Sosyal anksiyete bozukluğu

Sosyal Anksiyete Bozukluğu veya yaygın bilinen adıyla Sosyal Fobi, bireyin başkaları tarafından yargılanacağı, küçük düşürüleceği, utandırılacağı veya olumsuz değerlendirileceği korkusuyla sosyal durumlardan kaçınmasına veya bu durumlara yoğun bir kaygı ve rahatsızlıkla katlanmasına neden olan yaygın bir anksiyete bozukluğudur.

Bu, basit bir utangaçlıktan çok daha öte, kişinin günlük işlevselliğini, iş hayatını, eğitimini ve ilişkilerini ciddi şekilde etkileyen klinik bir durumdur.

Temel belirtileri neler?

Sosyal anksiyete bozukluğu hem duygusal/bilişsel hem de fiziksel belirtilerle kendini gösterir.

Duygusal ve bilişsel belirtiler

• Yoğun Değerlendirilme Korkusu: Başkaları tarafından eleştirilme, yargılanma veya alay edilme korkusu.

• Küçük Düşme Endişesi: Sosyal bir durumda pot kırma, uygunsuz davranma veya utanç verici bir şey yapma konusunda sürekli endişe.

• Kaçınma Davranışı: Korkulan sosyal durumlara (topluluk önünde konuşma, yeni insanlarla tanışma, telefonla konuşma, başkalarının önünde yemek yeme/yazma vb.) girmemek veya mümkünse bu durumlardan kaçınmak.

• Aşırı Düşünme (Ruminasyon): Sosyal bir etkileşimden önce ve sonra etkileşimi aşırı analiz etme ve olası hataları tekrar tekrar düşünme.

Fiziksel belirtiler

Sosyal ortamlarda anksiyete yükseldiğinde ortaya çıkan bedensel tepkilerdir:

• Kalp çarpıntısı ve hızlı nabız

• Terleme (özellikle avuç içlerinde)

• Yüz kızarması veya titreme

• Mide rahatsızlıkları ("kelebekler uçuşması" hissi veya mide bulantısı)

• Nefes darlığı veya boğulma hissi

• Sesin titremesi veya kısılması

• Gergin kaslar

En çok korkulan sosyal durumlar

Sosyal fobi, duruma özgü (sadece topluluk önünde konuşma gibi) veya genel (hemen hemen tüm sosyal etkileşimler) olabilir. En sık kaygı uyandıran durumlar şunlardır:

• Topluluk önünde sunum yapmak veya konuşma yapmak.

• Yeni insanlarla tanışmak.

• Bir otorite figürüyle (patron, öğretmen vb.) konuşmak.

• Grup sohbetlerine dahil olmak veya katkıda bulunmak.

• Başkaları tarafından izlenirken bir işi yapmak (yazı yazmak, enstrüman çalmak).

• Halka açık yerlerde yemek yemek veya içmek.

• Bir partiye veya toplantıya katılmak.

Sosyal anksiyete nasıl gelişir?

Sosyal fobi genellikle ergenlik döneminde veya erken yetişkinlikte başlar. Gelişiminde rol oynayan etkenler kompleks ve çok yönlüdür:

1. Genetik ve Biyolojik Faktörler: Ailede anksiyete bozukluğu öyküsü olması riski artırabilir. Beyindeki bazı kimyasal maddelerin (nörotransmitterler) işleyişindeki farklılıklar rol oynayabilir.

2. Çevresel Faktörler: Çocuklukta aşırı koruyucu veya eleştirel ebeveynlik, zorbalığa veya travmatik bir sosyal deneyime maruz kalma.

3. Öğrenme: Bir kişinin sosyal bir durum sırasında yaşadığı utanç verici bir deneyim, o durumla ilgili yoğun bir korku geliştirmesine neden olabilir.

Tedavi ve yönetim yöntemleri

Sosyal anksiyete bozukluğu tedavi edilebilir bir durumdur ve doğru yaklaşımlarla bireylerin yaşam kalitesinde önemli artışlar sağlanabilir.

Psikoterapi

Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT): Sosyal anksiyete tedavisinde altın standart olarak kabul edilir. BDT, bireyin sosyal ortamlarda ortaya çıkan olumsuz, çarpıtılmış düşünce kalıplarını tanımlamasına ve değiştirmesine odaklanır.

• Maruz Kalma Terapisi (Exposure): Korkulan sosyal durumlara kademeli ve güvenli bir şekilde maruz kalınması, anksiyete tepkisinin zamanla azalmasını sağlar.

• Sosyal Beceri Eğitimi: Bireyin sosyal etkileşimleri daha rahat yönetebilmesi için pratik beceriler (konuşma başlatma, göz teması kurma vb.) kazanmasına yardımcı olur.

İlaç Tedavisi

Orta ila şiddetli vakalarda, bir psikiyatrist gözetiminde ilaç tedavisi (genellikle SSRI'lar gibi antidepresanlar) uygulanabilir. İlaçlar anksiyete belirtilerini yönetmeye yardımcı olarak terapinin daha etkili olmasını sağlayabilir.

Öz yardım ve yaşam tarzı değişiklikleri

• Farkındalık (Mindfulness): Anı yaşamaya odaklanmak, ruminatif düşünceleri azaltmaya yardımcı olabilir.

• Sağlıklı Yaşam: Düzenli egzersiz, yeterli uyku ve kafein/alkolden kaçınma anksiyete düzeylerini düşürmede etkilidir.

Eğer bu belirtilerin birçoğunu düzenli olarak yaşıyor ve günlük hayatınızın bu durumdan olumsuz etkilendiğini düşünüyorsanız, bir ruh sağlığı uzmanından (psikolog veya psikiyatrist) destek almanız önemlidir. Sosyal anksiyete, tek başına üstesinden gelinmesi zor olabilen, ancak profesyonel yardımla başarılı bir şekilde yönetilebilen bir bozukluktur.