Çin'in maden kartı, Amerika'nın açmazı

Amerika Çin'e yaptırım uyguluyor ama savaş uçaklarında kullandığı kritik mineraller için hala Pekin'e bağımlı. İşte ABD Başkanı Donald Trump ile Çin Devlet Başkanı Xi Jinping arasındaki görüşmelerin arkasındaki gerçek gerilim de burada başlıyor.

Washington son yıllarda Çin'i ekonomik olarak baskı altına almak için birçok adım attı. Gümrük vergileri yükseltildi, teknoloji şirketlerine ambargolar getirildi, Çinli firmalara yaptırımlar uygulandı. Özellikle yapay zeka ve yarı iletken teknolojileri konusunda Pekin'in önünü kesmeye çalışan Amerika, küresel üretim zincirlerini yeniden şekillendirmeye çalışıyor.

Ancak bütün bu baskıya rağmen ABD'nin çözemedigi büyük bir sorun var: Nadir toprak elementleri.

Bugün bir F-35 savaş uçağından gelişmiş yapay zeka çiplerine kadar birçok stratejik ürün bu mineraller olmadan üretilemiyor. Elektrikli araçlar, füze sistemleri, radarlar, telefonlar ve savunma teknolojileri bu hammaddelere bağlı. Dünyadaki üretim kapasitesinin büyük bölümünün Çin'in kontrolünde olması ise Pekin'e ciddi bir avantaj sağlıyor.

Çin yönetimi bunun farkında olduğu için nadir toprak elementlerini artık sadece ekonomik bir ürün olarak görmüyor. Bu alan giderek siyasi baskı aracına dönüşüyor. Pekin'in ihracat kısıtlaması sinyali vermesi bile Amerikan savunma ve teknoloji çevrelerinde ciddi rahatsızlık yaratıyor. Çünkü Washington, üretim gücüne sahip olsa bile hammaddede hala dışa bağımlı.

Trump yönetiminin son dönemde Orta Asya'ya yönelmesinin temel nedeni de bu. Özbekistan, Kazakistan ve çevresindeki ülkeler büyük kritik mineral rezervlerine sahip. ABD şimdi hem Çin'e alternatif tedarik yolları oluşturmaya hem de bölgede Rusya ve Çin etkisini sınırlandırmaya çalışıyor.

Fakat mesele yalnızca madenlerle sınırlı değil. İran krizi de aynı büyük rekabetin önemli parçalarından biri haline gelmiş durumda.

Çin, İran petrolünün en büyük müşterilerinden biri. Bu nedenle bölgede uzun sürecek bir savaş Pekin'in ekonomik çıkarlarına doğrudan zarar veriyor. Enerji fiyatlarının yükselmesi Çin'in üretim maliyetlerini artırıyor, ihracatını zorluyor ve ekonomik büyümesini baskılıyor.

Ancak Çin'in İran'a yaklaşımı yalnızca enerji ihtiyacından kaynaklanmıyor. Pekin, İran'ın tamamen yalnızlaştırılmasını da istemiyor. Çünkü Tahran artık Çin'in Orta Doğu'daki en önemli ortaklarından biri olarak görülüyor. Bu nedenle Washington'un İran üzerindeki baskıyı artırma stratejisi ile Çin'in bölgedeki denge arayışı karşı karşıya geliyor.

Trump yönetimi İran'a daha sert baskı uygulanmasını savunurken, Çin kontrollü bir denge politikası izlemeye çalışıyor. Pekin için önemli olan şey bölgede düzenin tamamen bozulmaması ve enerji akışının kesintiye uğramaması.

Bu nedenle Trump ile Xi arasındaki görüşmeler yalnızca ticaret pazarlığı olarak okunamaz. Masada teknoloji üretimi, enerji güvenliği, kritik madenler ve küresel güç dengesi bulunuyor. Taraflar bazı alanlarda geçici uzlaşmalar sağlayabilir ancak uzun vadede rekabetin daha da sertleşeceği açık biçimde görülüyor.

Üstelik bu gerilimin etkisi sadece devletler arasında hissedilmiyor. Petrol fiyatlarından elektronik ürün maliyetlerine kadar birçok ekonomik dalgalanmanın arkasında bu küresel rekabet yer alıyor. Bugün insanların markette, enerji faturalarında ya da teknoloji ürünlerinde hissettiği maliyet artışlarının önemli bölümü de bu güç mücadelesinin sonucu.

Kameralar önünde verilen diplomatik mesajların arkasında aslında çok daha sert bir hesaplaşma yaşanıyor. Çünkü geleceğin ekonomisini yalnızca teknoloji üretenler değil, o teknolojinin hammaddesini kontrol edenler belirleyecek.

Washington'un asıl korkusu İran değil; Çin'in bir gün maden vanasını kapatması.