logo
21 KASIM 2026

Berlin'de Avrupa'nın itirazı: Büyük güçlerin masasında kim var?

21.11.2026 00:00:00
 
Bir tarafta ABD, Rusya ve Çin liderlerinin Shenzhen'de aynı masaya oturması, diğer tarafta Avrupa'nın Berlin'de Ukrayna'nın geleceği üzerine kendi pozisyonunu ortaya koyması… 19 Kasım'da yaşanan bu iki toplantı, Avrupa'nın neden Yalta Konferansı'nı yeniden hatırladığını anlamak açısından önemli. Almanya Başbakanı Friedrich Merz'in Avrupa'nın yeniden bölünmesine izin vermeyeceklerini söylemesi, sıradan bir diplomatik açıklama değildi. Bu sözlerin arkasında, Avrupa'nın kendi güvenliğine ilişkin kararların başkalarının görüşmelerine bırakılması endişesi bulunuyor.
 
1945'te Yalta'da Avrupa'nın geleceği, savaşın galipleri tarafından şekillendirilmişti. Bugünün şartları elbette o dönemle aynı değil. Avrupa ülkeleri bağımsız devletler, kendi kurumları ve ortak karar mekanizmaları var. Fakat aradan geçen on yıllara rağmen kıtanın güvenlik meselelerinde ABD'nin ağırlığı hala belirleyici. Ukrayna savaşıyla birlikte bu bağımlılığın sınırları daha görünür hale geldi. Avrupa'nın itirazı da tam burada başlıyor: Kendi kıtasının geleceği konuşulurken yalnızca gelişmeleri izleyen taraf olmak istemiyor.
 

Avrupa'nın sözü var, peki gücü ne kadar?

 
Berlin'deki toplantıda Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron ve İngiltere Başbakanı Andy Burnham'ın da dile getirdiği temel yaklaşım, Ukrayna'nın geleceğine ilişkin görüşmelerde Ukrayna'nın ve Avrupa'nın yer alması gerektiği yönündeydi. Fransa, Almanya, İtalya, Polonya ve İngiltere ile Avrupa kurumlarından temsilcilerin bulunduğu bir müzakere ekibi oluşturulması fikri de bu arayışın parçası. Avrupa, savaşın sona erdirilmesi konusunda yalnızca destek sağlayan değil, çözümün şartlarını da konuşabilen bir taraf olmak istiyor
 
Fakat Avrupa'nın önünde, diplomatik temsil meselesinden daha zor bir konu var. Savunma bütçelerini artırmak tek başına güçlü bir Avrupa savunması kurmaya yetmiyor. Bir ülkenin aldığı silah diğerinin sistemleriyle uyumlu değilse, mühimmat ve yedek parça tedariki ortak biçimde yürütülemiyorsa, kriz anında ülkeler aynı hızla karar alamıyorsa harcanan paranın karşılığı sınırlı kalır. Avrupa'nın ihtiyacı yalnızca daha fazla silah değil; ortak üretim, ortak tedarik ve gerektiğinde birlikte hareket edebilecek bir savunma yapısı.
 
Avrupa Birliği'nin genişlemesi kadar, karar alma biçimi de tartışılmalı. Üye sayısı arttıkça ülkelerin farklı önceliklerini ortak bir kararda buluşturmak zorlaşıyor. Özellikle savunma ve dış politika gibi acil karar gerektiren konularda herkesin aynı noktaya gelmesini beklemek zaman kaybettirebiliyor. Bu alanlarda birlikte hareket etmek isteyen ülkelerin daha hızlı karar alıp ortak projeler yürütmesi mümkün olmalı. Diğer üyeler de istedikleri zaman bu çalışmalara katılabilmeli. Avrupa'nın ihtiyacı daha az üyeli bir birlik değil, farklı görüşlere rağmen birlikte iş yapabilen bir yapı.
 
Bu konuda Avrupa'nın kendi içindeki farklılıkları da göz ardı edilemez. Rusya'yı doğrudan güvenlik tehdidi olarak gören ülkelerle coğrafi ve siyasi öncelikleri farklı olan ülkelerin aynı hızda hareket etmesi kolay değil. Savunma politikası, ortak açıklamalarla değil, bu farklılıkların aşılmasıyla güç kazanır. ABD'nin Avrupa güvenliğindeki rolü bugün de önemli. Ancak Washington'daki siyasi tercihler değiştiğinde Avrupa'nın ne ölçüde kendi başına hareket edebileceği sorusu artık ertelenebilecek bir konu değil.   Üç büyük güç aynı masada
 
Shenzhen'deki görüşmeyi yeni bir Yalta olarak nitelendirmek için erken. ABD, Rusya ve Çin'in çıkarları birbirinden farklı; aynı masada bulunmaları her konuda anlaştıkları anlamına gelmiyor. Bununla birlikte üç ülkenin liderlerinin doğrudan görüşmesi başlı başına önemli. Çünkü bu ülkeler, askeri ve ekonomik güçlerinin yanı sıra uluslararası meselelerdeki diplomatik ağırlıklarıyla da diğer devletlerin hareket alanını etkileyebiliyor.
 
Görüşmenin ardından yayımlanan ortak açıklamada Ukrayna'ya yer verilmemesi dikkat çekti. Bu ayrıntı, üç ülkenin Ukrayna konusunda ortak bir karar aldığı anlamına gelmez. Ancak savaşın geleceğinin, yalnızca cephedeki gelişmelerle veya doğrudan savaşan tarafların açıklamalarıyla şekillenmediğini gösteriyor. Büyük güçlerin kendi aralarındaki temasları, müzakere ortamını ve diğer ülkelerin seçeneklerini etkileyebilecek sonuçlar doğurabilir.
 
İtalya Dışişleri Bakanı Antonio Tajani'nin Hürmüz Boğazı'nın yeniden seyrüsefere açılması konusunda üçlü görüşmeden beklenti taşıması da toplantının daha geniş bir gündemle ilişkilendirildiğini gösteriyor. Hürmüz yalnızca bölgesel bir geçiş noktası değil; enerji taşımacılığı ve dünya ticareti açısından kritik öneme sahip. Buradaki güvenlik sorunlarının ekonomik sonuçları, büyük güçler arasındaki görüşmelerin neden başka ülkeler tarafından da yakından izlendiğini açıklıyor. Ukrayna ve Hürmüz gibi farklı başlıkların aynı diplomatik zeminde gündeme gelebilmesi, bu temasların etkisinin tek bir bölgeyle sınırlı olmadığını ortaya koyuyor.
 

Avrupa'nın önündeki gerçek mesele

 
Merz'in Rusya'ya yönelik yaptırımların, Moskova'nın müzakerelere katılması ve uzlaşma yönünde adımlar atması halinde kademeli olarak askıya alınabileceğini belirtmesi, Avrupa'nın diplomatik çözüm seçeneğini açık tuttuğunu gösteriyor. Ancak bir ateşkesin sağlanması, savaşın neden olduğu güvenlik sorunlarını kendiliğinden ortadan kaldırmayacak. Ukrayna'nın egemenliği, toprak meseleleri ve gelecekteki güvenlik güvenceleri, anlaşmanın en zor başlıkları olmaya devam edecek. Üstelik verilecek güvencelerin kağıt üzerinde kalmaması, Avrupa'nın da sorumluluk üstlenmesini gerektirecek.
 
Avrupa uzun yıllar güvenliğini büyük ölçüde ABD ile kurduğu ortaklık üzerinden yürüttü. Bu ilişkinin devam etmesi önemli; fakat Avrupa'nın kendi savunmasını güçlendirmeden siyasi bağımsızlığını genişletmesi mümkün değil. Savunma sanayisinde ortak üretim, ülkeler arasında uyumlu sistemler ve hızlı karar alabilen kurumlar artık ertelenmemesi gereken başlıklar. Bunlar gerçekleşmeden Avrupa'nın masada daha fazla söz sahibi olma talebi, büyük ölçüde diplomatik bir beklenti olarak kalır.
 
Yalta'nın yeniden gündeme gelmesi geçmişin tekrarlanacağı anlamına gelmiyor. Fakat Avrupa'ya önemli bir gerçeği hatırlatıyor: Kendi güvenliğini başkalarının önceliklerine bırakan bir kıta, geleceği hakkında söz sahibi olmakta zorlanır. Berlin'de verilen mesajın gerçek karşılığı, önümüzdeki dönemde Avrupa'nın ne kadar ortak hareket edebileceğiyle ölçülecek. Avrupa artık yalnızca karar masasında kendisine yer açılmasını beklememeli; o masada ağırlığını hissettirecek gücü de kurmalı.
 
Cem Bürüç / diğer yazıları
logo

Beşyol Mah. 502. Sok. No: 6/1
Küçükçekmece / İstanbul

Telefon: (212) 624 09 99
E-posta: internet@yenimesaj.com.tr gundogdu@yenimesaj.com.tr


WhatsApp iletişim: (542) 289 52 85


Tüm hakları Yeni Mesaj adına saklıdır: ©1996-2026

Yazılı izin alınmaksızın site içeriğinin fiziki veya elektronik ortamda kopyalanması, çoğaltılması, dağıtılması veya yeniden yayınlanması aksi belirtilmediği sürece yasal yükümlülük altına sokabilir. Daha fazla bilgi almak için telefon veya eposta ile irtibata geçilebilir. Yeni Mesaj Gazetesi'nde yer alan köşe yazıları sebebi ile ortaya çıkabilecek herhangi bir hukuksal, ekonomik, etik sorumluluk ilgili köşe yazarına ait olup Yeni Mesaj Gazetesi herhangi bir yükümlülük kabul etmez. Sözleşmesiz yazar, muhabir ve temsilcilere telif ödemesi yapılmaz.