ABD-İran gerilimi sürerken Uzak Doğu Asya'da tansiyon yükseliyor
09.05.2026 00:00:00
Dünya siyasetinde bazı gerilimler aniden ortaya çıkmaz. Yavaş yavaş birikir, görünmez çizgiler kalınlaşır ve bir noktadan sonra geri dönüşü zor bir tabloya dönüşür. Bugün Japonya ile Çin arasında yaşanan gerginlik de tam olarak böyle bir sürecin ürünüdür.
Son aylarda Japonya'nın Tayvan Boğazı'ndan savaş gemisi geçirmesi ve Tokyo'nun Tayvan konusunda daha net mesajlar vermesi, Pekin'de sert tepkilere yol açtı. Çin bu adımları yalnızca diplomatik bir rahatsızlık olarak değil, kendi güvenlik alanına yönelik stratejik bir meydan okuma olarak görüyor. Buna karşılık sert açıklamalar, askeri tatbikatlar ve karşılıklı güç gösterileri giderek artıyor.
Ancak bu tabloyu yalnızca bugünün politik gerilimi olarak okumak eksik kalır. Çünkü Japonya ile Çin arasındaki ilişki, tarihsel olarak derin yaralar taşıyan bir hafızaya dayanır.
20. yüzyılın ilk yarısında yaşanan savaşlar, özellikle Çin topraklarında Japon işgali ve sivil kayıplar, Çin toplumunun kolektif hafızasında hala güçlü bir yer tutuyor. Nanjing gibi olaylar sadece tarih kitaplarında kalan bilgiler değil, aynı zamanda bugünkü siyasal refleksleri de etkileyen travmalardır. Japonya tarafında ise II. Dünya Savaşı sonrası kurulan güvenlik düzeni, uzun yıllar boyunca "sınırlı askeri rol" anlayışı üzerine inşa edilmiştir.
İşte bu tarihsel arka plan, bugünkü gerilimi daha hassas ve kırılgan hale getiriyor. Çünkü mesele sadece toprak ya da güvenlik değil; aynı zamanda geçmişin bıraktığı psikolojik yük ve karşılıklı güvensizliktir.
Çin, Japonya'nın bölgedeki her askeri hareketini ABD ile birlikte kurulan bir çevreleme stratejisinin parçası olarak algılıyor. Japonya ise Çin'in hızlı askeri yükselişini kendi güvenliği açısından doğrudan bir risk olarak görüyor. Bu karşılıklı algı farkı, diplomasiyi zorlaştırırken askeri refleksleri güçlendiriyor.
Tehlikeli olan nokta tam da burasıdır: Taraflar birbirinin adımını savunma değil, tehdit olarak yorumlamaya başladığında krizler hızla derinleşir. Tarih bize defalarca gösterdi ki büyük savaşlar çoğu zaman büyük planlarla değil, küçük yanlış okumalarla başlar.
Bugün Doğu Çin Denizi çevresinde artan askeri hareketlilik, tatbikatlar ve sert söylemler bu riskin giderek büyüdüğünü gösteriyor. Diplomasi geri planda kalırken, güç gösterileri daha görünür hale geliyor.
Ancak bu gerilimin etkisi yalnızca bölgeyle sınırlı değildir.
Çin ve Japonya, küresel ekonominin en kritik üretim ve teknoloji merkezleri arasında yer alıyor. Özellikle çip üretimi, otomotiv sanayisi, enerji hatları ve deniz ticareti bu iki ülkenin istikrarına doğrudan bağlı. Dolayısıyla burada yaşanacak bir kriz, sadece Asya'yı değil, tüm dünyayı etkileyebilir.
Türkiye de bu küresel denklemin dışında değildir. Küresel tedarik zincirlerine entegre bir ekonomi olarak Türkiye, Asya'da yaşanacak bir gerilimden dolaylı ama güçlü biçimde etkilenebilir. Enerji fiyatlarındaki dalgalanmalar, lojistik maliyetler, teknoloji ithalatı ve sanayi üretim zincirleri bu tür krizlerden hızla etkilenir. Uzak gibi görünen bir gerilim, kısa sürede yerel ekonomik dengelere yansıyabilir.
Bu nedenle Asya'daki gelişmeler, yalnızca dış politika başlığı değil; aynı zamanda ekonomik istikrar meselesidir.
Asıl sorun ise şudur: Büyük güçler çoğu zaman geri adım atmayı zayıflık olarak görür. Bu da krizleri çözmek yerine daha da derinleştirir. İç politikada güçlü görünme isteği, uluslararası alanda riskleri artırabilir.
Oysa tarih çok net bir ders verir: Savaşlar kazanan üretse bile, toplumlar kaybeder.
Siyasetçiler strateji konuşurken, sıradan insanlar hayat pahalılığıyla, belirsizlikle ve ekonomik dalgalanmalarla baş başa kalır. Bu yüzden dünya bugün yeni bir çatışmadan çok, sağduyuya ve diplomasiye ihtiyaç duymaktadır.
Belki de en kritik soru şudur: Geçmişin yükü geleceği yeniden şekillendirecek mi, yoksa ülkeler bu kez aynı hataları tekrarlamadan bir denge kurabilecek mi?
Çünkü modern dünyada krizler artık sadece sınırların ötesinde kalmıyor. Sofralara, pazarlara ve günlük hayata kadar ulaşıyor. Ve bu nedenle Asya'daki her gerilim, aslında tüm dünyanın ortak meselesi haline geliyor.
Cem Bürüç / diğer yazıları
- İngiltere'de ne oluyor? / 13.06.2026
- Güvenilirliğin temeli tutarlılıktır / 11.06.2026
- Ermenistan seçmeni Paşinyan'ı değil, yeni bir yönü onayladı / 09.06.2026
- Mesele İran değil / 07.06.2026
- Erivan sandığı, Moskova'nın Orta Asya yönelimi / 06.06.2026
- Yeni küresel denge ve Türkiye'nin konumu / 04.06.2026
- GKRY–Hindistan savunma hattı / 03.06.2026
- Hayalden zorunluluğa: Türkiye–Avrupa dengesi / 02.06.2026
- Lübnan'da bitmeyen denklem / 27.05.2026
- Fransa neden artık merkeze inanmıyor? / 26.05.2026
- Güvenilirliğin temeli tutarlılıktır / 11.06.2026
- Ermenistan seçmeni Paşinyan'ı değil, yeni bir yönü onayladı / 09.06.2026
- Mesele İran değil / 07.06.2026
- Erivan sandığı, Moskova'nın Orta Asya yönelimi / 06.06.2026
- Yeni küresel denge ve Türkiye'nin konumu / 04.06.2026
- GKRY–Hindistan savunma hattı / 03.06.2026
- Hayalden zorunluluğa: Türkiye–Avrupa dengesi / 02.06.2026
- Lübnan'da bitmeyen denklem / 27.05.2026
- Fransa neden artık merkeze inanmıyor? / 26.05.2026
