Nev'i şahsına münhasır bir af yasası
28.10.2001 00:00:00
Anayasa Mahkemesi, 4616 sayılı Yasası'nın şartla salıverilme yasası değil, af özelliği ağır basan kendine özgü bir düzenleme" olduğuna işaret etti.
Anayasa Mahkemesi'nin kararında, yasanın 5. bendiyle şartla salıverilme ve erteleme kapsamı dışında bırakılan düzenlemelere ilişkin verilen ret ve iptal gerekçeleri de sıralandı. Kararda, itiraz başvurularında kapsama alınmış olan benzer ve daha ağır nitelikteki suçlar ile benzer ve daha hafif nitelikteki suçlar arısında karşılaştırmalar yapılarak, bentteki düzenlemenin Anayasa'nın hukuk devleti ve eşitlik ilkelerine aykırı olduğunun ileri sürüldüğü belirtildi. Kararda, yasa koyucunun özel ve genel af çıkarılması hususlarında kamu yararı amacıyla düzenlemeler yapma konusunda takdir hakkı bulunduğu, ancak bu takdir hakkının Anayasa ve evrensel hukuk kurallarıyla sınırlı olduğu kaydedildi.
23 Nisan 1999 tarihi
Meclis'in takdiri
Anayasa Mahkemesi, 4616 sayılı "23 Nisan 1999 Tarihine Kadar İşlenen Suçlardan Dolayı Şartla Salıverilmeye, Dava ve Cezaların Ertelenmisine Dair Kanunu"nun 23 Nisan 1999 tarihine kadar işlenen suçlara uygulanacağına ilişkin düzenlemesini yasa koyucunun takdirinde gördü.
Yüksek Mahkeme, müebbet ağır hapis cezasına çarptırılanlar ile içtimaen 36 yıl şahsi hürriyeti bağlayıcı cezaya çarptırılanlar arasında yasanın uygulanmasıyla müebbet ağır hapis cezasına çarptırılanlar lehine doğan durumu adaletli bulmadı.
Af, şartla salıverme ve erteleme
Gerekçeli kararda, daha sonra, "af", "şartla salıverilme" ve "ertelemenin" hukuki nitelikleri irdeleniyor.
Af yetkisinin kullanılmasının netice itirabiyla devletin cezalandırmak hakkından geçici olarak feragat etmesi anlamına geldiği belirtilen kararda, affın iki şekilde ortaya çıkabileceği, bunlardan birinin mahkumiyet ve kamu davasını ortadan kaldıran genel af, diğerinin ise sadece cezaya etki eden özel af olduğu kaydedildi.
Şartla salıverilmenin mahkum edildiği hürriyeti bağlayıcı cezalardan kanunun gösterdiği bir kısmını iyi hal ile ve kurallara uyarak geçirmiş bulunan hükümlünün konulmuş olan şartlara riayet etmediği takdirde geri alınması şartı ile hükümlülük süresini tamamıyla bitirmeden, merciince alınacak bir kararla salıverilmesini ve böylece serbest hayata dönmesini ya da bu hayata geçişin kolaylaştırılamsını sağlayan bir kurum olduğu belirtilen gerekçeli kararda, şartla salıverilmenin infaz sisteminde en etkili araç olduğu vurgulandı.
Gerekçeli kararda, ertelemenin, cezanının infazını geri bırakan kanuni bir sebep, bir bakıma şartlı bir af, diğer bir yönden de şartlıbir hükümlülük niteliğinde olduğu belirtilerek, ertelemenin ceza hukukundaki diğer müesseselerle kıyaslanmasından onun "müstakil" kendine özgü bir yapıya sahip olduğu sonucuna varıldığı ifade edildi.
Anayasa Mahkemesi'nin kararında, yasanın 5. bendiyle şartla salıverilme ve erteleme kapsamı dışında bırakılan düzenlemelere ilişkin verilen ret ve iptal gerekçeleri de sıralandı. Kararda, itiraz başvurularında kapsama alınmış olan benzer ve daha ağır nitelikteki suçlar ile benzer ve daha hafif nitelikteki suçlar arısında karşılaştırmalar yapılarak, bentteki düzenlemenin Anayasa'nın hukuk devleti ve eşitlik ilkelerine aykırı olduğunun ileri sürüldüğü belirtildi. Kararda, yasa koyucunun özel ve genel af çıkarılması hususlarında kamu yararı amacıyla düzenlemeler yapma konusunda takdir hakkı bulunduğu, ancak bu takdir hakkının Anayasa ve evrensel hukuk kurallarıyla sınırlı olduğu kaydedildi.
23 Nisan 1999 tarihi
Meclis'in takdiri
Anayasa Mahkemesi, 4616 sayılı "23 Nisan 1999 Tarihine Kadar İşlenen Suçlardan Dolayı Şartla Salıverilmeye, Dava ve Cezaların Ertelenmisine Dair Kanunu"nun 23 Nisan 1999 tarihine kadar işlenen suçlara uygulanacağına ilişkin düzenlemesini yasa koyucunun takdirinde gördü.
Yüksek Mahkeme, müebbet ağır hapis cezasına çarptırılanlar ile içtimaen 36 yıl şahsi hürriyeti bağlayıcı cezaya çarptırılanlar arasında yasanın uygulanmasıyla müebbet ağır hapis cezasına çarptırılanlar lehine doğan durumu adaletli bulmadı.
Af, şartla salıverme ve erteleme
Gerekçeli kararda, daha sonra, "af", "şartla salıverilme" ve "ertelemenin" hukuki nitelikleri irdeleniyor.
Af yetkisinin kullanılmasının netice itirabiyla devletin cezalandırmak hakkından geçici olarak feragat etmesi anlamına geldiği belirtilen kararda, affın iki şekilde ortaya çıkabileceği, bunlardan birinin mahkumiyet ve kamu davasını ortadan kaldıran genel af, diğerinin ise sadece cezaya etki eden özel af olduğu kaydedildi.
Şartla salıverilmenin mahkum edildiği hürriyeti bağlayıcı cezalardan kanunun gösterdiği bir kısmını iyi hal ile ve kurallara uyarak geçirmiş bulunan hükümlünün konulmuş olan şartlara riayet etmediği takdirde geri alınması şartı ile hükümlülük süresini tamamıyla bitirmeden, merciince alınacak bir kararla salıverilmesini ve böylece serbest hayata dönmesini ya da bu hayata geçişin kolaylaştırılamsını sağlayan bir kurum olduğu belirtilen gerekçeli kararda, şartla salıverilmenin infaz sisteminde en etkili araç olduğu vurgulandı.
Gerekçeli kararda, ertelemenin, cezanının infazını geri bırakan kanuni bir sebep, bir bakıma şartlı bir af, diğer bir yönden de şartlıbir hükümlülük niteliğinde olduğu belirtilerek, ertelemenin ceza hukukundaki diğer müesseselerle kıyaslanmasından onun "müstakil" kendine özgü bir yapıya sahip olduğu sonucuna varıldığı ifade edildi.
