'Yetenekli insanlarınıza sahip çıkın'

RECEP BAHAR/İSTANBUL

Türk bilim insanı Prof. Dr. Daron Acemoğlu ile birlikte yayınladığı dünya genelinde ilgi uyandıran Ulusların Düşüşü adlı kitabın ortak yazarı Şikago Üniversitesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. James A. Robinson, İstanbul'da Türkiye Sermaye Piyasaları Kongresi'nde yaptığı konuşmada, başta Afrika ve Latin Amerika olmak üzere dünyanın birçok ülkesinde temel sorunun 'israf edilen yetenekler' olduğunu kaydetti. Robinson, "Toplumdaki atıl kalmış yeteneği ortaya çıkarmak lazım. Kapsayıcı politikalar işte bu noktada önemli. Neden her toplum kapsayıcı değil, neden bazı toplumlar dışlayıcı? İşte siyaset bu noktada devreye giriyor. Kapsayıcı ekonomik kurumlar istiyorsanız kapsayıcı siyasi kurumları oluşturmak zorundasınız. Fakirliğin kaynaklarından biri de dışlayıcı ekonomik kurumlardır" dedi.

Bazı ülkeler neden zayıf?

Afrika ülkelerinden Zimbabwe'yi örnek veren Robinson, "Zimbabwe'de son derece dar siyasi güç dağılımı var. İktidardaki parti toplumu kontrol ediyor. Devlet adeta belli bir kesime çalışıyor. Haliyle ülke kalkınamıyor" dedi. Kolombiya'da önde gelen üniversitelerin ülkenin sorunlarını tespit etmek için yaptığı ortak çalışmaya atıfta bulunan James Robinson, "Araştırmada devlet kelimesi ile ilgili en sık kullanılan kelime 'kısmi çöküş' olarak öne çıktı. Zira hükümet ülkenin bir bölümünde varlığını gösteremiyor, devlet hizmet olarak vatandaşına dokunamıyor. Ülkede 4 tane sol kökenli terör örgütü var. Devlet bunlardan biriyle (FARC) anlaşma imzaladı.

Araştırmada öne çıkan diğer kavramlar ise şöyle: Parçalanmış Kolombiya, gayrimeşruluğun yaygınlaşması, reform ihtiyacı, kronik zafiyet..."
Londra'daki London School of Economics'te 1970'li yılların başlarında öğrencilere başarılı ekonomik büyüme için Sovyet tarzı ekonomik sistemi örnek olarak gösterildiğini hatırlatan Robinson, şunları söyledi: "O zaman ki ders kitaplarında 2000 yılında ekonomik olarak Sovyetler'in ABD'yi yakalayacağı yer alıyordu. Sovyetler Birliği, 1930'dan 1970'e kadar inanılmaz büyüdü ancak sonra durdu. Çin'in ekonomik organizasyonu Sovyetler'den farklı. Çinliler çok daha iyi yaptı bunu ve kapsayıcı kurumlar inşa ettiler. Çin'de ekonomik büyümenin devam etmesi için doğru siyasi kurumlar yok."