlık sınırının oldukça altında kalırken, nüfusun yüzde 98'i yoksulluk sınırının altında gelirle yaşamaya çalışıyor.

Sanayi ve tarım küçüldü

Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK), bu yılın ilk çeyreğine (Ocak-Mart dönemi) ilişkin gayrisafi yurt içi hasıla (GSYH) sonuçlarını açıkladı. Buna göre, GSYH, 2023 yılı birinci çeyrekte, geçen yılın aynı çeyreğine göre yüzde 4 arttı. Üretim yöntemiyle GSYH tahmini, ilk çeyrekte cari fiyatlarla geçen yılın aynı çeyreğine göre yüzde 84.4 artarak 4 trilyon 631 milyar 792 milyon lira oldu. GSYH'nin birinci çeyrek değeri cari fiyatlarla ABD doları bazında 245 milyar 464 milyon dolar olarak gerçekleşti. GSYH'yi oluşturan faaliyetler incelendiğinde, yılın ilk çeyreğinde, hizmetler yüzde 12.4, mesleki, idari ve destek hizmet faaliyetleri yüzde 12, finans ve sigorta faaliyetleri yüzde 11.2, bilgi ve iletişim faaliyetleri yüzde 8.1, diğer hizmet faaliyetleri yüzde 7.8, inşaat yüzde 5.1, kamu yönetimi, eğitim, insan sağlığı ve sosyal hizmet faaliyetleri yüzde 3.6 ve gayrimenkul faaliyetleri yüzde 1.4 arttı. Tarım sektörü yüzde 3.8, sanayi ise yüzde 0.7 azaldı. En çok büyüme hizmet ve finans sektörlerinde olurken tarım ve sanayi sektörlerinin yıllık bazda küçülmesi dikkat çekti. Büyüme oranı beklentilerin üzerinde oldu; AA Finans Büyüme Beklenti Anketi'ne katılan ekonomistler, bu yılın birinci çeyreğinde Türkiye ekonomisinin yüzde 3.74 büyüyeceğini öngörmüştü. Reuters anketinde ise ortalama beklenti yüzde 3.9 olmuştu. Verilere göre, 12 aylık milli gelir 970 milyar dolara ulaşırken kişi başına düşen milli gelir 11 bin 374 dolar oldu. Yapılan çalışmalarda en zengin yüzde 20'lik kesimle, en fakir yüzde 20'lik kesim arasındaki farkın 8 kat olması, bu kişi başı gelirin belirli ellerde toplandığını, topluma adil olarak yansımadığını gösteriyor.

Seçim ekonomisi yalancı bahar oluşturdu

Ülkemizde her seçim döneminde özellikle iktidar partisi yalancı bir bahar oluşturmak için seçmene para pompalıyor. 2023 yılının ilk çeyreğinde de aynı tablo yaşandı. Ve bu sebeple Hazine ilk çeyrekte 382.5 milyar lira bütçe açığı verdi. Bunun sonucu olarak, TÜİK'in verilerine göre, yerleşik hane halklarının tüketim harcamaları, bu yılın ilk çeyreğinde geçen yılın aynı çeyreğine göre yüzde 16.2 artış gösterdi. Devletin nihai tüketim harcamaları yüzde 5.3, gayrisafi sabit sermaye oluşumu yüzde 4.9 artış kaydetti. Büyüme rakamlarına ithalatın da büyük katkısı var. TÜİK'e göre, Mal ve hizmet ithalatı, yılın birinci çeyreğinde geçen yılın aynı çeyreğine göre zincirlenmiş hacim endeksi olarak yüzde 14.4 artarken ihracatı yüzde 0.3 azaldı.

EYT tazminatları, iş gücü ödemelerinin payını artırdı

TÜİK'in verilerine göre, iş gücü ödemelerinde söz konusu dönemde yüzde 126.1, net işletme artığı/karma gelir yüzde 48.7 artış gösterdi. İş gücü ödemelerinin cari fiyatlarla gayrisafi katma değer içerisindeki payı geçen yılın birinci çeyreğinde yüzde 31.1 iken bu oran 2023'te yüzde 38 oldu. Net işletme artığı/karma gelirin payı ise yüzde 47.6 iken yüzde 38.2 oldu. İş gücü ödemelerinin GSYH'ye oranla daha hızlı artmasının yanı sıra, Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun emeklilikte yaşa takılanlar (EYT) ile ilgili düzenlemelerinin yürürlüğe girmesiyle, kıdem tazminatı ödemelerinin önemli ölçüde artış göstermesi, iş gücü ödemelerinin katma değer içindeki payını arttırdı. EYT düzenlemesinin etkisi hariç bırakıldığında, iş gücü ödemelerinin Gayrisafi Katma Değer içindeki payının yaklaşık yüzde 33.5 olacağı tahmin edildi.

DİSK-AR'dan TÜİK'e şeffaflık çağrısı

Türkiye Devrimci İşçi Sendikaları Konfederasyonu (DİSK) Araştırma Merkezi, Türkiye İstatistik Kurumu'nun (TÜİK) bu yılın ocak-mart arasını kapsayan yılın ilk çeyreğine ilişkin büyüme verilerinde işgücü ödemelerinin aldığı payın ilk çeyrekte, 2022 sonuna göre, "olağanüstü" bir artışla yüzde 25.2'den yüzde 38'e çıkmasında soru işaretleri olduğunu belirtti. Uzun zamandır gerileyen ve tarihi düşük seviyelere inen işgücü ödemelerinin payının, ilk çeyrekte hızlı bir şekilde artması dikkat çekti. DİSK-AR'ın açıklamasında ise verilerle ilgili soru işaretleri olduğu kaydedilerek, şu ifadelere yer verildi: "Öncelik EYT ödemeleri dönemsel ve olağandışı bir gelişmedir. Dolayısıyla TÜİK'in EYT'ye bağlı işgücü ödemeleri hariç işgücü ödemelerini esas alması ve bunu açıklaması gerekirdi. 2023 1. çeyrekte kıdem tazminatı ödemeleri işgücü ödemelerinin payını şişirmişti. TÜİK işgücü ödemleri tahmininde bir dizi soru işareti vardır. EYT'ye bağlı kıdem tazminatı ödemelerinin işgücü ödemelerindeki payı ayrıca belirtilmelidir. TÜİK kaç kişiye ne kadar EYT'ye bağlı işgücü ödemesi yapıldığını açıklamalıdır. TÜİK'e göre 2022 4. çeyrekte 1.1 trilyon TL civarında olan toplam işgücü ödemeleri 2023 1. çeyrekte 1.6 trilyon TL'ye yükselmiştir. Artış yaklaşık 500 milyar TL'dir. Bunun ne kadarının EYT'ye bağlı kıdem tazminatı ödemelerinden kaynaklandığı mutlaka açıklanmalıdır. 1.7 milyona yakın EYT'linin olduğu düşünülecek olursa EYT'ye bağlı kıdem tazminatı ödemelerinin işgücü ödemeleri içindeki payının çok yüksek olacağını tahmin etmek mümkündür. EYT'den kaynaklı kıdem tazminatının ilk etapta 400 milyar TL civarında olduğunu söylemek mümkündür."