Bütçenin kaynağı vatandaşın cebi mi?
13.11.2026 00:00:00
Bütçe konuşulurken trilyonlar havada uçuşuyor. Gelirler, giderler, büyüme tahminleri, açıklar… Vatandaş ise bütün bu rakamların arasında kendi hayatının karşılığını arıyor.
"Benim gelirim ne olacak? Pazardan ne alabileceğim? Kiramı nasıl ödeyeceğim? Çocuğumun ihtiyaçlarını karşılayabilecek miyim?"
İşte bütçeyi değerlendirirken önce bu sorulara cevap vermek gerekir. Çünkü devletin bütçesiyle vatandaşın bütçesi birbirinden kopuk değildir. Vatandaşın cebini daraltarak devletin gelirini sürekli büyütebileceğinizi düşünüyorsanız, daha başlangıçta yanlış bir yola girmişsiniz demektir.
2027 yılı bütçe teklifine bakalım. Öngörülen gider 27 trilyon 276 milyar lira, gelir 23 trilyon 408 milyar lira. Aradaki fark, yani bütçe açığı, 3 trilyon 868 milyar lira. Bunlar henüz gerçekleşmiş sonuçlar değil; hükümetin gelecek yıl için ortaya koyduğu tahminlerdir.
Daha yıl başlamadan açık öngören bir tabloyla karşı karşıyayız. Elbette her bütçe açığı aynı anlama gelmez. Üretim kapasitesini artıran yatırımların finansmanıyla mevcut borçların maliyetini karşılamak arasında fark vardır. Onun için açığın büyüklüğü kadar, hangi harcamalardan doğduğuna da bakacağız.
Burada dikkat çeken rakam faizdir: 3 trilyon 975 milyar lira. Toplam giderlerin yaklaşık yüzde 14,6'sı. Faiz hariç tutulduğunda bütçe yaklaşık 107 milyar lira fazla veriyor. Faiz giderleri eklendiğinde ise 3,9 trilyon liraya yakın açık ortaya çıkıyor. Bu hesap, faiz yükünün bütçedeki ağırlığını açıkça gösteriyor.
Açıklanan rakamlara göre bütçe gelirlerinin yaklaşık yüzde 85'i vergilerden sağlanacak. KDV için 5 trilyon 681 milyar, ÖTV için 3 trilyon 284 milyar liralık gelir öngörülüyor. İkisinin toplamı yaklaşık 8 trilyon 965 milyar lira; toplam vergi gelirlerinin yaklaşık yüzde 45'i. Gelir vergisinden beklenen 5 trilyon 533 milyar liranın da büyük bölümü ücretlilerden kaynakta kesilecek; kurumlar vergisinden beklenen tutar ise yalnızca 2 trilyon 223 milyar lira.
Tüketim üzerinden alınan vergilerin ağırlığı, gelir dağılımı bakımından ciddi bir meseledir. Bir işçiyle bir işveren aynı ürünü, aynı şartlarda satın aldığında ürünün içindeki vergiyi aynı tutarda öder. Fakat o tutarın iki kişinin bütçesindeki karşılığı aynı değildir. Birinin gelirinde küçük bir yer tutan harcama, diğerinin ay sonunu getirememesine sebep olabilir.
Vatandaşın geliri sınırlı. Siz tüketiminden aldığınız vergiyle onun satın alma gücünü daha da daraltıyorsunuz. Vatandaş alışverişini kısıyor. Esnafın satışı düşüyor. Üretici sipariş alamıyor. İşyerleri küçülüyor, işsizlik artıyor. Sonra dönüp aynı ekonomiden daha fazla vergi toplamaya çalışıyorsunuz. Bu yaklaşım, gelirini artırmak isteyen devletin kendi gelir kaynağını zayıflatması riskini taşıyor.
Peki, çözüm nedir?
Çözüm, Prof. Dr. Haydar Baş'ın Millî Ekonomi Modeli'nin üretimle tüketimi birlikte ele alan yaklaşımındadır. Baş, Millî Ekonomi Modeli adlı eserinde bu düşünceyi açıkça ifade eder: "Sürekli büyümenin formülü, üretim ve tüketimin beraber desteklenmesidir."
Ekonomi, emme basma tulumbaya benzer. Bir tarafında tüketim, diğer tarafında üretim var. Vatandaşın satın alma gücü üreticiye sipariş olarak döner. Üretim de istihdam ve gelir meydana getirerek tüketimi besler.
Millî Ekonomi Modeli'nin önerileri bu bütünlük içinde okunmalıdır. Belirli gelir düzeyinin altındaki kesimler vergi yükünden korunur; böylece tüketim daralmaz. Sosyal desteklerle dar gelirlinin satın alma gücü artırılır; bu güç piyasaya talep olarak döner. Devlet–millet ortaklığıyla ülkenin yer altı ve yer üstü kaynakları üretime kazandırılır; böylece bütçenin kaynağı vatandaşın cebi değil, ülkenin zenginliği olur.
Devletin görevi yalnızca vatandaşın yaptığı alışverişten pay almakla sınırlanamaz. Kaynaklarını değerlendiren, üretimi geliştiren, vatandaşının kazanmasına imkân sağlayan bir devlet anlayışına ihtiyacımız var. İnsanımızın emeği, ülkemizin kaynakları ve üretim kabiliyeti milletimizin refahına dönüşmelidir.
Vatandaşın sofrası küçülürken devletin bütçesinin büyümesiyle övünemeyiz. Asıl başarı, milletin de devletin de birlikte zenginleşmesidir.
Prof. Dr. Ahmet H. Kepekçi / diğer yazıları
- Bütçenin kaynağı vatandaşın cebi mi? / 13.11.2026
- Mekke Anlaşması: İmza atıldı, sorular duruyor / 12.11.2026
- Tencerenin sandıktaki sözü / 11.11.2026
- İran’a düşen bombanın faturası Ankara’ya da kesiliyor / 06.11.2026
- Cumhuriyeti kutlamak, Cumhuriyeti yaşatmak / 05.11.2026
- Gümülcine’den İskeçe’ye: Batı Trakya’da Türkçe, ezan ve kimlik / 03.11.2026
- “Sünni NATO” mu, Mekke Anlaşması mı? / 02.11.2026
- Selanik’ten Kavala’ya: Taşlar konuşuyor, tarih bizi çağırıyor / 31.10.2026
- Selanik’te Atatürk’ün evinde: Bir milletin hafızasına yolculuk / 30.10.2026
- Fransa sokakları bize ne söylüyor? / 29.10.2026
- Mekke Anlaşması: İmza atıldı, sorular duruyor / 12.11.2026
- Tencerenin sandıktaki sözü / 11.11.2026
- İran’a düşen bombanın faturası Ankara’ya da kesiliyor / 06.11.2026
- Cumhuriyeti kutlamak, Cumhuriyeti yaşatmak / 05.11.2026
- Gümülcine’den İskeçe’ye: Batı Trakya’da Türkçe, ezan ve kimlik / 03.11.2026
- “Sünni NATO” mu, Mekke Anlaşması mı? / 02.11.2026
- Selanik’ten Kavala’ya: Taşlar konuşuyor, tarih bizi çağırıyor / 31.10.2026
- Selanik’te Atatürk’ün evinde: Bir milletin hafızasına yolculuk / 30.10.2026
- Fransa sokakları bize ne söylüyor? / 29.10.2026
