Yasama gücü kan kaybediyor mu?
Dünya genelinde ve Türkiye’de demokratik sistemlerin taşıyıcı sütunlarından biri olan parlamentolar, yürütme organının genişleyen etki alanı ve hızlanan siyaset temposu karşısında işlevsellik tartışmalarının odağında yer alıyor
04.09.2026 00:32:00
Yaşar Cebesoy
Yaşar Cebesoy
Dünya genelinde ve Türkiye'de demokratik sistemlerin taşıyıcı sütunlarından biri olan parlamentolar, yürütme organının genişleyen etki alanı ve hızlanan siyaset temposu karşısında işlevsellik tartışmalarının odağında yer alıyor.
"Meclislerin etkinliği azalıyor mu?" sorusu, hem siyaset bilimcilerin hem de kamuoyunun en kritik gündem maddelerinden biri haline geldi.
Güç Dengesinde Yürütme Lehine Eksen Kayması
Klasik güçler ayrılığı ilkesi; yasama, yürütme ve yargının birbirini dengelemesi esasına dayanırken, son yıllarda küresel ölçekte yaşanan krizler (ekonomik dalgalanmalar, güvenlik riskleri, teknolojik dönüşümler) hızlı karar alma ihtiyacını doğurdu. Bu durum, yetkilerin ve karar alma mekanizmalarının yürütme organında toplanmasını hızlandırdı.
Kararnamelerin Yükselişi: Birçok ülkede kanun yapım süreçlerinin uzun ve bürokratik bulunması, cumhurbaşkanlığı veya başbakanlık kararnamelerinin temel düzenleme aracı haline gelmesine yol açıyor.
Denetim Mekanizmalarının Zayıflaması: Meclislerin yürütmeyi denetleme araçları olan gensoru, meclis soruşturması ve sözlü soru önergeleri gibi kanalların işlevselliği, siyasi çoğunluk blokları nedeniyle giderek daralıyor.
Türkiye TBMM Özelinde Gündeme Gelen Başlıklar
Türkiye'de Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi ile birlikte TBMM'nin konumu ve yasama gücü üzerindeki tartışmalar öne çıkan şu temel unsurlar etrafında şekilleniyor:
Kanun Yapma Süreci: Tasarı usulünün kalkıp teklif usulüne geçilmesine rağmen, kanun tekliflerinin pratikte yürütme organının bürokrasisi tarafından hazırlanıp milletvekilleri aracılığıyla meclise sunulduğu eleştirileri öne çıkıyor.
Torba Kanun Uygulaması: Farklı alanlardaki onlarca maddenin tek bir paket halinde meclisten geçirilmesi, maddelerin nitelikli ve derinlemesine müzakere edilmesini zorlaştırıyor.
Bütçe Hakkı: Parlamentoların tarihsel varlık nedeni olan "bütçeyi onaylama ve denetleme" hakkı, yürütmenin hazırladığı bütçenin meclis tarafından reddedilmesi durumunda dahi tavan oranlarla yenilenerek yürürlüğe girmesiyle sınırlandırılmış durumda.
Meclisi Yeniden Etkin Kılmak İçin Atılabilecek Adımlar
Uzmanlar, parlamentoların itibarını ve niteliğini koruyabilmesi için reform ihtiyacına dikkat çekiyor:
İçtüzük Reformları: Kanun tekliflerinin komisyonlarda görüşülme sürelerinin artırılması, nitelikli tartışma ortamının sağlanması.
İhtisas Komisyonlarının Güçlendirilmesi: Siyasi kutuplaşmanın ötesinde, teknik bilgiye dayalı denetim ve yasama faaliyeti yürüten ihtisas komisyonlarının yetkilerinin genişletilmesi.
Sivil Toplum Katılımı: Kanun yapım süreçlerine sivil toplum kuruluşlarının, akademinin ve meslek odalarının doğrudan görüş bildirebileceği şeffaf dijital mekanizmaların kurulması.
Siyasi temsilin ve milli iradenin tecelligahı olan parlamentoların yetki kaybı, yalnızca bir bürokratik mesele değil, doğrudan demokrasinin kalitesiyle ilgili bir durumdur. Meclislerin asli işlevi olan yasama ve denetim gücünü koruması, hukuk devletinin sürdürülebilirliği açısından kritik önem taşımaktadır.
"Meclislerin etkinliği azalıyor mu?" sorusu, hem siyaset bilimcilerin hem de kamuoyunun en kritik gündem maddelerinden biri haline geldi.
Güç Dengesinde Yürütme Lehine Eksen Kayması
Klasik güçler ayrılığı ilkesi; yasama, yürütme ve yargının birbirini dengelemesi esasına dayanırken, son yıllarda küresel ölçekte yaşanan krizler (ekonomik dalgalanmalar, güvenlik riskleri, teknolojik dönüşümler) hızlı karar alma ihtiyacını doğurdu. Bu durum, yetkilerin ve karar alma mekanizmalarının yürütme organında toplanmasını hızlandırdı.
Kararnamelerin Yükselişi: Birçok ülkede kanun yapım süreçlerinin uzun ve bürokratik bulunması, cumhurbaşkanlığı veya başbakanlık kararnamelerinin temel düzenleme aracı haline gelmesine yol açıyor.
Denetim Mekanizmalarının Zayıflaması: Meclislerin yürütmeyi denetleme araçları olan gensoru, meclis soruşturması ve sözlü soru önergeleri gibi kanalların işlevselliği, siyasi çoğunluk blokları nedeniyle giderek daralıyor.
Türkiye TBMM Özelinde Gündeme Gelen Başlıklar
Türkiye'de Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi ile birlikte TBMM'nin konumu ve yasama gücü üzerindeki tartışmalar öne çıkan şu temel unsurlar etrafında şekilleniyor:
Kanun Yapma Süreci: Tasarı usulünün kalkıp teklif usulüne geçilmesine rağmen, kanun tekliflerinin pratikte yürütme organının bürokrasisi tarafından hazırlanıp milletvekilleri aracılığıyla meclise sunulduğu eleştirileri öne çıkıyor.
Torba Kanun Uygulaması: Farklı alanlardaki onlarca maddenin tek bir paket halinde meclisten geçirilmesi, maddelerin nitelikli ve derinlemesine müzakere edilmesini zorlaştırıyor.
Bütçe Hakkı: Parlamentoların tarihsel varlık nedeni olan "bütçeyi onaylama ve denetleme" hakkı, yürütmenin hazırladığı bütçenin meclis tarafından reddedilmesi durumunda dahi tavan oranlarla yenilenerek yürürlüğe girmesiyle sınırlandırılmış durumda.
Meclisi Yeniden Etkin Kılmak İçin Atılabilecek Adımlar
Uzmanlar, parlamentoların itibarını ve niteliğini koruyabilmesi için reform ihtiyacına dikkat çekiyor:
İçtüzük Reformları: Kanun tekliflerinin komisyonlarda görüşülme sürelerinin artırılması, nitelikli tartışma ortamının sağlanması.
İhtisas Komisyonlarının Güçlendirilmesi: Siyasi kutuplaşmanın ötesinde, teknik bilgiye dayalı denetim ve yasama faaliyeti yürüten ihtisas komisyonlarının yetkilerinin genişletilmesi.
Sivil Toplum Katılımı: Kanun yapım süreçlerine sivil toplum kuruluşlarının, akademinin ve meslek odalarının doğrudan görüş bildirebileceği şeffaf dijital mekanizmaların kurulması.
Siyasi temsilin ve milli iradenin tecelligahı olan parlamentoların yetki kaybı, yalnızca bir bürokratik mesele değil, doğrudan demokrasinin kalitesiyle ilgili bir durumdur. Meclislerin asli işlevi olan yasama ve denetim gücünü koruması, hukuk devletinin sürdürülebilirliği açısından kritik önem taşımaktadır.
