RECEP BAHAR/HABER-ANALİZ

Türkiye içeride FETÖ ve PKK ile mücadele ederken, 24 Ağustos Çarşamba sabahı itibariyle savaş hattına Suriye de dahil oldu. Türkiye-Rusya-İran ekseninin kurulduğu, Rusya ile 'milli paralarla ticaret' sürecinin başlatıldığı bir dönemde ABD'nin Türkiye'nin ÖSO ile birlikte Suriye içine bir harekât gerçekleştirmesine katkı sunması dikkat çekiyor.
Peki, gerçekte neler oluyor? Bazı kesimlerin seslendirdiği gibi hedef ABD'nin tüm imkânlarıyla arka çıktığı PYD mi? ABD'nin Büyük Ortadoğu Projesi (BOP), dolayısıyla Büyük İsrail planı bağlamında var gücüyle desteklediği PYD'yi safdışı bırakması asla söz konusu olamaz. Bu eşyanın tabiatına aykırı. Peki neler olup bitiyor? İşte konuya dair sorular-cevaplar:
SORU 1. Cerablus'a operasyonu kim düzenledi?
CEVAP 1. Devletin resmi ajansı Anadolu Ajansı, geçtiği haberlerde "ÖSO'nun Cerablus'u DAEŞ'ten kurtarması" başlığını kullanıyor. AA geçtiği bir haberinde de şu ifadeyi tercih etti: "Türk Silahlı Kuvvetleri Müşterek Özel Görev Kuvveti ve Koalisyon Hava Kuvvetleri, 'Fırat Kalkanı' operasyonu çerçevesinde ÖSO'nun Cerablus bölgesinde Çarşamba günü başlayan harekâtına destek veriyor."
Türkiye işgalci görünmemek için böyle bir dil kullanmayı tercih ediyor. Bir de Ankara, "Cerablus, ÖSO sayesinde kurtuldu" diyerek, bu vesile ile ÖSO ismini de parlatıyor. Aksi takdirde BM Sözleşmesi'nin 51. maddesi devreye girebilir. ABD özel kuvvetleri de benzer mantıkla YPG'ye destek veriyor. İran ve Rusya'nın Esad'a verdiği destek de aynı kapsamda değerlendirilebilir. 
SORU 2. Cerablus nasıl bir kent, önemi nedir?
CEVAP 2. Cerablus 25 bin nüfuslu bir Arap şehri... Ancak kentin 2004'teki nüfusu 59 bindi. PYD/YPG, Cerablus'u "Suriye Kürdistanı'nda yani Rojava'da" Kobani kantonu içinde göstermektedir. PYD'ye göre Cerablus, Rojava'nın en kalabalık 8. şehri... Kentte Türkmenler ve Kürtler de yaşıyor.
SORU 3. ÖSO'nun Cerablus'ta hedefi ne?
CEVAP 3. Özgür Suriye Ordusunun (ÖSO) komutanları, önceliklerinin Cerablus'u, sivillerin geri dönebileceği hale getirmek olduğunu ve Türkiye'nin bu konuda destek sözü verdiğini belirtiyor. ÖSO'ya bağlı Hamza Bölüğü Komutanı Yüzbaşı Abdunnasır Celal, Cerablus'a girdiklerinde karşılaştıkları en büyük zorluğun IŞİD'in kentin sokaklarına ve evlere yerleştirdiği mayınlar ile patlayıcılar olduğunu söyledi.
Celal, ÖSO'nun çatışmalar esnasında kent çevresine kaçan onlarca kişinin evlerine dönmesine izin verdiğini ve bu sürecin ilerideki günlerde de devam edeceğini ifade etti. ÖSO ayrıca kentteki insanların yaşamlarını düzenleyebilmek için mahkemeler kuracak.
SORU 4. Cerablus'ta tampon bölge oluşturulacak mı?
CEVAP 4. Türkiye'nin böyle bir düşüncesi var. Nitekim ÖSO bünyesindeki Ceyş et-Tahrir Komutanı Muhammed el-Gabi, Perşembe günü önceliklerinin bölge sakinlerinin yaşamlarına geri dönmesine yardım etmek olduğunu belirterek, Türkiye'nin, bu doğrultuda atılan adımları destekleyeceği ve gerekli yardımı yapacağı yönünde vaatte bulunduğunu söyledi.
Bu ifadeler 'tampon bölge'ye işaret ediyor ancak bu tampon bölge 'sınırlı bir tampon bölge' olacak. Burada iskân edilebilecek nüfusun 40 bini aşması mevcut şartlarda zor gözüküyor. Daha geniş kapsamlı bir tampon bölge için sınırımızdaki IŞİD'in elindeki diğer yerleşim birimlerini de ele geçirmek gerek.
SORU 5. Fırat Kalkanı Operasyonu, Türkiye sınırına yakın IŞİD'in elinde bulunan diğer kentlere genişletilir mi? PYD hedef mi?
CEVAP 5. Sadece Cerablus ile hiçbir stratejik hedefe ulaşılamaz. Sadece ve sadece PYD/YPG'nin batıya yönelmesi önünde gedik açılmış olur. PYD/YPG, Münbiç üzerinden batıya ilerleyerek Kobani ve Afrin kantonlarını birleştirebilir ve Kürt Koridoru böylece tamamlanmış olur. Öte yandan Türkiye'nin ABD-ÖSO operasyonuyla IŞİD'ten boşalttığı köylere YPG'nin yerleşme gayreti de dikkat çekiyor.
Türkiye'nin, önemli bir bölümü Türkiye'deki kamplardan sağlanmış 5 bin OSÖ milisiyle Türkiye sınırındaki IŞİD unsurlarını ortadan kaldırması ve Peşmerge Koridoruna tümüyle set çekmesi şu anda ihtimal dahilinde görülmüyor. ÖSO'nun Cerablus'u bile elde tutması zor. Öte yandan Fırat Kalkanı'nda ikinci hedefinin IŞİD'in elindeki El Bab kenti olduğu ifade ediliyor. Operasyonun genişletilmesi öyle kolay değil...
Bunun için en az 20 bin silahlı gücün katılacağı kapsamlı bir planlama şart zira genişliği en az 70 kilometre, derinliği de bir o kadar olan bir bölgenin veya bir başka ifadeyle yaklaşık 5 bin kilometre kare büyüklüğünde (İstanbul'un tamamından büyük!) bir coğrafyanın IŞİD'den arındırılması gerekiyor.
Türkiye böyle bir operasyona girişir mi? Uluslararası dengeler, içeride terörle mücadelenin amansız devam etmesi, ÖSO'nun zayıf bir yapıya sahip olması ve ÖSO milislerinin diğer örgütlere kolayca geçebilmesi, askeri maliyet dikkate alındığında kolay görünmüyor.
Özellikle hükümet yanlısı medya PYD'nin de hedef olduğunu savunuyor.
PYD, Türkiye-Suriye sınırının yaklaşık 600 kilometrelik sınırında hüküm sürüyor. PYD'ye yönelik bir operasyon için düğmeye Cerablus'tan değil Kobani ve Kamışlı'dan basmak gerekir. Ancak böyle bir şey gündemde değil. Çünkü bu iki kent, özellikle de Kamışlı PYD'nin kurduğu federasyonun başkenti konumunda.
SORU 6. Fırat Kalkanı operasyonuna Rusya ve İran'ın tavrı neden çok sert olmadı?
CEVAP 6. Fırat Kalkanı neticede bir kenti IŞİD'den arındırma operasyonu... Bu ülkeler de, Batı da Suriye'de IŞİD'e karşı mücadele veriyor.
Ancak Türkiye'nin diğer ülkelerden farklı olarak Suriye ile sınırdaş olması ve TSK'nın tanklarla bu ülkeye karadan girmesi bazı kaygıları da gündeme getirdi. Ancak operasyonun 'dar kapsamlı planlanması ve Türkiye'nin 3 milyondan fazla Suriyeli sığınmacıya ev sahipliği yapması' gerçeği itirazların yükselmesini engelledi.
Suriye yönetimi açısından ise ÖSO ile IŞİD arasında tek farkı ÖSO'nun Cenevre'deki barış görüşmelerinde muhatap alınması teşkil ediyor. İran, operasyonun ABD ile planlanmasından rahatsız.
Ancak Suriye'de Rusya ve ABD özellikle hava saldırılarının koordinasyonunda iletişim halinde. Ancak hem Rusya, hem de İran; Türkiye'nin ABD ile birlikte bu operasyonu yapmasından rahatsız olduğunu açıkça ortaya koydu.
SORU 7. ABD, Fırat Kalkanı'na neden destek verdi?
CEVAP 7. ABD; 3 kritik konuda Türkiye'ye muhalefet ediyor: PYD, PKK ve FETÖ... Fırat Kalkanı, Cerablus ile sınırlı kalırsa ABD'nin Suriye ve bölge politikaları bundan olumsuz etkilenmez hatta PYD'nin tepesinde ÖSO sopasının olması bazı açılardan faydalı da olabilir. Zira emperyalizm aynı zamanda "desteklenen bir müttefik gücün başka bir müttefik güçle dengelenme" politikasıdır! Obama yönetimi destek vererek ağzımıza bir parmak bal çalmış oldu. Zira ABD Başkan Yardımcısı Biden, Ankara ziyaretinin ardından uçakta gazetecilere yaptığı açıklamada, "Cerablus operasyonunun bir yıldır planlandığını" söyledi.
SORU 8. Türkiye'nin PYD stratejisi nedir, ne olmalı?
CEVAP 8. PKK'nin terör eylemlerine yeniden kalkıştığı 7 Temmuz 2015'ten önce PYD, Ankara'nın Suriye'deki müttefiklerinden biriydi. Çözüm Sürecine nokta konulmasıyla PYD 'terör örgütü' olarak değerlendirilmeye başlandı. Ancak ABD'nin PYD'ye destek vermesiyle örgüt Suriye'nin kuzeyinde güç kazandı. PYD ve birçok siyasi parti tarafından 16 Mart 2016'da Suriye'nin kuzeyinde fiili federasyon ilan edildi. Esad'ın, bunun kabul edilmeyeceğini açıklamasından sonra PYD Lideri Salih Müslim Suriye'de bağımsız devlet kurabileceklerini savundu. Irak Bölgesel Kürt Yönetimi Başkanı Mesut Barzani de, Suriye'deki Kuzey Suriye Federasyonu oluşumuna destek verdiklerini duyurmuştu.
PYD'nin PKK'nın uzantısı olması, başta Nusaybin olmak üzere Suriye sınırındaki şehirlerimizdeki kalkışmaların bastırılmasını zorlaştırdı. Zira PYD, ABD'den ve başka kaynaklardan temin ettiği ağır silahları PKK'ya aktarmaktadır.
Dolayısıyla Türkiye'nin bütünlüğünü muhafaza etmesi için Suriye'nin ve Irak'ın toprak bütünlüğünün ve üniter yapılarının teminat altına alınması; PYD'nin Suriye'den, PKK'nın da Türkiye'den temizlenmesi gerekiyor. Son tahlilde Türkiye, Rusya, İran ve ABD, Suriye'nin toprak bütünlüğünü savunuyor ama ABD'nin mürai bir politika izlediği ortada.
SORU 9. Operasyonun Türkiye'ye diplomasi alanında bir katkısı olur mu?
CEVAP 9. Türkiye'nin Rusya ve İran'a yakınlaşmasıyla birlikte Suriye meselesinin masada çözüme kavuşturulması ihtimali kuvvetlendi. Ankara da nihayet Suriye'de yaşananların Türkiye'ye büyük zarar verdiğinin bilincine vardı. Rusya hava ve kara, İran ise kara unsurlarıyla Suriye'de yer alıyor.
Türkiye'nin kritik açılımlar yaptığı bir dönemde ABD ve ÖSO ile ittifak yaparak askeri unsurlarıyla bölgede yer alması çözüm konusuna fazla katkı sağlamayacağı ifade ediliyor. Burada sorun Türkiye'nin Suriye'de olmasından kaynaklanmıyor. Problem, Ankara'nın Avrasya açılımı yaptığı bir dönemde ABD ve ÖSO ile Suriye'de ortaklaşa harekâta girişmesinden kaynaklanıyor.
SORU 10. Operasyonun TSK'ya bir katkısı olur mu?
CEVAP 10. Darbe girişimi sonrası TSK'nın kabiliyeti merak ediliyordu. Şu ana kadar olumsuz bir durum yaşanmadı ve bu da moral motivasyonu olumlu etkiledi. Hatırlanacağı üzere Şah Fırat Operasyonu için Suriye'ye giren tanklarımızın bir bölümü yolda kalmıştı. Ancak unutmayalım ki Crablus sınırımıza yaklaşık 10 kilometre ötede bir kent.