Haftalarca süren belirsizliklerin ve kulis tartışmalarının ardından ABD, Rusya ve Çin liderlerini aynı masada buluşturan üçlü zirve; nükleer caydırıcılıktan enerji arzına, Birleşmiş Milletler reformundan milli paralarla ticarete kadar küresel siyasetin ve ekonominin geleceğini doğrudan etkileyecek kritik mesajlar verdi.
Kulislerin gölgesinde bir buluşma
Geçtiğimiz haftalardan itibaren, hatta çok daha öncesinden başlayan beklentiler ve hazırlıklar, ABD, Rusya ve Çin liderlerini bir araya getirecek üçlü zirve etrafında yoğunlaşmıştı.
Zirve öncesinde gerçekleştirilip gerçekleştirilmeyeceğine dair yoğun tartışmalar yaşanmış, gazete ve medya kulislerinde dahi bu buluşmanın ihtimali uzun süre netlik kazanmamıştı.
Geçtiğimiz cumartesi günü ABD Başkanı Trump'ın; Şi Cinping ve Vladimir Putin ile bir araya geleceğini ve tarihte ilk kez Amerikan, Rus ve Çin liderlerinin aynı masada buluşacağını dile getiren açıklamaları dikkat çekmişti.
Ancak aynı gün Çin ve Rusya cephesinden benzer bir çerçevede doğrulanmış açıklamalar gelmemiş, Kremlin ve Pekin'den yapılan duyurularda daha çok ikili görüşmeler öne çıkarılmıştı.
Tüm bu tereddütlere ve farklı beklentilere rağmen zirve nihayet gerçekleşti.
Liderlerin selamlama ve giriş konuşmalarının ardından basına kapalı özel toplantıya geçmeleri, yaklaşık bir buçuk saatlik görüşme yürütmeleri ve sonrasında ortak basın açıklaması yapmaları, küresel diplomasi açısından yeni bir aşamaya işaret etti.
Özel toplantının kapalı kapılar ardında geçen bir buçuk saatlik bölümünün tüm ayrıntıları kamuoyuna yansımamış olsa da basına yansıyan ifadeler ve sinyaller üzerinden önemli çıkarımlar yapılabiliyor.
Bu ülkeler bir yandan üçlü zirve şeklinde görüşme geliştirirken, diğer yandan küresel güç mücadelesinde rekabet halinde bulunuyor.
Özellikle BRICS kapsamında birlikte hareket eden Rusya ve Çin bloğu ile Trump yönetiminin ABD'si arasındaki rekabetin sınırları oldukça keskin ve zaman zaman farklı sahalarda gerilimlere, çatışmalara dönüşebiliyor.
Çin'in ev sahipliğinde ve Şi Cinping'in karşılamasıyla gerçekleşen bu buluşma, bu keskin rekabet ortamında atılmış dikkat çekici bir diplomatik adım olarak öne çıkıyor.
Şi Cinping'in mesajı; büyük güçlerin barışı ve küresel istikrar
Zirveye ev sahipliği yapan Çin Devlet Başkanı Şi Cinping, bu tür yüz yüze temasların ilk kez gerçekleştiğini vurgulayarak görüşmenin çığır açıcı bir öneme sahip olduğunu ifade etti.
Şi Cinping'in konuşmasında öne çıkan temel vurgu, dünyanın istikrarının büyük ülkeler arasındaki barışa bağlı olduğu yönündeki tespitti.
Küresel ölçekte ekonomiyi, siyaseti ve askeri dengeleri yönlendiren aktörlerin barış masasında bir arada bulunmasının, uluslararası sistemdeki istikrar açısından belirleyici olduğu mesajı verildi.
Küresel ekonominin üretim, ticaret ve finans akışlarında büyük ağırlığa sahip güçlerin doğrudan temas kurması, tek taraflı hamlelerin yarattığı dalgalanmaların nasıl yönetileceği sorusunu gündeme taşıyor.
Şi Cinping'in çığır açıcı nitelik atfettiği bu buluşma, büyük güçler arasındaki doğrudan iletişimin sürdürülmesinin küresel düzenin devamlılığı bakımından taşıdığı önemi bir kez daha görünür kıldı.
Nükleer denklem, İran ve caydırıcılık tartışması
Zirvede Trump'ın açıklamaları, nükleer silahların azaltılması ve kullanım riskinin düşürülmesi başlıklarında yoğunlaştı.
Trump; dünyanın en büyük üç nükleer gücü konumundaki ABD, Rusya ve Çin'in, nükleer silah sayısının nasıl azaltılabileceği ve bu silahların kullanılma ihtimalinin nasıl düşürülebileceği konusunda özel bir konumda bulunduğunu dile getirdi.
Ancak Trump'ın konuşmasının özünde, nükleer silaha sahip bir ülkenin bu kapasiteden vazgeçmesinin son derece zor, hatta fiilen neredeyse mümkün olmadığına dair tespit de yer aldı.
Nükleer kapasiteye sahip aktörlerin bundan vazgeçmeyeceği yönündeki bu yaklaşım, İran'ın nükleer silah edinmesine neden karşı çıkıldığına dair gerekçelendirmeyle de ilişkilendirildi.
İran'ın nükleer silaha sahip olması halinde bundan vazgeçmeyeceği ve bunu kullanacağı yönündeki iddialar karşısında, İran'ın nükleer silah konusunda şartlar zorlamadıkça istekli olmadığına dair değerlendirmeler de gündeme taşınıyor.
Gerek merhum Ali Hamaney'in açıklamaları ve fetvası, gerekse Mücteba Hamaney ve diğer İranlı yetkililerin tutumları incelendiğinde, İran'ın nükleer silahı caydırıcı bir seçenek olarak gündeme getirmesinin dışarıdan yöneltilen nükleer tehditlerle bağlantılı olduğu ifade ediliyor.
Sürekli nükleer saldırı tehdidiyle karşılaşan bir ülkenin savunma ve caydırıcılık arayışına girmesi, bölgesel gerilimin boyutunu büyütüyor.
İran'ın Kazma Dağı gibi doğal olarak granitten oluşan ve derin tünellerle, depolarla tahkim edilmiş alanlarda zenginleştirilmiş uranyum ve İHA gibi unsurları barındırdığı, granit yapının yüksek dayanıklılığı nedeniyle bu konuda güven duyduğu belirtiliyor.
Öte yandan İran, uluslararası hukuk çerçevesinde nükleer enerji üretme hakkına sahip olduğunu, nükleer silah üretmek istemediğini, Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı müfettişlerine kapılarını açtığını ve Trump yönetiminin çekildiği nükleer anlaşmadan vazgeçen tarafın kendileri olmadığını savunuyor.
Silah kullanımı, sivil kayıplar ve çifte standart eleştirisi
Dünyada nükleer silahı ilk ve tek kullanan ülkenin ABD olduğu gerçeği dikkate alındığında, Trump tarafından yapılan nükleer silahların kullanılmaması ve sınırlandırılmasına dair açıklamaların inandırıcılığı sorgulanıyor.
Ayrıca İsrail'in büyük bir nükleer cephaneliğe sahip olduğu ve nükleer stoklarının farklı ülkelerde de bulunabildiğine dair geçmişte Defense News ve Der Spiegel gibi yayınlarda yer alan haberler ve iddialar yeniden akıllara geliyor.
Bununla birlikte yalnızca nükleer başlıklar değil, konvansiyonel ve diğer yıkıcı silahların kullanımı da tartışmaların merkezinde yer alıyor.
Zayıflatılmış uranyumun 2003 Irak Savaşı'nda Felluce ve Telafer gibi bölgelerde kullanılmasının coğrafyada, tarımda ve insan sağlığında kalıcı hasarlar ve ağır sakatlıklar bıraktığı vurgulanıyor; benzer etkilerin Yemen'de de yaşandığı ifade ediliyor.
Gazze, Batı Şeria ve Lübnan'da fosfor Napalm bombaları, tarım arazilerini zehirleyen uygulamalar ile kimyasal ve biyolojik nitelikli yöntemlerin siviller ve yaşam alanları üzerindeki yıkıcı etkilerine dikkat çekiliyor.
İran'ın Minab kentinde bir okulda ABD'nin saldırısı sebebiyle yüzlerce çocuğun yaşamını yitirmesi ve yine saldırılarda binlerce sivilin hayatını kaybetmesi gibi ağır tablolar karşısında, savaş ve yıkım politikalarının merkezinde yer alan baş aktör ABD'nin küresel barış, nükleer kısıtlama ve sivil koruma konularında söz söyleme iddiası büyük bir çelişki olarak değerlendiriliyor.
Devam edecek…
- Sıfırlar artarken eriyen hayatlar: Emeklinin ve emekçinin dramı / 20.11.2026
- Hem işçiyi hem de işvereni mutlu edecek bir sistem mevcut mu? / 19.11.2026
- Asgari ücretlilerin açlık sınırında yaşam mücadelesi / 18.11.2026
- Bütçede karadelik büyüyor / 17.11.2026
- Atatürk’ün ‘Devletçilik’ ilkesi ve stratejik sektörlerde milli üretim / 16.11.2026
- Kısacık bir ömre sığan koca bir âlem: Atatürk / 15.11.2026
- Fon vurgunu ve derinleşen sistem krizi / 14.11.2026
- Gazze’den Batı Şeria’ya abluka, ilhak ve soykırım / 13.11.2026
- Gazze ve Batı Şeria’da insanlık can çekişiyor / 12.11.2026
























































