Moskova'nın İran'daki nükleer etkisinin sınırları

 

 

Rusya'nın İran'ın nükleer enerji alanındaki rolü yeni değil. Bu ilişkinin en bilinen örneği Buşehr Nükleer Santrali. Santralin ilk ünitesi faaliyete geçti. Projenin devamında Rusya'nın teknik desteği ve deneyimi önemini koruyor. Nükleer santraller yalnızca inşaat aşamasında dış desteğe ihtiyaç duymaz. Yakıt temini, bakım, yedek parça, güvenlik ve uzman personel gibi konular uzun yıllar boyunca devam eder. Bu nedenle İran ile Rusya arasındaki iş birliği, tek bir projeyle sınırlı olmayan ekonomik ve teknik bir ilişki niteliği taşıyor.

 

Tahran açısından bu ortaklığın önemi açık. İran, enerji altyapısını geliştirmek ve bu alandaki ihtiyaçlarını karşılamak istiyor. Moskova ise İran pazarında uzun vadeli bir ortaklık sürdürüyor. Ancak ekonomik ve teknik alandaki bu yakınlık, iki ülkenin her siyasi konuda aynı noktada buluştuğunu göstermiyor.

 

 

Rusya'nın İran'a yönelik diplomatik girişimlerinden biri de zenginleştirilmiş uranyum stokunun ülke dışına çıkarılması seçeneği oldu. Bu öneri, nükleer dosyadaki gerilimi azaltmaya dönük bir çözüm olarak gündeme geldi. Ancak İran yönetimi bu seçeneğe sıcak bakmadı. İran Ulusal Güvenlik Konseyi Sekreteri Muhsin Rızai, 11 Kasım 2026'da yaptığı açıklamada zenginleştirilmiş nükleer malzemenin ülke dışına çıkarılmasına izin verilmeyeceğini ve bu tutumun Rusya'ya da iletildiğini söyledi. Bu açıklama, Moskova'nın önerisinin Tahran tarafından kabul edilmediğini gösteriyor.

 

Burada asıl mesele yalnızca uranyumun nerede tutulacağı değil. İran yönetimi açısından nükleer faaliyetler, ülkenin kendi karar alanıyla doğrudan bağlantılı. Dolayısıyla Rusya ile yakın ilişkiler, bu konuda Tahran'ın kendi tercihinden vazgeçeceği anlamına gelmiyor. Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı'nın 13 Haziran 2025 tarihli raporunda, İran'ın yüzde 60 oranında zenginleştirilmiş uranyum miktarı 440,9 kilogram olarak tahmin edilmişti. Bu rakam o döneme ait bir veridir; bugünkü stok miktarı olarak değerlendirilmemelidir. Haziran 2025'teki saldırıların ardından Ajansın stokun miktarı ve bulunduğu yer konusunda doğrulama imkanı da kesintiye uğradı.

 

Yüzde 60 zenginleştirme, nükleer enerji santrallerinde kullanılan olağan yakıt seviyesinin oldukça üzerindedir. Bununla birlikte, bu oran tek başına İran'ın nükleer silah üretmeye karar verdiğini kanıtlamaz. Tahran nükleer faaliyetlerinin barışçıl amaçlar taşıdığını savunuyor. Uluslararası kaygıların odağında ise zenginleştirme düzeyi, stokun miktarı ve denetimlerin yeterliliği bulunuyor.

 

Tahran'ın uranyum stokunu ülke dışına çıkarmayı reddetmesi, Rusya ile ilişkilerinin sınırlarını ortaya koydu. Moskova, İran'ın nükleer enerji alanındaki iş birliğini sürdürebilir; ancak bu ortaklık, İran'ın nükleer programına ilişkin kararlarında belirleyici olduğu anlamına gelmiyor. Bu dosyada Rusya'nın etkisi önemli olsa da son karar mercii Tahran olmaya devam ediyor.