Ortamın verim gücünü arttırmak

Orman ekosisteminin verim gücü; iklim, arazi biçimi ve toprak özellikleri tarafından belirlenmektedir. İklim ve arazi biçimini değiştirerek, verim gücünü arttırmak, bugünkü koşullarda pek mümkün görülmemektedir. İklim ve arazi biçimi, doğal veriler olup, hemen hemen değiştirilemez karakterlerdir. Buna karşın orman ekosistemindeki iç ilişkiler sonucu lokal iklimler oluşabilmekte ve çevresel etkilerin katkısıyla da toprak özellikleri kısa süreler içinde değişerek, ortamın verim gücünü önemli derecede etkilemektedir. Orman toprağını korumak suretiyle verim gücünü sürdürmek ve mekanik-biyolojik ve kimyasal yollarla toprak özelliklerini iyileştirerek, verimi arttırmak mümkündür.

Toprağı korumak: Orman toprağı çıplak olduğu zaman, erozyon nedeniyle taşınarak yok olabilmektedir. Meşcerenin seyrekleşmesi sonucu, yer yer toprak kuruyarak, yabanlaşma olmaktadır. Sık meşcerelerde ise, mikroorganizma faaliyeti yetersiz kalmakta ve bu yüzden kuru bitkisel örtü çürüyememektedir. Orman toprağı, açık maden işletmeciliği ve taş ve toprak çıkarılması sonucu da yok olmaktadır. Bu olaylar ormanın verim gücünü düşürmekte ve hatta sıfırlayabilmektedir. Bu nedenle söz konusu olan bu olaylar önlenerek, orman toprağının korunması sağlanabilir. Ormandan doğaya zarar vermeyecek biçimde yararlanılması da orman toprağının korunmasına yardımcı olmaktadır. Bilhassa geniş alanlarda traşlama kesim yapmamak, ürünün ormandan çıkarılması sırasında toprağa zarar vermemek, gençleştirmeyi toprağa zarar vermeden kısa zamanda yapmak, ağaçları kökünden çıkarmamak, meşcere kuruluşunu karışık ve katlı yapmak ve meşcere bakımlarını geciktirmemek gerekir.

İnsan, orman toprağından kuru yaprakları kaldırarak, aşırı hayvan otlatarak, ağaçlardan aşırı yemlik dal keserek, ormandan taş-toprak ve maden çıkararak, ormanı açarak, ağaçları kökleyerek ve ormanı yakarak, çok zararlı olmaktadır. Bu nedenle, insanların sosyo-ekonomik durumunu iyileştirerek ve yasal sınırlamalar getirerek, bu faaliyetler kısmen önlenebilmektedir.

Ormanın verim gücü üzerinde yaşadığı toprağın yapısına bağlıdır. Orman toprağının verim gücü yüksek olması için, optimum derinlikte, serin, kırıntı yapılı, organik ve mineral besin maddelerince zengin, zayıf asitli ve hafifçe balçık yapıda olması gerekmektedir. Toprakta humus oluşumunu sağlayan kuru yaprak örtüsünün ormandan çıkarılması durumunda, ormanın veriminin %24 kadar düştüğü bildirilmektedir. Yoğun keçi otlatılan orman alanında toprak sıkışmakta, toprağın yağmur suyunu emme özelliği azalmakta ve tohumların toprakta çimlenmesi zorlaşmaktadır. Meyilli arazide ormandan tarım arazisine dönüştürülen orman toprağı, daha sonra erozyonla yok olmaktadır. Böyle zararların olduğu yerlerde, arazinin ıslahı imkânsız hale gelmektedir. Bu nedenler yüzünden, memleketimizde geniş alanlar orman örtüsünü kaybetmiş ve faydalanılamaz hale gelmiştir.

Toprağı iyileştirmek: Verimsiz toprakların mekanik, biyolojik ve kimyasal yöntemlerle, verim gücünü önemli ölçüde arttırmak mümkündür. Mekanik yöntemlerle, meyilli arazide teraslar açmak, çalıları yok etmek, alana toprak getirmek, toprağı işlemek, ekim ocaklarını ve fidan çukurlarını açmak, fidanları siper altına almak, çapalama-sulama ve drenaj işlerini yapmak mümkün hale gelmektedir. Bu faaliyetlerle, toprağın fiziksel özellikleri iyileştirilmiş olmaktadır.

Biyolojik yöntemler, kavak-kızılağaç-akasya ve söğüt gibi ağaçlarla öncü meşcere kurmak, toprağı azot yönünden besleyen baklagiller familyasından bitkileri yetiştirip toprağa karıştırmak ve ağaç köklerine azot yapıcı bakterileri aşılamak gibi işlemlerdir. Bu faaliyetlerle, toprak üstü örtülerek nemi muhafaza edilmiş, toprak organik maddelerce ve azotça zenginleşmiş ve topraktaki mikroorganizma faaliyeti arttırılmış olur.

Kimyasal yöntemler ise, topraktaki mineral besin maddeleri eksikliğini suni gübrelerle gidermektir. Bitkilerin ihtiyaç duyduğu mineral besin maddeleri, azot, fosfor, kükürt, magnezyum, potasyum, demir, kalsiyum, çinko, mangan, bakır, bor, molibden, klor, sodyum ve silisyum olmaktadır. Bu maddelerin toprakta yeterince bulunmaması halinde verim düşük olmaktadır. Bu maddelerin toprakta aşırı bulunması halinde de bitkiler zehirlenmektedir. Bu nedenle toprak analizleri yapılarak, toprağa gerektiği kadar gübre verilmelidir. 

Toprağı iyileştirme faaliyetleri ile, orman sınırlarında, step arazilerde, çıplak-sığ ve kayalık yamaçlarda, kumullarda, bataklık arazilerde ve ham humuslu topraklarda, verimli ormanlar yetiştirmek mümkün olmaktadır. Toprağı iyileştirme düzeyine bağlı olarak, ormanın verim gücünün %10-260 oranları arasında arttırılabildiği görülmüştür. Mekanik ve biyolojik yöntemlerin ormanın verim gücüne etkisi uzun zaman içinde görülmesine karşın, kimyasal gübreleme yöntemlerinin etkisi kısa zamanda görülmektedir. Ancak kimyasal gübrelemenin etkisi uzun sürmemekte ve bundan dolayı gübrelemenin tekrarlanması gerekmektedir. Toprağı iyileştirme faaliyetleri ormanın maliyetini çok arttırdığı için, bu faaliyetler ancak çok değerli yerlerde uygulanabilmektedir.