Ali Rıza Efendi’nin soyu-I

Prof. Dr. Haydar Baş Hocamızın 'Hoş Geldin Atatürk' eserinde Ali Rıza Efendi'nin soyu hakkında şu bilgilere yer veriliyor:

"Mustafa Kemal Atatürk'ün erken yaşta kaybettiği babası Ali Rıza Efendi de tıpkı Zübeyde Hanım gibi Selanik'in en köklü ailelerinden gelmektedir. Soyu Ehl-i Beyt'e dayanır. Hatta Zübeyde Hanım ile Ali Rıza Efendi'nin ailesi geriye doğru birkaç asır gidildiğinde birleşir. (Bu konuda bkz. Öz, 2014, s. 86.).

Ali Rıza Efendi'nin ilk soyu olarak geçen Molla Hasan, Atatürk'ün annesi Zübeyde Hanım'ın annesi Ayşe Hanım'ın annesi olan Emine Hanım'ın da soyudur. Zübeyde Hanımın babası Feyzullah Efendinin de bu kolla akrabalığı vardır. Atatürk'ün ana ve baba tarafı esasen akrabadır. Babası Ali Rıza'nın ismi, Oniki İmam'dan biri olan İmam Rıza'nın isminden gelmektedir. Kızıl Hafız olarak bilinen Şeyh Mehmet Emin Efendi, Şeyh İbrahim Ethem'in oğludur; Atatürk'ün babası Ali Rıza Efendi ile amcazadedirler.

Osmanlı nüfus defterlerindeki kayıtlara göre, Zübeyde Hanım ve Ali Rıza Efendi, Balkanların Türkleşmesinde önemli rol oynayan Kızıl Oğuz Türkmenlerindendir. Ali Rıza Efendi'nin sülalesinin en önemli özelliği tıpkı Zübeyde Hanım'ın ailesinde olduğu gibi dindar ve ehl-i tarik bir aile olmasıdır.

Ali Rıza Efendi'nin dedelerinin neredeyse tamamı tarikat ehlidir. Selanik'teki Mevlevihane'nin kurucuları da olan bu ailede Mevlevî ve Halvetî başta olmak üzere diğer tarikat şeyhleri de bulunmaktadır. Belgeler ışığında gittiğimizde Mustafa Kemal Atatürk'ün 45 yaşında vefat eden babası Ali Rıza Efendi'nin babası Hacı Hafız Ahmet Efendi'dir. Hacı Hafız Ahmet Efendi'nin babası Mehmet Nurettin Efendi'dir. Mehmet Nuri Efendi'nin babası ise Selanik Kocakasım Paşa Mahallesi imamı Halvetî şeyhi Seyyid Şeyh Ali Rıza Efendi'dir.

Şeyh Ali Rıza Efendi'nin babası meşayıhtan Mevlevî şeyhi Hacı Ahmet Efendi'dir. Şeyh Ahmet Efendi'nin babası Selanik Mevlevihanesi postnişini Şeyh Hasan Efendi'dir. (1590-?).

Şeyh Hasan Efendi Mustafa Kemal Atatürk'ün dedesinin dedesinin dedesidir. Bu noktada arşiv belgesi olarak Halvetî şeyhi ve Kocakasım Paşa Mahallesi imamı olan Ali Rıza Efendi ile ilgili nüfus defterlerini aktarmalıyız. 28 Nisan 1835 tarihli Nüfus defterinde Selanik Kocakasım Paşa Mahallesi'nde mukim "tarik-i Halvetiye'den şeyh Ali Rıza Efendi ibn-i Şeyh Ahmet…" şeklinde geçmektedir. (BOA, NFS.d, defter no 4962, s. 86 e lge no: 4)."

(devam edecek…)