Üçlü zirve, BM reformu, Yalta Anlaşması ve nükleer diplomasi
Üçlü zirvenin basına yansıyan sonuç metinde öne çıkan dört ana başlıktan biri, Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'nin daimi üyeleri olan Çin, Rusya ve ABD'nin, BM'nin küresel sorunlara daha etkili yanıt verebilmesi ve uluslararası barış ile güvenliği sağlayabilmesi için kurumu reforme etme taahhüdü oldu.
Bu reform taahhüdü, uluslararası sistemin nasıl yeniden şekilleneceği sorusunu beraberinde getirdi.
Avrupa ülkelerinde, büyük güçlerin kendi aralarında dünyayı ve özellikle Ukrayna gibi kritik dosyaları masada kendi başlarına şekillendireceği endişesiyle "Yeni bir Yalta anlaşması mı doğuyor?" sorusu tartışılıyor.
Strateji uzmanları ise gerçek anlamda bir Yalta benzeri paylaşım düzeninin ancak büyük bir savaşın sonucunda ortaya çıkabileceğini belirterek bu benzetmenin oldukça iddialı olduğunu ifade ediyor.
BM'nin mevcut yapısında ABD, Rusya, Çin, İngiltere ve Fransa olmak üzere beş daimi üye bulunuyor ve bu yapı II. Dünya Savaşı sonrası dengelerin izlerini taşıyor.
Bu denklemin dışında kalan Almanya gibi ülkelerin zaman zaman dile getirdiği daimi üyelik tartışmaları sürerken, asıl meselenin beş ülkenin veto hakkı ve ayrıcalıklı konumu olduğu vurgulanıyor.
193 üyesi bulunan BM'de veto mekanizması nedeniyle Rusya'nın, Çin'in veya ABD'nin ve müttefiklerinin aleyhindeki kararların engellenebildiği, kurumun bu nedenle çoğu zaman raporlar hazırlamak ve tavsiyelerde bulunmaktan öteye geçemediği belirtiliyor.
Gerçek bir adalet ve etkinlik için tüm üye ülkelerin eşit oy hakkına sahip olduğu demokratik bir işleyişin gerekliliği dile getiriliyor.
Enerji arzı ve Uluslararası Ceza Mahkemesi (UCM) gerilimi
Zirve metninde yer alan bir diğer önemli başlık, tüm ülkelerin yararına olacak şekilde rafine petrol ürünlerinin üretim ve arzının artırılması ile istikrarlı enerji akışının sürdürülmesine yönelik ortak planlamalar oldu.
Enerji akışının güvenliği ve arzın artırılmasına dönük bu vurgular, küresel enerji denkleminde üç büyük aktörün ortak adım atma ve enerji piyasalarındaki kırılganlıkları yönetme arayışını ortaya koyuyor.
Bir diğer dikkat çekici başlık ise uluslararası ceza yargısı ve devlet görevlilerinin dokunulmazlıklarıyla ilgili maddeler oldu.
Trump yönetiminin, özellikle İsrail merkezli gelişmeler nedeniyle Uluslararası Ceza Mahkemesi'ne karşı sert bir tutum aldığı biliniyor.
Trump'ın, Uluslararası Ceza Mahkemesi gibi yapıları "kontrolden çıkmış küreselci kuruluşlar" olarak nitelediği, yetki sınırlarını aştığını savunduğu ve ülkelerin egemenliğini koruma adımlarından söz ettiği görülüyor.
Bu tepkinin temelinde, başta Netanyahu olmak üzere İsrailli yetkililer hakkında çıkarılan tutuklama kararları ve Güney Afrika'nın girişimiyle gündeme gelen soykırım iddiaları ve kararlarının yer aldığı, adaletin evrensel ilkelerinden ziyade kendi ve müttefiklerinin çıkarlarına ters düşen kararlara karşı bir refleks sergilendiği ifade ediliyor.
Nükleer tehdit, nükleer çanta ve geri adım
Zirvenin en kritik ve çarpıcı boyutlarından birinin, nükleer gerilimin tırmanmasını önleme arayışı olduğu değerlendiriliyor.
Özellikle Rusya ve Çin liderlerinin, ABD tarafına İran'a karşı nükleer silah kullanılmaması yönünde net bir mesaj verdiği, Putin'in zirveye nükleer çantayla gitmesinin de sembolik ve caydırıcı bir anlam taşıdığı belirtiliyor.
Daha önce İran'a yönelik nükleer silah kullanılması halinde Rusya tarafından İran'ın nükleer kapasite geliştirmesine destek verileceği yönündeki mesajların da bu tabloda etkili olduğu ifade ediliyor.
Bu gelişmelerin ardından Trump'ın söyleminde dikkat çekici bir ton değişikliği yaşandığı, nükleer saldırı seçeneğinin öne çıkarılması yerine İran'ın nükleer ve askeri kapasitesinin zaten zayıflatıldığı veya yok edildiği yönünde ifadelerin kullanılmaya başlandığı görülüyor.
Nükleer gerilimin büyümesinin engellenmesi ve diplomatik frene basılması, zirvenin arka planındaki en belirleyici unsurlardan biri olarak öne çıkıyor.
Çok kutuplu dünya ve Milli Ekonomi Modeli
Üçlü zirvenin gerçekleşmesinde belirleyici olan temel gerçek, dünyanın artık tek kutuplu olmadığı ve Rusya ile Çin'in küresel sistemde güçlü birer kutup haline gelmesidir. ABD'nin bu zirveye onay vermesinin arkasında da küresel güç dengelerindeki bu dönüşüm yatıyor.
Bu süreçte Prof. Dr. Haydar Baş'ın ortaya koyduğu Milli Ekonomi Modeli'nin etkisi ve önemi öne çıkarılıyor. Milli ekonomi yaklaşımının, ülkeleri ekonomik bağımsızlığa kavuşturarak dış hegemonya ve neoliberal kapitalist baskılardan koruduğu, kendi kaynaklarını ve üretkenliğini güçlendirmenin yolunu açtığı vurgulanıyor.
Rusya ve Çin'in bu modelin pek çok unsurunu, özellikle de dış ticarette milli paraların kullanımını hayata geçirdiği görülüyor.
Zirveden kısa süre önce bizzat Putin tarafından Rusya'nın dış ticaretinde milli paralarla yapılan işlemlerin yüzde doksan seviyelerine ulaştığına dair açıklamalar, dolar merkezli yapının dışında yeni ticaret kanallarının güçlendiğini gösteriyor.
Milli Ekonomi Modeli'nin bir projesi olan Milli Paralarla Ticaret'in yaygınlaşması ve Hürmüz Boğazı gibi stratejik hatlarda farklı para birimlerinin gündeme gelmesi, küresel finans ve ticaret dengelerini değiştiriyor.
Tarımsal üretimden para formüllerine kadar uzanan Milli Ekonomi Modeli'nin ilkelerini benimseyip uygulayan ülkeler küresel masada daha güçlü yer alıyor, bu modeli hayata geçirmeyen ülkeler ise küresel rekabette zayıf kalıyor.
- Çin’de üçlü zirve ve küresel dengelerin kırılma noktası / 21.11.2026
- Sıfırlar artarken eriyen hayatlar: Emeklinin ve emekçinin dramı / 20.11.2026
- Hem işçiyi hem de işvereni mutlu edecek bir sistem mevcut mu? / 19.11.2026
- Asgari ücretlilerin açlık sınırında yaşam mücadelesi / 18.11.2026
- Bütçede karadelik büyüyor / 17.11.2026
- Atatürk’ün ‘Devletçilik’ ilkesi ve stratejik sektörlerde milli üretim / 16.11.2026
- Kısacık bir ömre sığan koca bir âlem: Atatürk / 15.11.2026
- Fon vurgunu ve derinleşen sistem krizi / 14.11.2026
- Gazze’den Batı Şeria’ya abluka, ilhak ve soykırım / 13.11.2026
























































