İşte 81 yıllık enflasyon tarihi
20.02.2006 00:00:00
Merkez Bankası, Tarih Vakfı ile birlikte, enflasyonun dünyada ve Türkiye'deki tarihçesini belgeleştirdi. Prof. Dr. Fatma ve Suut Doğruel'e hazırlatılan "Türkiye'de Enflasyonun Tarihi" adlı kitaptaki araştırmalara göre, 1923-2004 yılları arasındaki 81 yılda Türkiye Cumhuriyeti'nde fiyatlar 7 milyon 147 bin 263 kata ulaştı Enflasyonun Türkiye ekonomisinin 80 yılı aşkın Cumhuriyet döneminde yol açtığı zararın sayısal büyüklüğü şaşırtıcı. 1923-2004 yılları arasındaki 81 yıllık dönemde, Türkiye'de mal ve hizmet fiyatlarındaki artışın 7 milyon 147 bin 263 kat olduğu belirlendi. Merkez Bankası ve Tarih Vakfı tarafından Marmara Üniversitesi öğretim üyeleri Prof. Dr. Fatma ve Suut Doğruel'e hazırlatılan "Türkiye'de enflasyonun tarihi" adlı kitapta, Osmanlı ve Cumhuriyet döneminde Türkiye'de enflasyon ile ilgili gelişmeler incelendi. 225 sayfalık kitapta, Türkiye'nin yanısıra enflasyonun dünyadaki tarihçesine de yer verildi. SADECE EKONOMİK DE?İL Merkez Bankası Başkanı Süreyya Serdengeçti, kitabın 'Sunuş' yazısında, 1970'lerde başlayan ve 30 yıl boyunca süren yüksek enflasyonun, Türkiye ekonomisinin yakın tarihindeki en önemli sorunlardan biri olarak yer aldığını vurgulayarak, şöyle devam etti: "Gerek diğer ülke örnekleri, gerekse Türk toplumunun tecrübesi yüksek enflasyonun sadece ekonomik bir olgu olmadığını göstermiştir. Yüksek ve kronik enflasyon, yol açtığı belirsizlik ortamı ile aynı zamanda çok ciddi sosyal sorunları da beraberinde getirmektedir. Dünyada pek benzeri olmayan bir biçimde ülkemizde onlarca yıl süren enflasyonist dönem, toplumsal yaşamımızda çok derin izler bırakmıştır. Bu dönem, gündelik yaşamın her alanında kısa vadeci yaklaşımı körüklemiş, halkın geleceğe güvensiz bakmasına yol açmış, gelir dağılımını olumsuz etkilemiş, yoksulluk ve yoksunluğun önemli nedenlerinden biri olmuş ve siyasi istikrarı bozucu bir rol oynamıştır."HAYAT PAHALILI?I: Cumhuriyet döneminin ilk yıllarında, kamuoyunda ve basında enflasyon kavramı pek kullanılmıyordu. Bu dönemde tartışılan 'hayat pahalılığı' idi. Ve pahalılıkta da bozulan üretimin yarattığı kıtlıklar en önemli etkendi. Bu dönemde gelirlerin düşük olması da önemli sorunların başında geliyordu. Bu dönem, 'Türkiye'de enflasyonun tarihi' kitabında şöyle anlatılıyor: "Bu durum 1930'lu yıllarda da devam etmiş, bu nedenle İkinci Dünya Savaşı'ın hemen öncesindeki dönemde fiyatlar düşmesine rağmen, pahallılık şikayetleri sürmüştür. Gülten Kazgan, Türkiye'nin gerçek anlamda fiyat artışları ile karşılaştığı yılların İkinci Dünya Savaşı yılları olduğunu söylemektedir. Erdal İnönü de, benzer biçimde '1923'ten 1937'ye kadar olan dönemde bildiğim kadarı ile enflasyon yoktu Türkiye'de ve çok iyi kontrol ediyorlardı' diyerek, hayat pahalılığı kavramını da İkinci Dünya Savaşı'na yönelik bir anı olarak vurguluyor."Osmanlı'da enflasyon arttıkça paradaki gümüş miktarı azaldıOSMANLI döneminde fiyat hareketleri incelendiğinde, ilginç bir bilgi de ortaya çıkıyor. Osmanlı'da paranın istikrarlı ve fiyat artışlarının düşük olduğu dönemlerde, kullanılan madeni paraların içindeki gümüş miktarı sabit kalırken, parasal istikrarın bozulduğu ve fiyatların yükseldiği dönemlerde Osmanlı yönetimi, paranın içindeki gümüş miktarını azaltma yoluna gitmişti. Paranın içindeki gümüş miktarının en hızlı azaldığı dönem, 1769-1843 oldu. Bu dönemde yıllık enflasyon yüzde 3.81'e çıkarken, paradaki gümüş miktarı da yüzde 3.49 azaltıldı. Eski Roma'nın enflasyonu yüzde 5.6TÜRKİYE'de enflasyonun tarihi adlı kitapta, tarihte 20'inci yüzyıl öncesi de enflasyon açısından inceleniyor. Kitapta, enflasyonun 2'inci yüzyıla kadar uzanan bir olgu olduğu vurgulanarak, "Enflasyonun rahatsız edici bir iktisadi olay olarak ortaya çıkışı son yüzyılda olmuştur" denildi. Tarihte ölçülebilen ilk enflasyon Eski Roma dönemine ait. Eski Roma yıllık yüzde 5.6 düzeylerinde enflasyon yaşamış. 1861-1865 tarihleri arasında ABD iç savaşında Kuzey bölgesinin yıllık enflasyonu yüzde 28 iken, Güney'de yıllık enflasyon yüzde 209 düzeyinde gerçekleşti.
