logo
22 KASIM 2026

Vicdan: Yaşanmışlıkların ahlaki muhasebesi / Hayatın içinden hikmete -10-

22.11.2026 00:00:00
 
İnsan, hayat yolculuğunda pek çok olay yaşar. Sevinir, üzülür, kazanır, kaybeder; bazen doğru kararlar verir, bazen de hatalar yapar. Yaşanan her olay insanın hafızasında bir iz bırakır. Ancak insanı olgunlaştıran yalnızca yaşadıkları değil, yaşadıklarından çıkardığı derslerdir. İşte vicdan, insanın geçmişiyle yüzleşmesini, yaptıklarının muhasebesini yapmasını ve geleceğine ahlaki bir yön vermesini sağlayan en önemli manevi değerlerden biridir.

Vicdan, insanın kendi davranışlarını iyilik ve kötülük ölçüsünde sorgulamasıdır. Başkasına haksızlık yaptığında rahatsız olmak, bir mazlumun gözyaşına duyarsız kaldığında içten içe huzursuzluk hissetmek, yanlışını kabul ederek telafi etmeye çalışmak vicdanın sesidir. Fakat vicdan yalnızca insanın kendi hatalarını sorgulaması değildir. Başkalarının uğradığı haksızlıklar karşısında sorumluluk hissetmek de vicdanın gereğidir.

Yüce Allah, Kur'an-ı Kerim'de şöyle buyurur:

"Nefse ve onu düzgün bir biçimde şekillendirip ona kötülük ve iyilik kabiliyetlerini ilham edene yemin olsun ki, nefsini arındıran kurtuluşa ermiştir. Onu kötülüklere gömüp kirleten kimse de ziyana uğramıştır." (Şems, 7-10)

Bu ayetler, insanın kendi nefsini sorgulamasının ve onu kötülüklerden arındırmasının önemini ortaya koymaktadır.

Ehl-i Beyt'in büyük imamlarından Hz. Ali (a.s.) da insanın kendi kendisiyle hesaplaşmasını şöyle öğütlemektedir:

"Ey Allah'ın kulları! Tartılmadan kendinizi tartın. Hesaba çekilmeden kendinizi hesaba çekin." (Nehcü'l-Belâğa, Hutbe 90)

Bu öğüt, vicdanın özünü anlatmaktadır. İnsan başkalarının kusurlarını araştırmadan önce kendi yanlışlarını görebilmeli, yaptığı iyilikleri kadar verdiği zararların da hesabını yapabilmelidir.

Bu düşünceyi kendi şiirimizde de şöyle ifade ediyoruz:

"Gece gündüz insanlar arasında gezerim

Başkasından vazgeçtim yanlışımı sezerim

Hakka vuslatım için ben nefsimi ezerim

Nefsi peşinde koşan gafillere aşk olsun."

(Nazarî / Nefsi Peşinde Koşan / 6.Haziran. 2026)

Burada anlatılmak istenen, insanın başkalarını yargılamadan önce kendi nefsine dönmesi ve kendi eksiklikleriyle yüzleşmesidir. Çünkü insanın en zor muhasebesi, kendisine karşı dürüst olabilmesidir.

Vicdanın bir başka önemli yönü de hatadan dönüş kapısını açık tutmasıdır. Geçmişte yapılan yanlışlar, samimi bir pişmanlık, tövbe ve telafi çabasıyla yeni bir başlangıca dönüşebilir. Önemli olan hatayı savunmak değil, kabul etmek ve tekrarlamamaya gayret etmektir.

Bugün toplum olarak da vicdani sorumluluğa ihtiyacımız var. Haksız kazanca karşı durmak, kul hakkını gözetmek, güçsüzün yanında olmak ve adaleti kişisel çıkarların üzerinde tutmak toplumsal vicdanın gereğidir. Çünkü bireysel vicdanların sustuğu yerde toplumsal adalet de yara alır.

Unutmayalım ki insanın en büyük hesaplaşması, kendi vicdanıyla yaptığı hesaplaşmadır. Başkalarının gözünde iyi görünmekten önce kendi vicdanımızın huzurunda doğru insan olabilmeliyiz. Zira vicdanı diri olan insan, geçmişinden ibret alır, bugününü sorumlulukla yaşar ve geleceğini iyilik üzerine kurar.
 
Uğur Kepekçi / diğer yazıları
logo

Beşyol Mah. 502. Sok. No: 6/1
Küçükçekmece / İstanbul

Telefon: (212) 624 09 99
E-posta: internet@yenimesaj.com.tr gundogdu@yenimesaj.com.tr


WhatsApp iletişim: (542) 289 52 85


Tüm hakları Yeni Mesaj adına saklıdır: ©1996-2026

Yazılı izin alınmaksızın site içeriğinin fiziki veya elektronik ortamda kopyalanması, çoğaltılması, dağıtılması veya yeniden yayınlanması aksi belirtilmediği sürece yasal yükümlülük altına sokabilir. Daha fazla bilgi almak için telefon veya eposta ile irtibata geçilebilir. Yeni Mesaj Gazetesi'nde yer alan köşe yazıları sebebi ile ortaya çıkabilecek herhangi bir hukuksal, ekonomik, etik sorumluluk ilgili köşe yazarına ait olup Yeni Mesaj Gazetesi herhangi bir yükümlülük kabul etmez. Sözleşmesiz yazar, muhabir ve temsilcilere telif ödemesi yapılmaz.