Gençlerimiz umudunu neden sınır ötesinde arıyor?

Son açıklanan Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) verileri, Türkiye'nin en yetişmiş insan kaynağında tehlike çanlarının çaldığını somut sayılarla gözler önüne sermektedir. 

Yükseköğretim mezunlarının beyin göçü oranının yüzde 2,2'ye yükselmesi, yalnızca bireysel tercihlerden ibaret bir göç dalgası değil; ekonomik, siyasi, hukuksal ve sosyolojik yapıların birleşimiyle şekillenen kitlesel bir yetenek kaybıdır. 

Bilişim teknolojilerinde beyin göçünün yüzde 7'yi bulması, moleküler biyoloji ve genetik (%13,1), işletme mühendisliği (%13) gibi geleceği şekillendiren lisans programlarında ise her sekiz-dokuz mezundan birinin yurt dışına gitmesi, ülkenin stratejik sürdürülebilirliğini doğrudan tehdit etmektedir.

Peki, genç bir mühendis veya doktor neden doğup büyüdüğü ülkeyi terk edip Almanya, ABD, İngiltere veya Hollanda gibi ülkelerde sıfırdan bir hayat kurmayı göze alır? 

Bağımsız Türkiye Partisi (BTP) Genel Başkanı Hüseyin Baş'ın tespitiyle; gençler bu ülkeden iki temel nedenle gitmektedir: "Türkiye'de yaşayamadıkları için gidenler" ve "Türkiye'de başaramadıkları için gidenler."

"Yaşayamadıkları için gidenler": Hak, adalet ve insanca yaşam arayışı

Beyin göçünün birinci büyük ayağını, ülkesinde temel insani şartları ve anayasal güvenceleri bulamayan geniş genç kitle oluşturmaktadır. 

Yüksek enflasyon, eriyen alım gücü ve derinleşen gelir adaletsizliği, eğitimli gençlerin en temel ihtiyaçlara dahi erişmesini imkânsız hale getirmiştir. 

Bugün hukuk, işletme ya da tıp fakültesinden mezun olan bir gencin, mesleğini Türkiye'de icra ederken kazandığı gelirle ev veya araba sahibi olması, hatta birikim yapması bir hayale dönüşmüştür.

Hüseyin Baş'ın da vurguladığı gibi, bir hukuk fakültesi mezunu Türkiye'de kendi mesleğini icra ettiğinde, Avrupa'daki bir garson kadar alım gücüne ulaşamamaktadır. 

Gençler sadece parasal değil, "psikolojik ve hukuki güvenlik" yetersizliğinden dolayı da ülkeyi terk etmektedir.

Sosyal medyada paylaştığı bir fikir yüzünden yargılanma korkusu yaşayan, mülakat sistemlerinde liyakatsizlikle karşılaşan ve yaşam tarzına müdahale edildiğini hisseden genç için özgürlük kanalları tıkanmaktadır.

Gençleri baskı altına almak, ifade alanlarını daraltmak göçü durdurmaz; aksine hızlandırır.

Bireyin kendi vatanında insanca yaşayabilmesinin yolu; anayasal hakların eksiksiz uygulanmasından, sosyal adaletin sağlanmasından ve gençlere doğrudan veya dolaylı ekonomik güvence sunulmasından geçmektedir.

"Başaramadıkları için gidenler": Üretim ve inovasyon ekosisteminin yokluğu

Beyin göçünün en kritik ve telafisi en zor boyutu, ülkenin "en parlak beyinlerinin" gittiği ikinci kategoridir. 

Prof. Dr. Aziz Sancar'dan rahmetli Oktay Sinanoğlu'na kadar uzanan bu tarihsel çizgi, Türkiye'nin nitelikli zekâları bünyesinde tutma kapasitesindeki eksikliği kanıtlamaktadır. 

Zamanında kendi ülkesinde vizyonuna uygun bir sandalye dahi bulamayan akademisyenlerin, yurt dışında dünyanın kaderini değiştiren buluşlara imza atması bir tesadüf değildir.

Silikon Vadisi ya da Avrupa'daki teknoloji merkezleri, sadece coğrafi birer alan değil; devlet desteğiyle, sermayeyle ve rahat düşünce ortamıyla beslenen "özgür üretim ekosistemleridir."

Türkiye'de devasa inşaat projelerine ya da belirli sermaye gruplarının silinen vergi borçlarına aktarılan milyarlarca liralık kaynaklar; genç araştırmacılara, Ar-Ge merkezlerine ve teknoloji girişimcilerine ayrılmamaktadır.

Nitelikli yazılımcılar, doğa bilimcileri ve mühendisler (özellikle vakıf üniversitelerinin tam burslu eğitim almış en başarılı mezunları; %8,6 göç oranıyla) fikirlerini hayata geçirecek Ar-Ge bütçesi ve liyakatli çalışma ortamı bulamadıkları için Silikon Vadisi veya Almanya'daki teknoloji devlerini tercih etmektedir.

Yetenek kaybını durdurma reçetesi: Devlet, siyaset, toplum ve aileye düşen görevler

Beyin göçü bir sebep değil; sistemsel aksaklıkların ürettiği bir sonuçtur. 

Gençlerin umudunu yeniden ülke sınırları içerisine taşıyabilmek, kapıları kapatmakla veya gençliği suçlamakla mümkün değildir. 

Aksine, Türkiye'yi küresel çapta bir çekim merkezine dönüştürecek kapsamlı bir reform programı şarttır.

Devlete ve siyaset kurumuna düşen sorumluluklar

Kamuda ve akademide mülakat krizine son verilmeli; objektif, şeffaf ve ölçülebilir sınav sistemleri kurulmalıdır. Yargı bağımsızlığı ve ifade özgürlüğü tam anlamıyla teminat altına alınmalıdır.

İnşaat odaklı rant ekonomisinden vazgeçilerek, bütçe kaynakları genç girişimcilere, yerli teknoloji firmalarına ve bilimsel araştırmalara aktarılmalıdır. Gençlerin sosyal adalet çerçevesinde desteklenmesi (sosyal devlet ilkesi) sağlanmalıdır.

Siyasi söylemdeki kutuplaşma ve sert üslup terk edilmeli; gençler bir tehdit veya oy deposu olarak değil, geleceğin asli sahipleri olarak görülmelidir.

Topluma ve aileye düşen sorumluluklar

Popüler kültürün yüzeyselliği yerine; bilimi, eğitimi, sanatı ve üretimi baş tacı eden bir toplumsal değerler sistemi kurulmalıdır. 

Aileler, gençleri kendi gerçekleşmemiş beklentilerinin veya çevre baskısının bir aracı olarak görmemelidir. Onlara koşulsuz destek verilmeli, yeteneklerini geliştirebilecekleri ve özgürce karar alabilecekleri psikolojik güven alanı yaratılmalıdır.

Türkiye'nin yetişmiş beyinleri, birer rakam veya istatistiki veriden ibaret değildir; onlar ülkenin geleceğini inşa edecek en değerli sermayedir. 

Gençlerin vatanlarından vazgeçmelerinin önüne geçmek, onları "gitmek zorunda bırakmayan" koşulları inşa etmekle mümkündür.

Eğer bu ülkede hukuk güvenliği tesis edilir, liyakat esas alınır, ekonomik imkânlar beton binalar yerine genç zekâlara aktarılır ve fikirler üzerindeki baskılar kaldırılırsa; Silikon Vadisi'ne gitmek zorunda kalan beyinler, kendi ülkelerinde yeni vizyonlar inşa edeceklerdir. 

Çözüm basittir: Gençlere yaşayabilecekleri bir adalet, başarabilecekleri bir özgürlük ortamı sunmak.

Gençlerimize kendi vatanlarında iyi bir gelecek inşa etmeleri için, devletimizin her yönüyle tam bağımsız ve güçlü, ayrıca anayasada ifade edildiği gibi demokratik sosyal hukuk devleti olma zorunluluğu vardır.

Bu da Prof. Dr. Haydar Baş'ın Milli Ekonomi Modeli ve Sosyal Devlet Milli Devlet teziyle mükemmel bir şekilde gerçekleşebilir.