Bu düzen böyle gitmez

Türkiye bugün sadece bir ekonomik daralma yaşamıyor. Daha derin, daha sarsıcı bir kırılmanın içinden geçiyor. Bu kırılma, istatistik tablolarında değil; doğrudan hayatın içinde hissediliyor. Artık insanlar neyi istediklerini değil, neyi alamadıklarını konuşuyor.

Son dönemde mazota gelen artışlar, elektrik ve doğalgaz zamları teknik veriler olmaktan çıkmış, doğrudan hayatın merkezine yerleşmiştir. Çünkü enerji maliyetleri yalnızca faturaları değil, üretimi de belirler. Mazot pahalıysa üretim pahalıdır. Üretim pahalıysa gıda pahalıdır. Gıda pahalıysa hayat pahalıdır. Bu zincir kırılmadıkça ekonomik rahatlama mümkün değildir.

Bugün pazarda bir vatandaşın söylediği "Peynire bakıp geçiyorum" cümlesi, bu tablonun en yalın ifadesidir. Bu bir tercih değil, zorunluluktur. Daha çarpıcı olan ise bir annenin sözleridir: "Çocuğum peynirin tadını unuttu." Bu cümle istatistiklerle ölçülemez. Bu, bir toplumun sessiz ve derin çöküşüdür.

Eskiden insanlar almak istediklerini konuşurdu. Bugün ise alamadıklarını anlatıyor. Kiraz artık sıradan bir meyve değil, lüks bir tüketim kalemidir. Elma bile hesaplanarak alınan bir ürün haline gelmiştir. Bir uzman memurun "Bu sene elma yiyemedik" sözleri, orta sınıfın geldiği noktayı açıkça ortaya koymaktadır. Çünkü bir ülkede orta sınıf geriliyorsa, bu sadece ekonomik değil, toplumsal bir kırılmadır. Artık yalnızca dar gelirli değil, çalışan ve eğitimli kesimler de temel gıdaya erişmekte zorlanmaktadır. Bu durum geçici değil, yapısal bir sorundur.

Üretim ayağında da durum bundan farklı değil. Bugün bir çiftçi üretmek istediğinde karşısında ağır maliyetler bulmaktadır. Mazot pahalıdır, gübre pahalıdır, yem pahalıdır. Üstelik üretimin pazarlanmasına dair güçlü bir destek mekanizması da yoktur. Devletin yönlendirici ve koruyucu rolü zayıf kalmıştır. Bu nedenle üretici şu noktaya gelmiştir: "Ben üretsem, dışarıdan almaktan daha pahalıya geliyor." Üretimin maliyeti kazancını aştığında, o sistem sürdürülemez. Türkiye bugün tam olarak bu eşiğe gelmiştir.

Bu noktada sorulması gereken temel soru şudur: Devlet nerede? Tarımı destekleyen, üreticiyi koruyan, maliyetleri dengeleyen bir politika olmadan bu kriz aşılmaz. Üretim teşvikleri, kooperatifleşme, alım garantisi, teknik eğitim ve güçlü bir pazarlama altyapısı kurulmadan tarım ayağa kalkmaz. Bunlar yapılmadığında üretici yalnız kalır. Yalnız kalan üretici üretmez. Üretmeyen bir ülke ise kaçınılmaz olarak dışa bağımlı hale gelir.

Bugün Türkiye'de yaşanan kriz yalnızca ekonomik değildir. Bu bir üretim krizi, bir sistem krizi ve aynı zamanda bir yaşam krizidir. İnsanlar artık hayal kurmuyor; sadece geçinmeye çalışıyor. Sofrada eksilen yalnızca gıda değil, aynı zamanda umuttur. Bunlar çözüme kavuşmadığı müddetçe ne almak istediğimizi değil, neyi alamadığımızı konuşmaya devam ederiz.