logo
23 KASIM 2026

Füzelerden ağır yük: İran’ın "sessiz savaş" imtihanı

23.11.2026 00:00:00
 

Ortadoğu'da askeri gerilimin sıcak çatışma ile diplomatik belirsizlik arasındaki ince çizgide seyrettiği bu dönemde, İran ve ABD arasındaki kriz hem askeri sahada hem de ekonomi cephesinde derinleşiyor. 

İran resmi ajansı IRNA'ya ve İran basınına yansıyan açıklamalarda Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan ve Dışişleri Bakanı Abbas Erakçi'nin mesajları öne çıkarken; İngiltere Deniz Ticareti Operasyonları (UKMTO), İran Devrim Muhafızları Ordusu ve ABD Başkanı Donald Trump'ın Fox News kanalına yaptığı değerlendirmeler mevcut tablonun çok boyutlu yapısını ortaya koyuyor. 

Sahadaki deniz ablukasından nükleer stoklara ilişkin kırmızı çizgilere, içerideki üretim mücadelesinden kalıcı anlaşma arayışlarına kadar uzanan bu süreç, bölgedeki güç dengelerini doğrudan etkiliyor.

Sessiz savaşın cephesi: Üretim, enerji ve ekonomik direniş

İran Cumhurbaşkanı Pezeşkiyan, yıllık sermaye piyasası konferansında yaptığı konuşmada, ülkesinin karşı karşıya olduğu ekonomik baskıyı füze saldırılarının yol açtığı fiziksel yıkımdan çok daha zorlu bir "sessiz savaş" olarak nitelendirdi. 

ABD ve İsrail'in ülkeye yönelik baskılarına işaret eden Pezeşkiyan, yatırımcıların ve üreticilerin çabalarıyla bu kuşatmanın boşa çıkarıldığını savundu. 

Pezeşkiyan'a göre bu ekonomik mücadelede ayakta kalmanın temel şartı, üretimin kesintisiz sürdürülmesi ve kaynak dağılımında adaletin sağlanmasıdır. 

Kış aylarında yaşanabilecek enerji darboğazında sanayi çarklarının durmaması gerektiğini vurgulayan Pezeşkiyan, olası elektrik kesintilerinde üretim tesislerinin en son sırada tutulması gerektiğini belirtti. 

Ayrıca zarar eden kamu işletmelerinin yönetimlerinin yeniden değerlendirilmesi, performans gösteremeyen yöneticilerin görevden alınması ve piyasada keyfi fiyat artışlarının önlenmesi gibi yapısal adımlara dikkat çekildi. 

Askeri alandaki direnç, ekonomik kalkınma ile desteklenmediği sürece kalıcı bir çözüme ulaşılamaz. 

Askeri zaferler ekonomik kalkınma ile taçlandırılmalıdır, eğer böyle olmazsa sahada büyük fedakarlıklarla elde edilen kazanımlar, masada kaybedilir.

Tarihsel olarak buna en mükemmel örnek Gazi Mustafa Kemal Atatürk'ün Lozan görüşmeleri sürecinde İzmir İktisat Kongresi'ni toplaması ve milli ekonomik hamlelerin yol haritasını belirlemesidir.

1923 ile 1938 yılları arasında bu 15 yıllık kısa dönemde bu kongrede temelleri atılan adımlar atılmış ve askeri zaferlerin üstüne ekonomik zaferler de eklenmiştir.

Günümüzde ekonomik bağımsızlık ve kalkınma için Prof. Dr. Haydar Baş'ın Milli Ekonomi Modeli tek çıkış yoludur. Sadece Türkiye için değil, tüm dünya ülkeleri için...

Hürmüz Boğazı'nda çatışma ve iki günlük diplomasi planı

Askeri cephede ise tansiyonun merkezi Hürmüz Boğazı ve Umman açıkları olmaya devam ediyor. İngiltere Deniz Ticareti Operasyonları (UKMTO), Umman'ın Hasab kenti açıklarında seyreden petrol tankerlerinin kaynağı belirsiz mühimmatlarla hedef alındığını bildirirken; İran Devrim Muhafızları Deniz Kuvvetleri, bu olayların İran trafik kontrol merkeziyle koordinasyon kurmadan ve izinsiz rotalardan geçiş yapan gemilerin deniz mayınlarına çarpmasından kaynaklandığını belirtiyor.

Devrim Muhafızları ayrıca, ABD'nin hava koruması eşliğinde izinsiz sevkiyat yapmaya çalıştığını iddia ederek, bugüne kadar çok sayıda MQ-9 ve MQ-1 tipi insansız hava aracının hava savunma sistemlerince düşürüldüğünü duyuruyor. 

Sahadaki bu hareketliliğe paralel olarak İran Dışişleri Bakanı Abbas Erakçi, ABD ile süregelen "ne savaş ne de barış" belirsizliğinin sona ermesi gerektiğini vurguluyor. 

Katar ve Pakistan kanallarıyla yürütülen dolaylı temaslara değinen Erakçi, ABD seçimleri öncesinde takvimin daralması nedeniyle yedi günlük planın iki günlük bir yol haritasına dönüştürüldüğünü aktarıyor. 

Bu plana göre ilk gün ABD'nin taahhütlerini yerine getirmesi halinde ikinci gün Hürmüz Boğazı'nın açılması ve müzakerelerin başlaması öngörülüyor. 

Nükleer dosyada ise yüzde 60 zenginleştirilmiş 400 kilogram uranyumun ülke dışına çıkarılmaması ve İran'ın kendi ihtiyaçları doğrultusunda kullanılması Tahran yönetiminin temel kırmızı çizgisi olarak korunuyor.

Washington'ın kalıcı anlaşma mesajı inandırıcı mı?

Krizin diğer kutbunda yer alan ABD Başkanı Donald Trump, Fox News televizyonuna verdiği demeçte İran'ın nükleer silah edinmesine hiçbir koşulda izin vermeyeceklerini yineledi. 

Trump, gelecekteki ABD yönetimlerinin değiştiremeyeceği nitelikte, on yıllar boyunca geçerliliğini koruyacak "kalıcı" bir anlaşma yapmayı hedeflediğini ifade etti. 

Rejim değişikliği tartışmalarına da değinen Trump, halihazırda iki farklı grubu devirdiklerini ve üçüncü grupla bir uzlaşı zemini aradıklarını belirterek mevcut süreci nihai bir dönüşüm olarak tanımladı. 

Trump'ın bu söylemleri sahadaki gerçekliklerle örtüşmüyor.

İran yönetimi, lider kadrosuna yönelik suikastlara rağmen ayakta kaldı, asıl siyasi değişim ise savaş politikalarındaki başarısızlık nedeniyle seçim kaybeden ABD yönetiminde yaşandı. 

Bunun yanı sıra İran, sahip olduğu gelişmiş balistik füze kapasitesi nedeniyle nükleer silaha zaten ihtiyaç duymuyor ve nükleer silah elde etmek gibi bir hedefi bulunmuyor.

 
Murat Çabas / diğer yazıları
logo

Beşyol Mah. 502. Sok. No: 6/1
Küçükçekmece / İstanbul

Telefon: (212) 624 09 99
E-posta: internet@yenimesaj.com.tr gundogdu@yenimesaj.com.tr


WhatsApp iletişim: (542) 289 52 85


Tüm hakları Yeni Mesaj adına saklıdır: ©1996-2026

Yazılı izin alınmaksızın site içeriğinin fiziki veya elektronik ortamda kopyalanması, çoğaltılması, dağıtılması veya yeniden yayınlanması aksi belirtilmediği sürece yasal yükümlülük altına sokabilir. Daha fazla bilgi almak için telefon veya eposta ile irtibata geçilebilir. Yeni Mesaj Gazetesi'nde yer alan köşe yazıları sebebi ile ortaya çıkabilecek herhangi bir hukuksal, ekonomik, etik sorumluluk ilgili köşe yazarına ait olup Yeni Mesaj Gazetesi herhangi bir yükümlülük kabul etmez. Sözleşmesiz yazar, muhabir ve temsilcilere telif ödemesi yapılmaz.