İran'dan Afganistan sınırına: Bölge yanarken Pakistan Taliban'ı neden kontrol edemiyor, Çin bu denklemde nerede?
11.03.2026 00:00:00
Orta Doğu ve çevresindeki geniş coğrafya son yılların en gergin dönemlerinden birini yaşıyor. İran'ın ABD ve İsrail ile yaşadığı gerilim ve karşılıklı askeri hamleler dünya gündeminin üst sıralarında yer alırken, bölgenin doğu tarafında da dikkat çekici bir gelişme yaşanıyor. Afganistan ile Pakistan arasında son haftalarda yükselen gerilim, Güney Asya'da yeni bir güvenlik tartışmasını beraberinde getirdi.
Dünya kamuoyu çoğu zaman büyük güçlerin çatışmalarına odaklanırken, Afganistan–Pakistan sınırında yaşanan gelişmeler daha az konuşuluyor. Oysa bu bölge, yalnızca iki komşu ülkeyi değil Orta Asya'dan Hint Okyanusu'na uzanan geniş bir coğrafyanın güvenliğini etkileyebilecek bir noktada bulunuyor.
Pakistan'ın Afganistan sınırına yakın bazı hedeflere yönelik askeri operasyonlar düzenlediğini açıklaması ve Afganistan'daki Taliban yönetiminin buna tepki göstermesi, iki ülke arasındaki ilişkilerin ne kadar hassas olduğunu bir kez daha gösterdi. İslamabad yönetimi, Pakistan'da son yıllarda artan bazı saldırıların Afganistan'da bulunan militan gruplarla bağlantılı olduğunu öne sürüyor. Afganistan'daki Taliban yönetimi ise Afganistan topraklarının başka ülkelere yönelik saldırılar için kullanılmasına izin verilmediğini ifade ediyor.
Bu karşılıklı açıklamalar, meselenin yalnızca askeri değil aynı zamanda siyasi ve bölgesel boyutları olduğunu gösteriyor. Bugün yaşanan gerilimi anlamak için iki önemli soruya bakmak gerekiyor: Pakistan Talibanı olarak bilinen örgüt neden tamamen kontrol altına alınamıyor? Ve bölgedeki gelişmelerde büyük güçlerin, özellikle Çin'in rolü var mı?
Pakistan Taliban'ı neden kontrol edilemiyor?
Pakistan Talibanı olarak bilinen Tehrik-i Taliban Pakistan (TTP), 2007 yılında Pakistan'ın kuzeybatısındaki kabile bölgelerinde ortaya çıkan silahlı bir örgüt. İdeolojik olarak Afganistan'daki Taliban hareketinden etkilenmiş olsa da iki yapı tamamen aynı değil. Bu nedenle Pakistan ile Afganistan arasında zaman zaman güvenlik tartışmalarına yol açan ayrı bir yapı olarak değerlendiriliyor.
TTP'nin kontrol edilmesini zorlaştıran en önemli faktörlerden biri coğrafya. Pakistan ile Afganistan arasındaki sınır hattı oldukça uzun ve dağlık bir bölgeyi kapsıyor. Bu sınır, tarihsel olarak kabile topluluklarının yaşadığı ve merkezi otoritenin sınırlı olduğu alanlardan geçiyor. Bu durum militan grupların sınırın iki tarafı arasında hareket edebilmesini kolaylaştırabiliyor.
Bir diğer önemli faktör ise örgütün yapısı. TTP tek merkezden yönetilen klasik bir örgüt modelinden ziyade farklı yerel grupların oluşturduğu gevşek bir ağ şeklinde faaliyet gösteriyor. Bu nedenle örgütün bazı unsurlarına yönelik operasyonlar diğer grupların faaliyetlerini tamamen sona erdirmeyebiliyor.
Uzmanlara göre sorunun bir başka boyutu da Afganistan'daki uzun savaş yıllarının bıraktığı miras. Afganistan'da onlarca yıl süren çatışmalar, bölgede silahlı grupların hem deneyim hem de yerel bağlantılar açısından güçlenmesine yol açtı. Bu durum yalnızca Afganistan'ı değil komşu ülkeleri de etkileyen bir güvenlik sorunu ortaya çıkardı.
Bazı güvenlik analistleri askeri operasyonların tek başına kalıcı bir çözüm sağlamasının zor olduğunu belirtiyor. Ekonomik sorunlar, sosyal eşitsizlikler ve bölgesel gelişmişlik farkları da radikal hareketlerin ortaya çıkmasında rol oynayabiliyor. Bu nedenle birçok uzman güvenlik politikalarının siyasi ve ekonomik adımlarla birlikte yürütülmesi gerektiğini ifade ediyor.
Çin bu gerilimin arkasında mı?
Bölgedeki gelişmeler konuşulurken zaman zaman Çin'in rolü de gündeme geliyor. Bunun temel nedeni Çin ile Pakistan arasındaki güçlü ekonomik ve stratejik ilişkiler.
Çin son yıllarda Pakistan'da altyapı, enerji ve ulaşım alanlarında büyük yatırımlar gerçekleştirdi. Bu yatırımların en dikkat çekici olanı Çin–Pakistan Ekonomik Koridoru (CPEC) olarak bilinen proje. Bu proje, Çin'in küresel ölçekte yürüttüğü Kuşak ve Yol Girişimi'nin önemli parçalarından biri olarak görülüyor.
Dolayısıyla Pakistan'daki güvenlik durumu Çin açısından ekonomik yatırımların güvenliği bakımından yakından takip edilen bir konu. Ancak mevcut bilgiler ışığında Afganistan ile Pakistan arasındaki gerilimin doğrudan Çin tarafından yönlendirildiğine dair kamuya açık ve doğrulanmış bir kanıt bulunmuyor.
Uzmanların büyük bölümü Çin'in bölgesel krizlerde genellikle askeri müdahale yerine diplomatik ve ekonomik araçları tercih ettiğini belirtiyor. Bu nedenle Pekin yönetiminin bu süreçte daha çok istikrarı destekleyen diplomatik girişimlere ağırlık vermesi bekleniyor.
Bölgesel dengeler neden önemli?
Afganistan ile Pakistan arasındaki gerilim yalnızca iki ülkeyi ilgilendiren bir mesele değil. Afganistan'ın coğrafi konumu, Orta Asya ile Güney Asya arasında potansiyel bir geçiş noktası oluşturuyor. Bu nedenle bölgedeki güvenlik gelişmeleri ticaret yolları, enerji projeleri ve bölgesel iş birliği açısından da büyük önem taşıyor.
Uzmanlara göre bölgede uzun süreli bir istikrarsızlık hem ekonomik projeleri hem de siyasi ilişkileri olumsuz etkileyebilir. Bu nedenle birçok ülke Afganistan ve Pakistan arasında diplomatik diyalog kanallarının açık tutulmasının önemine dikkat çekiyor.
Sonuç
Bugün dünya İran'dan Gazze'ye, Ukrayna'dan Kızıldeniz'e kadar birçok krizle aynı anda karşı karşıya. Bu tablo içinde Afganistan ile Pakistan arasındaki gerilim çoğu zaman ikinci planda kalabiliyor. Oysa Güney Asya'daki bu sınır hattı, bölgesel güvenlik açısından oldukça kritik bir noktada bulunuyor.
Pakistan Talibanı'nın tamamen kontrol altına alınmasının zor olmasının arkasında coğrafi koşullar, örgütsel yapı ve uzun yıllara yayılan çatışma ortamı gibi birçok faktör bulunuyor. Öte yandan Çin'in Pakistan'daki ekonomik yatırımları nedeniyle gelişmeleri yakından izlediği bilinse de mevcut veriler bu gerilimin Çin tarafından yönlendirildiğini gösteren açık bir kanıt ortaya koymuyor.
Bu nedenle birçok uzman kalıcı çözümün yalnızca askeri yöntemlerle değil, diplomatik temaslar ve bölgesel iş birliği ile mümkün olabileceğini ifade ediyor. Önümüzdeki dönemde Afganistan ile Pakistan arasındaki ilişkilerin nasıl şekilleneceği, yalnızca iki ülke için değil tüm bölgenin istikrarı açısından belirleyici olacak.
Cem Bürüç / diğer yazıları
- Fransa: Afrika'da kaybedilen güç, Lübnan'da boşa çıkan fırsat / 19.03.2026
- Alexander Dugin'in perspektifinden İran Savaşı: Küresel dengenin değiştiği bir an / 18.03.2026
- Enerji ticareti ve para meselesi / 17.03.2026
- Putin kazançlı çıkıyor: Enerji krizinin perde arkası / 14.03.2026
- İran gündemi, Çin dengesi ve küçük bir ada Tayvan / 13.03.2026
- İran, Hindistan ve Pakistan: Bölgedeki yeni dengeler / 12.03.2026
- İran'dan Afganistan sınırına: Bölge yanarken Pakistan Taliban'ı neden kontrol edemiyor, Çin bu denklemde nerede? / 11.03.2026
- Trump'ın İran Savaşı: Güç gösterisi mi, siyasi kumar mı? / 10.03.2026
- Fay hatları kırılıyor: Dünya yeni bir savaşlar dönemine giriyor / 09.03.2026
- Avrupa siyasetinde yeni bir denge arayışı: Pedro Sánchez'in yaklaşımı / 07.03.2026
- Alexander Dugin'in perspektifinden İran Savaşı: Küresel dengenin değiştiği bir an / 18.03.2026
- Enerji ticareti ve para meselesi / 17.03.2026
- Putin kazançlı çıkıyor: Enerji krizinin perde arkası / 14.03.2026
- İran gündemi, Çin dengesi ve küçük bir ada Tayvan / 13.03.2026
- İran, Hindistan ve Pakistan: Bölgedeki yeni dengeler / 12.03.2026
- İran'dan Afganistan sınırına: Bölge yanarken Pakistan Taliban'ı neden kontrol edemiyor, Çin bu denklemde nerede? / 11.03.2026
- Trump'ın İran Savaşı: Güç gösterisi mi, siyasi kumar mı? / 10.03.2026
- Fay hatları kırılıyor: Dünya yeni bir savaşlar dönemine giriyor / 09.03.2026
- Avrupa siyasetinde yeni bir denge arayışı: Pedro Sánchez'in yaklaşımı / 07.03.2026
