Cuma namazı nasıl kılınır?

Prof. Dr. Haydar Baş, "Büyük İslam İlmihali-Namaz" eserinde Cuma namazının nasıl kılınacağı hususunda şu bilgileri veriyor:

"Cuma namazının farzı iki rekâtır. Zuhr-i âhir ve kılınan sünnet namazlarıyla beraber on altı rekâttır. 

"Kurban bayramı namazı iki rekât, Ramazan bayramı namazı iki rekât, misafir namazı iki rekât ve Cuma namazı iki rekâttır. Bunların hepsi Peygamber (s.a.a.)'in dilinde tamdır (kısaltma yoktur)." (Ahmed, I, 37; Nesâî, cum'a 37, III, 111; taksîru's-Salât 1, III, 118; îdeyn 11, III, 183; İbn Mâce, No. 1063; Zübeyd el-Eyâmî an Abdirrahman b. Ebî Leylâ an Ömer asl-ı senedi ile tahrîc ettiler).

Cuma namazının vakti, aynen öğle namazının vaktidir. Cuma namazı vakti çıkınca kaza edilmez. Enes (r.a.)'dan; "Peygamber (s.a.a.), Cuma'yı güneş (öğle vaktinden batıya) meylettiği zaman kılardı." (Tayâlisî No. 2139; Ahmed, II,I, 128, 150, 228; Buhârî, Cuma 16, I, 217; Ebû Dâvud, No.1084; Tirmizî, No. 503-504, "hasen sahîh"; Ebû Ya'lâ Şehit Ali 199a; Beyhakî, I, 443, III, 190; Füleyh b. Süleymân an Osmân b. Abdirrahman et-Teymî an Enes asl-ı senedi tahrîc ettiler).

Öğle namazı vaktinde cemaatle kılınır. Tek başına kılınmaz. Cuma namazına yetişemeyen kimse, yerine öğle namazını kılar. Öğle namazını kılarken ezan ve kâmet gerekmez. Cuma'nın farz olan bu iki rekâtından ayrı olarak, 4'ü farzdan önce, 4'ü de farzdan sonra olmak üzere, 8 rekât da sünneti vardır. 

İbn Abbâs (r.a.)'dan; "Allah Resûlü (s.a.a.), Cumadan önce dört rekât, Cuma'dan sonra da dört rekât namaz kılardı." (Taberânî, el-Mu'cemu'l-Kebîr'de.).

Vakit girdikten sonra, önce Cuma'nın 4 rekâtlı ilk sünneti kılınır. Öğle namazının 4 rekât sünneti gibi kılınır. Ondan sonra caminin içinde iç ezan okunur. Ezandan sonra hatib minbere çıkar ve hutbe okur. Hutbe bittikten sonra, mihraba geçerek imam olur ve cemaatle iki rekât Cuma namazı kılınır. Bu iki rekât farzdan sonra, cemaat 4 rekât da Cuma'nın son sünnetini kılar. Öğle namazının 4 rekâtlık sünneti gibi kılınır. Böylece Cuma namazı tamamlanmış olur. Bundan sonra biri 4, diğeri 2 rekât olarak kılınan iki namaz daha vardır ki, bunlar Cuma ile ilgili değildir. Dört rekâtlı olan zuhr-i âhir, istenirse, son iki rekâtta sûre okunmadan da kılınabilir (öğlenin farzı gibi). 

Şöyle kılınır: 

Niyet şöyle yapılır: "Niyet ettim vaktine yetişip de henüz üzerimden sâkıt olmayan son öğle namazına." Bu namaz şâyet Cuma namazının sahih olmama durumu olursa, o günün öğle namazı yerine geçmesi için fakîhler tarafından düşünülmüş bir tedbirdir. Şâyet Cuma namazı sahih olmuşsa, bu namaz kazaya kalmış bir öğle namazı yerine geçer. Kaza borcu olmayan için ise, nafile namaz hükmünü alır. Zaten Cuma'nın sünneti gibi kılınmasının efdal olması da bu sebebtendir. Zuhr-i âhirden sonra da, iki rekât vaktin sünneti diye bir namaz kılınır. 

İbn Abbâs (r.a.)'dan; "Allah Resûlü (s.a.a.), Cuma'dan önce dört rekât, Cuma'dan sonra da dört rekât namaz kılardı." (Taberânî, el-Mu'cemu'l-Kebîr'de leyyin bir isnâdla).

Peygamberimiz Buyuruyor ki: "Sizden biriniz Cuma'yı kıldığı zaman, arkasından dört rekât sünnet kılsın." (Nevevi Riyazü's-Salihin, Müslim'den).

İbn-i Ömer (r.a.) şöyle demiştir: "Allah'ın Resûlü, Cuma namazını edâ ettikten sonra evine gelinceye kadar namaz kılmazdı. Evine geldikten sonra iki rekât kılardı." (Nevevi Riyazü's-Salihin, Müslim'den).

Cuma namazı henüz bitmeden imama uyan kimse, bu namazı tamamlar. İmamı teşehhüdde veya sehiv secdesinde bulsa da hüküm aynıdır. Allah Resûlü (s.a.a.) şöyle buyurdu: "Kim Cuma namazının bir rekâtına yetişirse, Cuma namazına yetişmiş olur." (Nesâî, Cuma 41, III, 112; Süfyân b. Uyeyne ani'z-Zührî an Ebî Seleme an Ebî Hureyre asl-ı senedi ile tahrîc etti. Aslı daha önce geçmiştir).

İmam Muhammed'e göre, ikinci rekâtın rükûundan sonra gelip imama uyan kimse, Cuma namazını değil, öğle namazını tamamlar. Özürlü ve tutuklu olanların Cuma günü şehirde öğle namazını Cuma namazından önce kılmaları mekruh olduğu gibi, Cuma kılındıktan sonra da cemaatle kılmaları mekruhtur. Bunların öğle namazlarını Cuma namazı kılındıktan sonra kılmaları müstehabdır; çünkü o vakte kadar özürlerinin kalkabileceği umulur. 

Bir kimse, Cuma günü özrü bulunmadığı halde Cuma namazını kılmadan öğle namazını kılacak olsa, bu namazı sahih olursa da, Cuma namazını terk ettiğinden günaha girmiş olur. Fakat böyle bir kimse, daha sonra Cuma namazını kılmak için daha Cuma namazı kılınmadan camiye yönelse, kıldığı öğle namazı nafile yerine geçer. Cuma namazına ister yetişsin, ister yetişmesin ve ister niyetinden vazgeçsin, ister geçmesin. Bu itibarla Cuma namazına yetişemezse, o öğle namazını yeniden kılması gerekir. İki imama göre, gidip Cuma namazına başlamadıkça, kılmış olduğu öğle namazı bâtıl olmaz. Cuma namazı diğer namazlar gibi bir namazdır. İslâm devletinin oluşu ve şeriatın uygulanışı ile hiçbir ilgisi yoktur. (Nitekim Cuma namazı henüz İslâm devleti ortada yok iken farz olmuştur). Hiçbir âyet ve hadîs veya mezhep, Cuma namazının bir yerde kılınabilmesi için İslâm devletinin hâkim olmasını veya İslâm şeriatının tatbik edilmesini şart koşmamıştır. Hanefî mezhebinde 3 kişi, Şâfiî mezhebinde 40 kişi bil'ittifak küfür diyarı sayılan bir yerde bulunsa, Cuma namazını kılarlar."