Ankara'da ilk kez Çiftçi Kayıt Sistemi'ne (ÇKS) kayıtlı olarak başlatıldığı belirtilen safran üretimi bölgede yaygınlaşırken, ürünün kilogram fiyatı 1,5 milyon liraya kadar çıkıyor.

Ankara'nın Gölbaşı ilçesinde, ilk kez ÇKS kayıtlı olarak başlatılan safran üretimi, kısa sürede yaklaşık 6 dönümlük alana ulaştı. Eylül ve ekim aylarında toprağa dikilen safran soğanları, sonbaharda çiçek açarken, hasat edilen çiçeklerin kırmızı iplikleri tek tek ayıklanıp kurutularak baharata dönüştürülüyor. Bir dönümden yaklaşık 500 gram ile 1 kilogram arasında kuru safran elde edilebilirken, ürünün kilogram fiyatı kalitesine göre 900 bin lira ile 1,5 milyon lira arasında değişiyor.

Üretici Ercan Kabadayı, 34 yaşında olduğunu ve Ankara'da doğup büyüdüğünü belirterek, hayatının farklı dönemlerinde Türkiye'nin birçok şehrinde yaşadığını, antrenörlük, emlakçılık ve oyunculuk gibi farklı alanlarda çalıştığını ve son olarak ziraat mühendisi olarak çiftçilik yaptığını anlattı.

"Cumhuriyet tarihinde ilk defa Ankara'da resmi olarak biz başlattık"

Ailevi nedenlerle Gölbaşı ilçesine döndüğünü söyleyen Kabadayı, bölgede geleneksel tarımsal üretimin dışında neler yapılabileceğini ve memleketine nasıl katkı sağlayabileceğini araştırırken safran yetiştiriciliğine yöneldiğini belirterek, "Bölgemin iklim ve toprak verilerini çıkarttıktan sonra yağış miktarı, bunda iklim krizi, gelecekte kuraklık endişesi yaşamamızdan ötürü su istemeyen ama katma değeri, getirisi yüksek bir ürün aramaya başladığımızda karşımıza birkaç tane ürün çıktı.

Bunlardan en başta Safran ilgimizi çok çekti. Çünkü Safran çok su istemeyen, baharatı dünyada çok kıymetli olan ve organik ve düzgün üretildiğinde çok yüksek kar marjalarıyla satılabilen bir baharat olduğunu keşfettik. Teoride bunun yapılabileceğini görmüş olsak da bir cesaret bunu deneyip, görmek, keşfetmek istedik. Bu riski alıp adıma attık. Cumhuriyet tarihinde ilk defa Ankara'da en azından Çiftçi Kayıt Sistemi'nde resmi olarak biz başlattık. Bölgemize bu ürünü kazandırmanın gururuyla şu an karşınızdayım" dedi.

Ercan Kabadayı, süreç boyunca kendisine bilgi ve manevi destek sağlayan Ziraat Mühendisi Sibel Karataş ile İlçe Tarım Müdürü Mehmet Esmek'e teşekkür ederek, bahçenin bugünkü aşamaya gelmesinde katkılarının büyük olduğunu dile getirdi.

"Piyasada 900 bin lira ile 1,5 milyon lira arası satış görmekte"

İlk başta biz bin metrekare civarı bir alanda başladık. O alandan sonra soğanlarımız bir hayli yükseldi, yavruladı. Bu sene yaklaşık 6 dönüm olmak üzere bir metrekareye çıkmış bulunmaktayız. Nasip olursa gelecekte tüm bu toprakları safranla doldurma hedefindeyiz. Dikim sıklığına ve şekline bağlı olmakla birlikte, soğanlarınızın toplam ağırlığı yani potansiyeline göre değişmekle birlikte en optimalini konuşacak olursak bir dönüme yaklaşık 300-400 kilo soğan dikilebilir. Gerçekten çiçek potansiyeli yüksek soğanlar olursa bunlar yaklaşık yarım kilo ile 1 kilo arasında kuru baharat ağırlığına erişebiliyorsunuz. Bu da şu an piyasada 900 bin lira ile 1,5 milyon lira arası satış görmekte. Her üründe olduğu gibi kalite standardına göre belirleniyor bu fiyat ama her halükarda geleneksel tarım ürünlerine göre çok daha katma değerli, getirili bir ürün" diye konuştu.

Kabadayı, safranın renklendirici ve aromatik özellikleri sayesinde gıda, boya, kozmetik ve ilaç sanayisi başta olmak üzere birçok alanda kullanıldığını belirtti. Safranın besin takviyelerinde ve kanser araştırmalarında da değerlendirildiğini aktaran Kabadayı, bu alandaki bilimsel çalışmaların sürdüğünü ifade etti.

Safranın sonbaharda çiçek açan bir bitki olduğunu söyleyen Ercan Kabadayı, soğanlarının eylül ortası ile ekim ortası arasında dikildiğini ve çiçeklerin sonbaharda hasat edildiğini anlattı. Hasadın ardından soğanların mayıs-haziran aylarına kadar toprak altında beslenerek bölündüğünü aktaran Kabadayı, bitkinin tohumla değil, soğanlarının çoğalmasıyla üretildiğini belirtti.

"En önem verdiğimiz nokta kırmızı iplikler"

Safran hasadının nasıl yapıldığına dair bilgi veren Kabadayı, "Taç yaprakların etrafını ayırdıktan sonra içeride 3 tane sarı, 3 tane kırmızı iplik var. Sarılar arı poleni, bu arıcılıkta kullanılıyor. Çünkü arının besini. Bizim aslında hasat ettiğimiz, en önem verdiğimiz nokta kırmızı iplikler. Bu kırmızı iplikler safran baharatı dediğimiz arkadaşlarımız oluyor. Çiçeklerden özenle ayrılıyor. Sonra bu kırmızı iplikleri kurutma işleminden geçiriyoruz ve hava almayacak şekilde raflara kaldırıyoruz" ifadelerine yer verdi.

"Türk safranı İran safranından çok daha önde olacak"

Üretici Ercan Kabadayı, sözlerini şu şekilde sürdürdü:

"Türk safranı eğer kalite standardını koruyabilirsek İran safranından çok daha önde olacak. Çünkü organik bir üretimle seri üretim arasındaki lezzet, molekül değeri, kalite her anlamda çok daha iyi olacağını biliyoruz. Biz bu kalite standardını korumanın peşindeyiz. Dünyada İran safranı tanınıyor olabilir. Yüzlerce yıldır yapıyor olabilirler ama biz bunun çok daha kaliteli versiyonunu yapma hedefindeyiz. Biz eğer herkesten iyi yaparsak talep de bize gelir. Türk safranının çok iyi yerlerine gideceğini düşünüyorum. Türk safranını kaliteli yaptığımız müddetçe müşterisinin her zaman olacağını düşünüyorum. Sayımızın artması gerekiyor. Bilincimizi arttırmamız gerekiyor. Bilincimizi korumamız gerekiyor. Bunları sağlayabilirsek eğer her şey çok güzel olacak" değerlendirmesinde bulundu.

Ercan Kabadayı, 1908 yılında Kastamonu'da 1 ton 600 kilogram safran üretildiğine ilişkin kayıtlara ulaştıklarını, Türkiye'deki mevcut üretimin ise yaklaşık 150-200 kilogram seviyesinde olduğunu bildirdi. Gölbaşı'nda küçük, orta ve büyük ölçekli yaklaşık 44 üreticinin bulunduğunu aktaran Kabadayı, safran üretimini kalitesini koruyarak yaygınlaştırmayı ve geçmişteki üretim seviyelerinin üzerine çıkarmayı hedeflediklerini söyledi.

"Baharatların ayıklanması, kurutulması bunların hepsi elle yapılan işçilikler"

Kabadayı, her işin zorluğu gibi safran hasadının da zorlukları olduğunu vurgulayarak, "Geleneksel zirai üretimler genellikle makinayla yapılıyor. Safran daha ülkemizde yol kat etmediği için şu an elle işçilik yapılmakta. Elle dikim yapılıyor. Bu sırtlara ekim yapıyoruz. Çünkü safran her canlı gibi suyu sevse, suyla gelişecek olsa da çok suyla muhatap olmak istemiyor. Çürüme ihtimali var. Sırtları makinayla yapıyoruz. Onun dışındaki dikim, çiçeklerin hasadı ve safranların, baharatların ayıklanması, kurutulması bunların hepsi elle yapılan işçilikler. Ortalama bir çiftçiliğin çok daha üzerinde bir zorluğu var ama her zorun da başka güzellikleri, faydaları var. Bu yüzden katma değerli, kıymetli bir baharat kendisi" ifadelerini kullandı.

Kabadayı, safran üretimine başlayacak kişilere hukuki sorun ve üretim kaybı yaşamamaları için tescilli soğan kullanmalarını tavsiye etti. Tescilli soğanların çoğalma ve ürün verme özelliklerinin belirlendiğini, üreticinin muhtemel sorunlarda muhatap bulabileceğini belirten Kabadayı, tescilsiz soğan kullanımının çeşitli riskler taşıdığına dikkat çekti.
Geçen yıla göre 6 kat büyüdüklerinin altını çizen Kabadayı, "Nasip olursa önümüzdeki sene de bu hedefteyiz. Kümülatif bir şekilde 3 ila 5 sene içerisinde bölgemin, köyümün safranla anılacak hale getirme hedefindeyim" değerlendirmesinde bulundu.