19 Kasım'da Çin'in Shenzhen kentinde yapılması planlanan görüşme, uluslararası siyasetin yakından takip edeceği buluşmalardan biri olacak. Donald Trump, Vladimir Putin ve Şi Cinping aynı masaya oturacak. APEC toplantısı sırasında gerçekleşecek görüşmenin gündeminde nükleer silahların azaltılması ve İran meselesinin bulunması bekleniyor. Ukrayna ise şimdilik üçlü toplantının dışında tutuluyor. Washington, Kiev ve Moskova ile bu konuda ayrı bir diplomatik kanal yürüttüğünü söylüyor.
Üç liderin bir araya gelmesi, ister istemez 1945 Yalta Konferansı'nı hatırlatıyor. O günlerde Roosevelt, Churchill ve Stalin savaş sonrası Avrupa'nın geleceğini konuşmuştu. Bugün de benzer bir soru gündemde: Üç büyük güç, kendi aralarındaki sorunları çözmeye çalışırken başka ülkelerin geleceğini de belirleyebilir mi? Yalta benzetmesinin dikkat çekmesinin nedeni bu. Elbette 1945'in şartlarıyla bugünü aynı kefeye koyamayız. Fakat bir ülkenin geleceği hakkında, o ülke masada bulunmadan karar alınması ihtimali hala geçerli bir endişe.
Masada kim var, kim yok?
Ukrayna'nın toplantıya katılmayacak olması bu açıdan önemli. Savaşın doğrudan tarafı olan Kiev, kendi geleceğiyle ilgili kararların dışında kalmak istemiyor. ABD'nin ayrı görüşmeler yürütmesi elbette diplomatik sürecin devam ettiği anlamına geliyor. Ancak üç liderin Ukrayna'yı konuşup konuşmayacağı kadar, bu görüşmenin savaşın geleceğine dolaylı etkisi de önemli. Bir uzlaşma arayışı, Ukrayna'nın güvenlik kaygılarını ve siyasi iradesini hesaba katmadan yürütülürse kalıcı bir sonuç üretmesi zorlaşır.
Avrupa da benzer bir endişe taşıyor. Rusya, Avrupa güvenlik düzeninin yeniden ele alınmasını istiyor. Fakat bu düzenin içinde Avrupa ülkelerinin ne kadar söz sahibi olacağı ayrı bir mesele. Kıtanın güvenliği hakkında Washington ve Moskova arasında yapılacak bir görüşmenin sonuçları, Avrupa başkentlerini doğrudan ilgilendiriyor. Avrupa'nın itirazı yalnızca Rusya'nın taleplerine değil, kendi güvenliğiyle ilgili kararların kendisi olmadan şekillenmesi ihtimaline de dayanıyor.
Burada Yalta benzetmesini doğru yere oturtmak gerekiyor. Bugün üç liderin dünyayı aralarında paylaşacağı bir tablo yok. Uluslararası sistem 1945'ten çok farklı; ekonomik ilişkiler, ittifaklar ve bölgesel güçler böyle bir paylaşımı kolaylaştırmıyor. Ancak mesele zaten haritaların yeniden çizilmesinden ibaret değil. Kimin hangi konuda söz sahibi olacağı, hangi ülkenin güvenlik kaygısının dikkate alınacağı da en az sınırlar kadar önemli. Yalta tartışması bu nedenle yeniden gündeme geliyor.
Nükleer dosyada uzlaşma kolay değil
Trump'ın görüşmeye taşımak istediği başlıklardan biri nükleer silahlar. ABD ile Rusya arasındaki New START anlaşması 5 Şubat 2026'da sona erdi. Böylece iki ülkenin stratejik nükleer silahlarına sınır koyan son anlaşma da yürürlükten çıktı. Washington şimdi yeni bir anlaşmanın Çin'i de kapsamasını istiyor. Fakat Pekin'in bu talebe yaklaşımı farklı. Çin, nükleer kapasitesinin ABD ve Rusya'nın gerisinde olduğunu savunuyor. Bu şartlarda üç ülkenin aynı yükümlülükleri üstlenmesini adil bulmuyor.
Çin'in bu tutumu anlaşılabilir bir gerekçeye dayanıyor; ancak nükleer silahların sınırlandırılması meselesi de yalnızca mevcut cephaneliklerin büyüklüğüyle açıklanamaz. Yeni bir silahlanma döneminin önüne geçmek için üç ülkenin de sorumluluk üstlenmesi gerekiyor. Asıl güçlük, bu sorumluluğun hangi ölçülerle belirleneceğinde. Shenzhen'de bu konuda bir anlaşma beklemek gerçekçi olmaz. Yine de liderlerin birbirlerinin sınırlarını ve beklentilerini doğrudan görmesi, ileride yapılacak görüşmeler açısından önem taşıyabilir.
İran konusu da masadaki diğer başlıklardan biri. ABD, Tahran üzerindeki baskısını sürdürürken Çin ve Rusya'nın İran'la ilişkileri bulunuyor. Çin açısından enerji tedariki ve bölgesel ticaret yollarının güvenliği öncelikli. Pekin, İran kaynaklı gelişmelerin kendi ekonomik çıkarlarını zedelemesini istemez. Fakat bu, Washington'ın yaklaşımına destek vereceği anlamına gelmiyor. Çin'in burada izleyeceği tutum, ABD ile ilişkilerinin yanı sıra Rusya ile kurduğu bağlara da bağlı olacak.
Üç liderin öncelikleri aynı değil
Putin bu görüşmede Rusya'nın uluslararası sistemdeki yerini ve Moskova'nın güvenlik taleplerini gündemde tutmak isteyecektir. Trump, nükleer silahlar ve İran konusunda sonuç almayı önemsiyor. Şi Cinping ise ABD ile rekabetini yönetirken Çin'in çıkarlarını korumaya çalışacak. Üç liderin aynı masaya oturması, bu önceliklerin ortak bir noktada buluştuğu anlamına gelmiyor. Her biri görüşmeden kendi hesabına bir sonuç çıkarmak isteyecek.
Bu nedenle toplantının ardından verilecek ortak mesajlara fazla anlam yüklememek gerekir. Diplomatik görüşmelerde uzlaşma görüntüsü vermek başka, üzerinde anlaşılmış bir yol haritasına sahip olmak başka şeydir. Özellikle Ukrayna ve Avrupa'nın güvenliği konusunda henüz ortak bir yaklaşım bulunduğunu söylemek mümkün değil. Nükleer silahlar konusunda da tarafların önünde çözülmesi gereken ciddi farklılıklar var.
Shenzhen'deki görüşme, belki büyük bir anlaşmayla sonuçlanmayacak. Buna rağmen üç ülkenin hangi konularda birbirine yaklaşabildiğini görmek açısından önemli. mesele, üç liderin kendi aralarında ne konuşacağından ibaret değil. Bu konuşmaların sonuçlarından etkilenecek ülkelerin nerede duracağı. Yalta benzetmesi de tam burada anlam kazanıyor. Bir ülkenin güvenliği ve geleceği, yalnızca daha güçlü devletlerin uzlaşmasına bırakılamaz. Büyük güçler masada anlaşabilir; ancak bedelini başkalarının ödeyeceği bir uzlaşma, barış değil, yalnızca güç sahiplerinin mutabakatıdır.
Cem Bürüç / diğer yazıları
- Üç lider, bir masa: Yalta tartışması yeniden gündemde / 17.11.2026
- Moskova'nın İran'daki nükleer etkisinin sınırları / 13.11.2026
- Abu Dabi'de Moskova'nın hedefi Ukrayna'yı aşıyor / 12.11.2026
- Nvidia: Yapay zekanın anahtarı kimin elinde? / 11.11.2026
- Gazze'de son durum: Yeni yönetim arayışı ve Dahlan / 10.11.2026
- Washington bölünüyor: Amerikan dış politikasında yeni dönem / 08.11.2026
- İngiltere'nin dönüşü Avrupa'yı Rusya'ya karşı daha da sertleştirir mi? / 06.11.2026
- Kanada Avrupa'ya yaklaşırken değişen egemenlik anlayışı / 04.11.2026
- Polonya'da ne oluyor? Anayasa Mahkemesi krizi derinleşiyor / 03.11.2026
- Putin Avrupa'ya savaş ve diplomasi derken, Türkiye Karadeniz'i düşünüyor / 01.11.2026
- Moskova'nın İran'daki nükleer etkisinin sınırları / 13.11.2026
- Abu Dabi'de Moskova'nın hedefi Ukrayna'yı aşıyor / 12.11.2026
- Nvidia: Yapay zekanın anahtarı kimin elinde? / 11.11.2026
- Gazze'de son durum: Yeni yönetim arayışı ve Dahlan / 10.11.2026
- Washington bölünüyor: Amerikan dış politikasında yeni dönem / 08.11.2026
- İngiltere'nin dönüşü Avrupa'yı Rusya'ya karşı daha da sertleştirir mi? / 06.11.2026
- Kanada Avrupa'ya yaklaşırken değişen egemenlik anlayışı / 04.11.2026
- Polonya'da ne oluyor? Anayasa Mahkemesi krizi derinleşiyor / 03.11.2026
- Putin Avrupa'ya savaş ve diplomasi derken, Türkiye Karadeniz'i düşünüyor / 01.11.2026
























































