Yeni ekonomik kriz kapıda mı? Borsalar nereye uçuyor?
Geçen yıl 7 Kasım'da Merkez Bankası Başkanı'nın, 9 Kasım'da ise Hazine ve Maliye Bakanı'nın değiştirilmeleri sonrasında yoğun yabancı girişi ile 11 Kasım'dan itibaren rekorları kıra kıra ilerleyen Borsa İstanbul, 22 Ocak'ta 1582 sınırını da aştı ancak akabinde 1542 puana geriledi. Borsa, son 2.5 ayda TL ve dolar bazında yüzde 30'dan fazla getiri sağladı. Dünyada da borsalar uçup duruyor. Peki, bu gidiş nereye?
24.01.2021 22:50:00
YENİ MESAJ / ANALİZ HABER
Başta ABD, Avrupa Birliği (AB) ve Japonya olmak üzere dünyanın önde gelen ülke ve bölge merkez bankalarının sürekli para basıp piyasaya enjekte etmesiyle varlık fiyatlarında artış kaçınılmaz hale geldi. Gelişmiş 4 ülke/bölge (ABD, AB, Japonya ve Çin) merkez bankasının bilanço büyüklüğü 2019 sonunda 16.5 trilyon dolar iken, 2020 sonunda 25 trilyon dolara yaklaştı. Dünyadaki tahvillerin 18 trilyonu negatif faizle fiyatlanırken, çoğu yüzde 2'yi bile aşmayan faizle işlem görüyor.
Şirketler aynı ancak...
Hal bu olunca parası olanlar borsalara yöneldi. Hisse senetleri piyasasında ise sürekli yükseliş ile çarpanlar her yıl bir öncekine göre artıyor. Yani şirketler aynı şirket, kârları aynı ama artık öncekine göre yüzde 300'den fazla değerle işlem görüyor çünkü para pompalanması ile değerlemeler ve çarpanlar arttı. Bu konuda en güzel örnek dünyanın 1 numaralı şirketi haline gelen Apple... Apple'nin 2018'de 265 milyar dolar geliri varken net kârı 59.5 milyar dolardı. Şirket 2019'da 260 milyar dolar gelire, 55.2 milyar dolar net kâra ulaştı. Geçen yıl ise Apple'ın geliri 275 milyar dolar, kârı ise 57.4 milyar dolar oldu. 2019'a başlarken bu şirketin piyasa değeri 693 milyar dolardı, 2020'ye başlarken 1.3 trilyon dolar ve 2020 biterken 2.1 trilyon dolar piyasa değeri vardı. Apple'ın piyasa değeri 22 Ocak'ta 2 trilyon 340 milyar dolara ulaştı! Kısaca Apple'ın satışları ve kârı yerinde sayarken, piyasa değeri 3.5'a katlandı!
Neler oluyor sanal dünyada!
Bu noktada borsacıların "F/K" dedikleri bir kriter var... Açarsak Fiyat/Kazanç oranı... F/K'nın yüksek olması hisse senedinin fiyatının yüksek olduğunu, düşük olması ise hisse fiyatının ucuz kaldığını gösteriyor. Bu kriterle şirketin son bir yıllık kârının kaç katından işlem gördüğü hesaplanıyor. Bu örnekte gerçek hayatta yerinde sayan Apple şirketinin hisseleri borsada 2019 başında "12 F/K" ile işlem görürken, 2020 başında "23 F/K" ve 22 Ocak'ta 2021'de ise "42.46 F/K" ile işlem görmekte. Dolayısıyla Apple balon gibi şişirildikçe şişirilmiş! Bu durum, finansal piyasalar ile reel piyasaların arasının nasıl açıldığını ortaya koyuyor. Sahibi Elon Musk'ı dünyanın en zengini haline getiren Tesla'nın piyasa değeri ise 802.5 milyar dolara ulaştı. Elektrikli otomobil üreticisi Tesla'nın F/K oranı ise 1677! Şirket 478 milyon dolar kâr etmiş, ancak borsada uçmuş! Tesla'nın geçen yıl 19 Mart'ta bir hissesi 74.94 dolardı. Yükseldi, yükseldi 20 Ocak 2021'de 858.7 dolara çıktı. Bir hissenin fiyatı 10 ayda neredeyse 11.5 kat arttı. Tesla'ya 10 ay önce 1 milyon dolar yatıranın şimdi 11.5 milyon doları oldu!
Gidişat hayra alamet değil
2019'da yüzde 29, 2020'de yüzde14 yükselen ABD S&P500 Endeksi son günlerde 2000 krizi hariç tutulduğunda son 100 yılın en yüksek F/K değeri olan 38.71'e ulaştı. Dışarıdan bakınca borçlanmanın arttığı, gelir eşitsizliğinin daha büyüdüğü, süper star zenginlerin arayı daha da açtığı dünya sanki pek güven vermiyor. 2019'da 40'dan fazla ülkede gösteriler olmuştu, pandemiden bu yıl bu gösteriler azaldı ama 2021 ve sonrasının bu konuda önü açık.
Borsa İstanbul'da fiyatlar şişti
Piyasa analistlerine göre, 2020'nin ilk 10 ayında yabancı yatırımcılar 6 milyar dolarlık hisse satıp Borsa İstanbul'dan çıktı. Ancak yabancılar 7-9 Kasım'da ekonomi üst yönetimindeki değişikliğin etkisiyle 3 haftada 1 milyar dolarlık alım yaptı. Bu süreçte banka ve sanayi hisseleri atak yaptı, borsamız rekor üstüne rekor kırdı. Türkiye'deki şirketlerin de F/K oranları, ABD'deki şirketler kadar olmasa da şişti! Borsalarda en zaman, ne olacağını kestirebilmek mümkün değil. Ancak finans dünyasının gerçek dünya ile irtibatını kopardığı rahatlıkla söylenebilir. Hafif bir rüzgarla kağıttan kulelerin yıkılması güçlü ihtimal.
