İran mutabakatından Ukrayna masasına
18.06.2026 00:00:00
İran dosyasında tansiyonun düşmesi, küresel siyasette yeni bir hareket alanı açtı. Bu alanın boşalmasıyla birlikte Washington'un dikkatinin yeniden Ukrayna savaşına yönelmesi tesadüf değil. Büyük güçler aynı anda birden fazla krizi yönetir; biri yavaşladığında diğeri öne çıkar.
Ukrayna meselesinde asıl belirleyici konu savaşın bitip bitmeyeceği değil, bitişin hangi siyasi çerçevede gerçekleşeceğidir. Çünkü modern çatışmalarda sonuç, cephede değil masada kalıcı hale gelir.
Avrupa açısından bu savaş yalnızca bir güvenlik krizi değil, aynı zamanda kıtanın gelecekteki siyasi ağırlığını belirleyen bir sınav niteliğinde. Bu nedenle Avrupa ülkelerinin temel endişesi savaşın uzaması kadar, savaş sona erdiğinde oluşacak yeni düzenin dışında kalma ihtimalidir. Daha açık bir ifadeyle mesele Rusya'ya karşı durmak değil, Ukrayna sonrası kurulacak denklemde etkili bir aktör olarak kalabilmektir.
Washington'un yaklaşımı ise daha geniş ve daha parçalı bir küresel ajandaya dayanıyor. ABD için Ukrayna önemli bir başlık olsa da tek öncelik değildir. Küresel rekabet, Asya-Pasifik dengesi ve enerji güvenliği aynı anda değerlendirilir. Bu nedenle Amerikan siyasetinde zaman zaman "sonuç odaklı hız" ile "uzun vadeli denge" arasında bir gerilim ortaya çıkar. Ukrayna tartışması da bu gerilimin bir yansımasıdır.
Bu tablo içinde en kritik kırılma noktası şudur: Taraflar barış istiyor gibi görünse de aynı barışı tarif etmiyor. Avrupa güvenlik mimarisinin yeniden kurulmasını isterken, Washington daha hızlı bir kapanışa yönelebilir. Kiev ise hem güvenlik garantisi hem de siyasi süreklilik talep eder. Üç farklı öncelik, tek bir masada buluşmak zorundadır.
İran başlığı burada dolaylı ama önemli bir rol oynar. İran dosyasında diplomasi kanallarının yeniden açılması, uluslararası sistemde "tam kopuş" yerine "kontrollü temas" dönemine girildiğini gösterir. Bu durum, Ukrayna gibi daha sert çatışmalarda da diplomasinin tamamen dışlanamayacağını ortaya koyar. Sert güç unsurları gündemi belirler, ancak çözüm üretme kapasitesi çoğu zaman diplomasiye aittir.
Tam da bu nedenle Ukrayna dosyasının yeniden öne çıkması, yalnızca bir savaş gündemi değişimi değildir. Aynı zamanda küresel sistemin ağırlık merkezinin yeniden dağıldığı bir evreyi işaret eder. İran hattında gerilim yönetilirken Ukrayna hattında çözüm arayışının hızlanması, aynı stratejik denge mekanizmasının iki farklı yansımasıdır.
Avrupa'nın görünmeyen kaygısı burada daha belirgin hale gelir: Kararların alındığı masada bulunmak ile o kararların çerçevesini belirlemek aynı şey değildir. Avrupa, ikinci rolü kaybetme ihtimaline karşı hassastır. Çünkü savaş sonrası düzen, askeri sonuçlardan daha kalıcı siyasi etkiler üretir.
Bu nedenle Ukrayna tartışması giderek "savaş nasıl biter?" sorusundan "bittikten sonra dünya nasıl şekillenir?" sorusuna kaymaktadır. Bu değişim, aslında diplomatik müzakerelerin gerçek doğasını da ortaya koyar. Hiçbir büyük kriz yalnızca başlangıcıyla değil, sonrasındaki düzenle anlam kazanır.
İran dosyasında diplomasiye alan açılması nasıl yeni bir pencere araladıysa, Ukrayna meselesinde de benzer bir dönüşüm ihtimali masadadır. Fakat bu kez mesele daha büyüktür; çünkü söz konusu olan yalnızca bir bölgesel kriz değil, küresel güç dengelerinin yeniden tanımlanmasıdır.
Ukrayna savaşı, cephedeki gelişmeler kadar diplomatik hamlelerle de şekillenmektedir. İran hattındaki hareketlilik, bu süreçte yalnızca sınırlı bir etki alanı oluşturur; asıl belirleyici mücadele Ukrayna ekseninde devam eder. Bu tabloda belirleyici olan unsur ise hızdan çok, sürecin hangi siyasi ve diplomatik kurallar çerçevesinde yönetildiğidir.
Cem Bürüç / diğer yazıları
- Trump'ın asıl hamlesi İran mı, Dolar mı? / 20.06.2026
- İran mutabakatından Ukrayna masasına / 18.06.2026
- Akdeniz'de güç rekabeti büyüyor / 17.06.2026
- Küresel hat üzerinde Türkiye / 16.06.2026
- Barış konuşulurken Lübnan'da bombalar / 14.06.2026
- İngiltere'de ne oluyor? / 13.06.2026
- Güvenilirliğin temeli tutarlılıktır / 11.06.2026
- Ermenistan seçmeni Paşinyan'ı değil, yeni bir yönü onayladı / 09.06.2026
- Mesele İran değil / 07.06.2026
- Erivan sandığı, Moskova'nın Orta Asya yönelimi / 06.06.2026
- İran mutabakatından Ukrayna masasına / 18.06.2026
- Akdeniz'de güç rekabeti büyüyor / 17.06.2026
- Küresel hat üzerinde Türkiye / 16.06.2026
- Barış konuşulurken Lübnan'da bombalar / 14.06.2026
- İngiltere'de ne oluyor? / 13.06.2026
- Güvenilirliğin temeli tutarlılıktır / 11.06.2026
- Ermenistan seçmeni Paşinyan'ı değil, yeni bir yönü onayladı / 09.06.2026
- Mesele İran değil / 07.06.2026
- Erivan sandığı, Moskova'nın Orta Asya yönelimi / 06.06.2026
