Mekke Anlaşması: İmza atıldı, sorular duruyor

Bölgemizde savaş var. Devletlerin sınırları, milletlerin geleceği, insanların hayatı büyük bir tehdit altında. Böyle bir dönemde Türkiye'nin güvenliğini güçlendirecek adımlar atması elbette gereklidir. Ancak atılan her adımın bizi nereye götürdüğünü de konuşmak zorundayız.

Bir anlaşmanın adına "savunma" yazılması, bütün soruların cevaplandığı anlamına gelmez.

Kimi, kime karşı, hangi şartlarda savunacağız? Kararı kim verecek? Askerimizin görevi nerede başlayıp nerede bitecek? Ekonomik yükü ne olacak? Yarın taraflardan birinin bölgesel hesabı değiştiğinde Türkiye'nin durumu ne olacak? Mecliste dile getirilen iki somut hat ortada: Suudi Arabistan'ın Yemen'deki Husilerle gerilimi ve Pakistan-Hindistan sınırı. Bu hatlardan birinde ateş yükselirse Ankara'dan ne istenecek?

Bunları sormak, devletimizin güvenliğine sahip çıkmaktır.

Türkiye, Pakistan ve Suudi Arabistan arasında imzalanan Mekke Ortak Savunma Anlaşması'nı bu çerçevede değerlendirmek gerekiyor. Geçen hafta katıldığım televizyon programında bu konuyu konuşurken teklifin ilk maddesi kabul edilmişti. Ertesi gün teklifin tamamı 119 ret oyuna karşı 279 kabul oyuyla TBMM Genel Kurulundan geçti; CHP de iktidarla birlikte kabul oyu verdi. Fakat oylamanın tamamlanması, anlaşmanın sonuçlarına ilişkin tartışmanın tamamlandığı anlamına gelmez. Ama iş burada bitmiyor. Bir hükmün kâğıt üzerinde bulunmasıyla kriz anında nasıl uygulanacağı arasında fark vardır. Asıl açıklığa kavuşturulması gereken, siyasi baskılar, askerî beklentiler ve sahada oluşan fiilî durumlar devreye girdiğinde Türkiye'nin karar serbestisinin nasıl korunacağıdır.

Anayasa'nın 92. maddesi, yurt dışına asker gönderilmesinde TBMM'nin yetkisini düzenlerken milletlerarası antlaşmaların gerektirdiği hâller için de istisna içeriyor. Bu sebeple, "Her durumda yeniden Meclis kararı gerekir" demek de "Meclis artık tamamen devre dışıdır" demek de meseleyi fazlasıyla basitleştirir. Hangi görevlendirmenin hangi hukuki dayanakla yapılacağı açıkça ortaya konulmalıdır.

Üstelik mesele yalnızca asker göndermekten ibaret değildir. Anlaşmanın maddeleri ortak eğitim ve tatbikatları, lojistik ve ikmal desteğini, savunma sanayiinde ortak üretimi ve istihbarat paylaşımını da kapsıyor. Yani sadece teçhizat sağlamayı değil; eğitim, lojistik ve siyasi desteği de içeren bir yükümlülük söz konusudur.

Bir başka konu, anlaşmadan ayrılma meselesidir. Kamuoyuna açıklanan metnin 16. maddesine göre anlaşma süresiz yürürlükte kalacak; çekilme ancak yürürlüğe girişten itibaren on yıl geçtikten sonra ve en az üç ay önceden diplomatik kanallardan yazılı bildirimle mümkün olacak. On yıl, Orta Doğu gibi dengelerin hızla değiştiği bir bölgede uzun bir süredir. Bugünün ortak çıkarları yarın aynı biçimde devam edecek mi? Tehdit değerlendirmeleri farklılaşırsa ne olacak? Bugün karar verenler, yarının hükümetlerini ve gelecek nesilleri hangi yükümlülüklerle karşı karşıya bırakıyor?

Devlet aklı, bu ihtimalleri daha imza atılırken hesap etmeyi gerektirir. Aynı hesap NATO üyeliğimiz için de geçerlidir. Anlaşma, önceki ittifak yükümlülüklerinin korunacağını söylüyor; peki tarafların tehdit algıları farklılaştığında bu uyum nasıl işleyecek? Birbiriyle uyuşmayan siyasi beklentiler ortaya çıktığında Türkiye'nin ölçüsü baştan belli olmalıdır: millî menfaat, egemenlik ve milletimizin güvenliği.

Benim kaygım, anlaşmanın dışında kalan İran'la birlikte bölgede mezhep esaslı bir kamplaşmanın derinleşmesidir. Bölge barışını hedefliyorsak komşularımızla konuşma imkânlarını genişletmeliyiz. Bir devletin güvenlik kaygısını giderirken diğerinin kuşatılmışlık duygusunu artıran adımların sonuçlarını hesap etmeliyiz. Türkiye'nin toplumsal yapısı da bunu gerektirir. Biz farklı kökenlerden, farklı mezheplerden, farklı hayat anlayışlarından insanları ortak vatandaşlıkta buluşturan bir Cumhuriyetiz. Dış politikamız bu birlikteliği güçlendirmelidir. Anadolu'nun kardeşlik anlayışını dar mezhep hesaplarına sığdıramayız.

Peki, tarihimizde başvurabileceğimiz bir tecrübe yok mu? Var. Dönüp Atatürk'ün bölgesel barış siyasetine bakınız.

Atatürk, batıda 1934 Balkan Antantı'yla, doğuda 1937 Sadabat Paktı'yla iki ayrı barış halkası kurdu. Sadabat, Türkiye, İran, Irak ve Afganistan arasında bir saldırmazlık paktıydı; yani bugün anlaşmanın dışında kalıp kalmayacağı tartışılan İran, o günün bölgesel barış düzeninin kurucu ortağıydı. Tarihçi Prof. Dr. Temuçin Faik Ertan'ın Atatürk Ansiklopedisi'ndeki değerlendirmesi, İtalya'nın yayılmacılığının bu yakınlaşmadaki etkisini ve İran-Irak anlaşmazlığının süreci nasıl geciktirdiğini gösteriyor. Yani işbirliği, somut tehditlerin ve ülkeler arasındaki sorunların değerlendirilmesiyle kuruluyordu.

Atatürk, Sadabat'ı bölge barışının bir eseri olarak görüyordu. Bu yaklaşım, siyasetin hedefini de ortaya koyuyor: Barışı korumak, devletlerin bağımsızlığını güçlendirmek ve kalkınabilecekleri bir güvenlik ortamı oluşturmak.

Bugün de ihtiyacımız olan, bu ciddiyettir.

Bir anlaşma imzaladığınızda bölge kendiliğinden güvenli hâle gelmez. Güvenlik; açık yükümlülüklerle, hesaplanmış risklerle, güçlü diplomasiyle ve milletin güvenini kazanarak sağlanır.

Biz Türkiye'nin güçlü olmasını istiyoruz. Kendi kararlarını kendisinin vermesini, bölgesinde barışın kurulmasına öncülük etmesini istiyoruz.

Milletin canı da malı da geleceği de bu kadar ucuz değildir. Türkiye'nin imzası, hesabı yapılmış bir sorumluluğun altında bulunmalıdır.