Nipah virüsü Türkiye'ye gelir mi?

Hindistan'da son aylarda yeniden ortaya çıkan Nipah virüsü (NiV), küresel sağlık otoritelerini alarma geçirdi.

Ölüm oranı %40-75 arasında değişen bu zoonotik virüs, meyve yarasalarından kaynaklanıyor ve insandan insana bulaşabiliyor. Dünya Sağlık Örgütü (WHO), virüsün yayılma riskinin düşük olduğunu belirtse de, bazı Asya ülkeleri önlem olarak havaalanı taramalarını artırdı. Türkiye'de henüz vaka bildirilmedi, ancak uzmanlar dikkatli olunmasını tavsiye ediyor.

Nipah virüsünün kökeni ve tehlikeleri

Nipah virüsü, ilk kez 1998-1999 yıllarında Malezya ve Singapur'da domuz çiftliklerinde ortaya çıktı ve yüzlerce insanı etkiledi. O zamandan beri, özellikle Güney ve Güneydoğu Asya'da (Bangladeş, Hindistan, Filipinler) periyodik salgınlar görülüyor. Virüs, Pteropus cinsindeki meyve yarasaları doğal rezervuar olarak kullanıyor; insanlar genellikle kontamine meyve, hurma şurubu veya enfekte hayvanlar yoluyla bulaşıyor.

Enfeksiyon belirtileri ateş, baş ağrısı, solunum güçlüğü ve beyin iltihabı (ensefalit) şeklinde başlıyor, hızla komaya veya ölüme yol açabiliyor. Ölüm oranı yüksek: Bangladeş'te %70'in üzerinde, Hindistan'da ise %40-90 arasında değişiyor. Henüz onaylanmış aşı veya spesifik tedavi yok, ancak remdesivir gibi antiviral ilaçlar bazı vakalarda kullanılmış ve başarı sağlanmış. WHO, Nipah'ı pandemi potansiyeli taşıyan hastalıklar listesinde tutuyor, çünkü RNA virüsü olması nedeniyle mutasyon riski yüksek.

Hindistan'daki durum

2024-2025 yıllarında Hindistan, özellikle Kerala eyaletinde birden fazla Nipah salgını yaşadı. Kerala'da 2018'den beri dokuz salgın rapor edildi; sonuncusu 2025 Temmuz'unda dört vaka (iki ölüm) ile sonuçlandı. 2024'te Malappuram'da bir çocuk ölümüyle başlayan salgınlar, ensefalit ağırlıklı semptomlarla dikkat çekti. Bangladeş'te ise 2024'te beş ölümcül vaka, 2025'te dört vaka bildirildi.

En son gelişme: Ocak 2026'da West Bengal'de (Kolkata) iki sağlık çalışanı Nipah pozitif çıktı. Kaynak araştırılıyor, ancak 190 temaslı negatif test edildi. Hindistan hükümeti salgını kontrol altına aldığını açıkladı, ancak Hong Kong, Malezya, Singapur, Tayland ve Vietnam gibi ülkeler Hindistan'dan gelen yolcuları taramaya başladı. WHO, 29 Ocak 2026'da virüsün yayılma riskinin düşük olduğunu ve seyahat kısıtlaması önermediğini belirtti.

Küresel olarak, 2024'e kadar yaklaşık 754 vaka rapor edildi, ancak bu sayı eksik olabilir. Ormansızlaşma ve habitat kaybı, yarasaların insan yerleşimlerine yaklaşmasını artırarak salgınları tetikliyor.

Türkiye'ye gelme ihtimali

Türkiye'de Nipah virüsü vakası henüz bildirilmedi ve coğrafi olarak risk düşük. Virüsün doğal rezervuarı olan meyve yarasaları Türkiye'de bulunmuyor; Avrupa'da (Kıbrıs ve Türkiye kıyıları) Rousettus aegyptiacus türü var, ancak Nipah taşımadıkları biliniyor.

Uzmanlara göre, virüsün Türkiye'ye ulaşması enfekte bir yolcunun gelmesi veya ithal meyveler yoluyla olabilir. Ancak, yakın temas yoluyla insandan insana bulaş sınırlı. Türk Enfeksiyon Hastalıkları Uzmanı Dr. Behiç Oral, virüsün nadir görüldüğünü ancak ağır seyredebileceğini belirterek, "Hızlı ilerleyen klinik tabloya dikkat" uyarısında bulundu.

Bu arada sosyal medyada "Nipah virüsü Türkiye'ye gelir mi?" tartışmaları arttı. Medya haberleri endişe yaratıyor ancak resmi kaynaklar paniğe gerek olmadığını söylüyor. UKHSA gibi otoriteler, turistler için riskin "çok düşük" olduğunu, el hijyeni ve çiğ meyve tüketiminden kaçınmanın yeterli olacağını belirtiyor.

Öte yandan Hindistan'daki salgınlar, hastane enfeksiyonlarını önleme başarısıyla kontrol edildi. Kerala'da erken izolasyon sıfır bulaş sağladı. Aşı çalışmaları da umut verici. Oxford Üniversitesi 2025'te Faz II denemelerine başladı.

Türkiye için öneriler

Sağlık Bakanlığı'nın izleme sistemleri aktif; riskli bölgelerden dönenlerde ateş vb. belirtiler olursa doktora başvurun. Küresel olarak, Nipah gibi zoonotik hastalıklar için ekosistem koruma ve surveillance şart. WHO, yayılma riskini düşük görse de, iklim değişikliğiyle artan habitat etkileşimleri gelecekteki salgınları tetikleyebilir. Bu gelişmeler, pandemi hazırlığını hatırlatıyor.