logo
22 MAYIS 2024

İfade özgürlüğü üzerine

24.11.2018 00:00:00
Temel hak ve özgürlükler içinde yer alan ifade özgürlüğünün ne olduğu, nasıl ortaya çıktığı, kapsamı ve sınırlarını inceleyeceğimiz bu yazı, bu özgürlüğü tanımak için yüzeysel bir çalışma olarak görülebilir. 
İfade özgürlüğü, sistematik ve aşamalı olarak İngiltere'de, ihtilal ile Fransa'da olmak üzere Avrupa coğrafyasında tanınarak doğmuş bir özgürlüktür. Bununla beraber ABD'de Virginia hakları ile başlayan ve günümüzde hala en geniş, net koruma gören ifade özgürlüğü anlayışlarından birine sahiptir.
Özgürlükler ve hakların doğasında her zaman olduğu gibi bu hak da ihtiyaç üzerine doğmuştur. İfade özgürlüğünün ortaya çıkmasının temel sebebi kısaca; burjuva sınıfının iktidar üzerine söz söyleme isteği olarak özetlenebilir. Belirtmek gerekir ki; 1848 devrimleri, bu özgürlüğün kabullenilişinde başkaca önemli bir adımdır. Son olarak bu özgürlüğün her ne kadar tanımlanmış ve kabul edilmiş olsa da ancak 2. Dünya Savaşından sonra aktif olarak korunduğunu söylemek gerekir.
İfade özgürlüğünü tanımlamak için temel olarak Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi (AIHS) ve Anayasa kaynak olarak kullanılabilir. Belirtmek gerekir ki ne AİHS ne de Anayasa ifade özgürlüğünü tanımlarken kısıtlayıcı bir ifade kullanmamıştır. Buna göre her konuda yapılan ifade yani "dışavurum" koruma kapsamındadır. Ancak belirtmek gerekir ki gerek AIHM içtihatlarında gerekse doktrinde "nefret söylemi" niteliğinde olan ifadeleri kategorilere ayırıp, bir kısmını bu kapsama almamak gerektiğini savunan görüşler vardır. Buna karşılık hakim görüş her ifadeyi ifade özgürlüğü kapsamında değerlendirmek gerektiğini, özgürlüğün sınırlama rejiminin dikkatli uygulanması şartıyla birlikte savunur. Sınırlama rejimine gelmeden evvel, özgürlüğünün kapsamına giren ifadeleri sıralamak gerekir.
Belirtmek gerekir ki ne Anayasa da ne de AIHS'de yazılı bir ayrım olmasa da içtihatlardan anlaşıldığı üzere ifade türleri arasında koruma bakımından dereceli bir ayrım vardır. Buna göre; siyasi ifadeler en çok koruma gören ifadelerdir. Bu ifadelerin ardından sırasıyla sanatsal, akademik, ticari ve ahlaki ifadeler gelir. Bunun dışında yukarıda andığımız nefret söylemleri de ifade özgürlüğü kapsamında fakat en az koruma gören ifadelerdir. İfade türleri dışında bu türlerden her birini kapsayan yani ifade özgürlüğünün kapsamını oluşturan temel hakları da açıklamak gerekirse; bilgi ve düşünceye sahip olma, bilgi ve düşünceye erişim, bilgi ve düşünceyi açıklama, yayma ve son olarak bilgi edinme hakkı olarak belirtilebilir. 
İfade özgürlüğü Anayasa'nın 26. ve AİHA'in 10. Maddesinde düzenlenmiş olmakla beraber bu özgürlüğün sınırlayıcı rejimleri yine Anayasa madde 26'da ayrıca temel hak ve özgürlüklere ilişkin genel sınırlama rejimi olan madde 13'de düzenlenmiştir. AİHA bakımından ise yine madde 10'un ikinci fıkrası gösterilebilir. Bu sınırlama rejimi açıklanmadan evvel AİHS madde 17'de öngörülen "hakkın kötüye kullanılması yasağı"nın da bu kapsamda değerlendirildiğini belirtmek gerekir.
İlgili düzenlemeler dikkate alınıp ortak bir sınırlama çizgisi çekmek gerekirse, ifade özgürlüğü; milli güvenlik, kamu düzeninin korunması, suçun önlenmesi, sağlığın ve ahlakın önlenmesi gibi meşru bir amaçla ve ancak yasa ile sınırlanabilir. Bu sınırlama yapılırken ölçülü, orantılı ve demokratik toplum gereklerine uygun müdahaleler yapılmalıdır.
Bitirmeden belirtmek gerekir ki; ifade özgürlüğü son 70 yıl içinde insanoğlunun sahip olduğu en temel özgürlüklerden biri olarak görülmüştür fakat maalesef Türkiye ifade özgürlüğünün ihlali konusunda çok kötü bir tablo çizmektedir. Bu anlamda yapılan denetimlere çok geç dahil olmamıza rağmen dünyada en çok ifade özgürlüğü ihlali kararı çıkan devlet sıralamasında bir numaradayız. Duygu ve düşüncelerini daha rahat ifade edebilen bir Türkiye dileğiyle...
 
Ali Haydar Bektaş / diğer yazıları
Kamuda Tasarruf Paketi yargıya taşındı
"Kazanımlar gasbediliyor"
AKP sıralarına dönüp seslendi
Bu zavallı aileyi grubunuzdan temizleyin
İspanya 28 Mayıs'ta Filistin'i tanıyacak
"Sözlerin eyleme geçme vakti geldi"
İsrail, Cenin Kampı'ndaki saldırılarını genişletti
Batı Şeria da Gazze gibi!
İngiltere'de yıllık enflasyon yüzde 2.3'e geriledi
Türkiye'de ise aylık enflasyon yüzde 3.18
İran'da cenaze töreni
Reisi'nin cenaze namazını Hamaney kıldırdı
Avukatlarından açıklama: Yeni davalar açıldı
'Terim zamanı gelince konuşacak'
Kuzeninin eşi de şikayetçi oldu
Seçil Erzan'a bir dava daha
Kendi kararıyla yetkiyi kendisine verdi
Tek başına seferberlik ilan edebilecek
Belediye binası satışa çıkarıldı
'Maaşları ödeyemiyoruz'
Tırdan dökülen malzeme zincirlemeye kazaya neden old
İşçi servisindeki 11 kişi yaralandı
Norveç tutuklama emrinin çıkmasını bekliyor
'Bunu yapmakla yükümlüyüz'
Uçakta neler yaşandı?
Dünya bu türbülansı konuşuyor
Koca uçak dolacak mı?
Mesafe kısa lakin fiyat özel
Üstelik 42 ayda
1.8 trilyondu, 7.5 trilyon oldu
Kamuda Tasarruf Paketi yargıya taşındı
"Kazanımlar gasbediliyor"
AKP sıralarına dönüp seslendi
Bu zavallı aileyi grubunuzdan temizleyin
İspanya 28 Mayıs'ta Filistin'i tanıyacak
"Sözlerin eyleme geçme vakti geldi"
İsrail, Cenin Kampı'ndaki saldırılarını genişletti
Batı Şeria da Gazze gibi!
İngiltere'de yıllık enflasyon yüzde 2.3'e geriledi
Türkiye'de ise aylık enflasyon yüzde 3.18
İran'da cenaze töreni
Reisi'nin cenaze namazını Hamaney kıldırdı
Avukatlarından açıklama: Yeni davalar açıldı
'Terim zamanı gelince konuşacak'
Kuzeninin eşi de şikayetçi oldu
Seçil Erzan'a bir dava daha
Kendi kararıyla yetkiyi kendisine verdi
Tek başına seferberlik ilan edebilecek
Belediye binası satışa çıkarıldı
'Maaşları ödeyemiyoruz'
Tırdan dökülen malzeme zincirlemeye kazaya neden old
İşçi servisindeki 11 kişi yaralandı
Norveç tutuklama emrinin çıkmasını bekliyor
'Bunu yapmakla yükümlüyüz'
Uçakta neler yaşandı?
Dünya bu türbülansı konuşuyor
Koca uçak dolacak mı?
Mesafe kısa lakin fiyat özel
Üstelik 42 ayda
1.8 trilyondu, 7.5 trilyon oldu
logo

Beşyol Mah. 502. Sok. No: 6/1
Küçükçekmece / İstanbul

Telefon: (212) 624 09 99
E-posta: internet@yenimesaj.com.tr gundogdu@yenimesaj.com.tr


WhatsApp iletişim: (542) 289 52 85


Tüm hakları Yeni Mesaj adına saklıdır: ©1996-2024

Yazılı izin alınmaksızın site içeriğinin fiziki veya elektronik ortamda kopyalanması, çoğaltılması, dağıtılması veya yeniden yayınlanması aksi belirtilmediği sürece yasal yükümlülük altına sokabilir. Daha fazla bilgi almak için telefon veya eposta ile irtibata geçilebilir. Yeni Mesaj Gazetesi'nde yer alan köşe yazıları sebebi ile ortaya çıkabilecek herhangi bir hukuksal, ekonomik, etik sorumluluk ilgili köşe yazarına ait olup Yeni Mesaj Gazetesi herhangi bir yükümlülük kabul etmez. Sözleşmesiz yazar, muhabir ve temsilcilere telif ödemesi yapılmaz.