ABD ile birlikte liberalizm de iflas ediyor

ABD için şirket devlet ya da şirketlerin devleti tespiti yapılırdı hep.

Demokrasilerde devlet erki yasama, yürütme ve yargı olarak üçe ayrılır. ABD'de ise yasama, şirketler ve yargı diye ayırmak daha doğru olur.

Özellikle oğul Bush zamanında şirketlerle iktidar tam iç içe geçmiş durumda.

Başkan'ın adamlarının tamamına yakını dev şirketlerin eski sahip ve yöneticilerinden devşirme.

Onun için iş dünyasında yaşanan skandal hemen kendini siyaset ve bürokraside hissettiriyor. Siyasetteki skandal şirketlerde çöküşe yol açıyor.

Özellikle son bir yılda ABD'de şirket batışları, muhasebe skandalları küresel holdingleri, Amerika'nın sıradan yatırımcılarını ve ABD yönetimini sarsıyor.

Dönemsel krizler kapitalizmin kaderi. Çünkü döviz-faiz-borsa gibi üç kağıt ekonomisi, tefeci kumarbaz yoyo mantığı kapitalizmin can suyu olunca para oyunları gerçek ekonomik hayatın önüne geçiyor. Bir müddet sonra kağıt oyunlarını reel ekonomi karşılayamaz olunca balon sönüyor.

Bugüne kadar bu dönemsel krizler daha çok uluslararası döviz krizleri veya borç krizleri ya da borsa krizleri şeklinde yaşandı.

Ancak son bir yıldır kapitalizmin beşiği ABD'de krizin boyutları değişti. Doğrudan reel ekonomide, firmalar batıyor. Batan firmaların muhasebe oyunları ile değerlerinin şişirildiği öğrenilince borsalarda sarsıntılara neden oluyor.

ABD Başkan Yardımcısına ait ABD'nin yedinci büyük şirketi Enron... Ülkenin ikinci büyük telekom şirketi Worldcom... Dünyaca ünlü denetim şirketi Arthur Andersen... ABD'nin en büyük altıncı kablolu TV şirketi Adelphia...

İleri teknoloji şirketleri Tyco ve Global Crossing... Danışmanlık firması Merrill Lyneh... Dünyanın sayılı elektrik devlerinden General Electrich...

Büro donanımları devi Xerox... ABD'nin dördüncü büyük telefon devi Qwest... Dünyanın en büyük ilaç şirketi Merck... Bir başka enerji şirketi, Reliant...

Ve ABD Başkan Yardımcısı Dick Chheney'in bir zamanlar başkanlığını yaptığı petrol şirketi Halliburton...

ABD ordusuna alt yapı hizmeti veren KBR...

Görüyorsunuz hemen her sektörün dev firmaları ve batan şirketlerin patronlarının çoğu da ABD'de yönetime sıçratılmış.

Hani Güney Asya'nın yeni gelişen ülkeleri için bu tip çarpık ilişkilerinden dolayı ahbap-çavuş kapitalizmi diye Batılılar aşağılardı. Oysa son iflasla görüyoruz ki ABD'de ahbap-çavuş kapitalizmini yaşıyormuş.

Bir yılda 700 milyar dolarlık şirket iflasları, ABD borsalarında 7.7 trilyon dolarlık hasara yol açtı.

ABD sermaye piyasası kurulu hâlâ soruşturmalarla devam ediyor. Yeni iflaslar yeni skandallar bekleniyor.

Şimdi ABD ekonomisi, liberal kapitalizm ve sermaye piyasası gibi kapitalizmin temel enstrümanları tartışmaya açılmış bulunuyor. İflaslar ABD'nin sonu kadar liberalizmin de iflasını müjdeliyor gibi.