Orman üretiminin tahmini (4)

Bundan önceki yazımızda, meşcerelerin verim gücünün tahmin edilmesinde kullanılan bonitet tablolarından bahsetmiştik. Bu yazımızda da meşcere üretiminin tahmininde kullanılan diğer meşcere tablolarından bahsedeceğiz. Sözü edilen bu tablolardan birisi de normal hasılat tablolarıdır. Normal sıklıktaki aynı yaşlı saf meşcerelerde, hektardaki mevcut dikili (kalan) ve kuruyarak veya kesilerek meşcereden ayrılan hacım, hacım elemanları ve artımların (hektardaki ağaç sayısı, meşcere orta çapı, meşcere orta boyu, meşcere göğüs yüzeyi, şekil katsayısı, cari-ortalama-yüzde artımlar gibi), meşcere yaşı ve meşcere üst boyuna bağlı olarak aldıkları ortalama değerler, normal hasılat tabloları yardımı ile tahmin edilmektedir. 

Bu tablolar, her türün 3 veya 5 bonitet sınıfı için, ayrı ayrı düzenlenmektedir. Meşceremiz hangi bonitet sınıfında ise, o bonitet sınıfının normal hasılat tablosu kullanılarak, üretim miktarlarının tahmini yapılır. Bu nedenle üretim miktarlarının tahmininden önce, meşceremizin bonitet sınıfının önceki yazımızda açıklandığı şekilde tahmin edilmesi gerekir. Belli bir bonitet sınıfına ait olan normal hasılat tablosu, bu bonitet sınıfı içine giren meşcerelerin üretim miktarlarının istatistiki ortalama değerlerini içerir. Tabi ki bu değerlerde, ±%20 kadar örnekleme hatası olabilir. Bugüne kadar normal sıklıkta aynı yaşlı saf meşcereler oluşturan, meşe, sedir, karaçam, kızılçam, sarıçam, ladin gibi bazı orman ağaçlarımızın normal hasılat tabloları, orman fakültelerimizin araştırmacı bazı akademisyenleri tarafından hazırlanmış ve orman teşkilatımızın Amenajman planlarının yapılması aşamasında kullanılmak üzere hizmete sunulmuştur. Normal sıklıktaki aynı yaşlı saf karaçam meşcereleri için hazırlanmış, normal hasılat tablosunun iki bonitet sınıfına ait özet bir tablo örnek olarak aşağıda verilmiştir.

Normal hasılat tablolarındaki verim miktarları, normal sıklıktaki yani 1 sıklık derecesindeki meşcereler için geçerlidir. Eğer meşceremizin sıklık derecesi 1'den az veya fazlaysa, o zaman tablodaki hacım ve artım değerleri, sıklık derecesi ile çarpılarak, meşceremize ait değerlerin hesap edilmesi gerekir. Meşceremize ait sıklık derecesi ise, meşceredeki gerçek göğüs yüzeyinin, ilgili normal hasılat tablosunda verilen göğüs yüzeyine bölünmesi ile bulunur.

Son zamanlarda normal hasılat tablolarından başka, aynı yaşlı karışık meşcere hasılat tabloları, ampirik hasılat tabloları ve meşcere tipi hasılat tabloları da yapılmaya başlanmıştır. Aynı yaşlı karışık meşcere hasılat tabloları, normal hasılat tablolarından yararlanarak yapılmaktadır. Bunlar, bu tip karmaşık yapıdaki meşcerelerin gerçek gelişme ilişkilerini tam olarak yansıtamadığından, verim miktarlarını kabaca vermektedirler. Ampirik hasılat tabloları, belli bir yöreden alınan birçok örnek alan verilerine dayanarak yapılmış, ortalama sıklığa ait ortalama meşcere verim miktarlarını yukarıdaki tabloya göre veren tablolardır. Bunlar, sıklık veya yaş basamakları yerine meşcere orta çapı basamaklarına göre de düzenlenebilmektedir. Bu tablolar, yapıldıkları yöre dışında kullanılamazlar. Meşcere tipi hasılat tabloları ise, memleketimizde orman Amenajman envanterinin yapılması sırasında, ormanlardan alınan çok sayıdaki örnek alan verilerinin, ağaç türü, gelişme çağı ve kapalılık derecesine göre oluşturulan meşcere tipi sınıflarının, hacım, hacım elemanları ve artımlarının aritmetik ortalamalarını içeren tablolardır. Bu tablolardaki verim miktarları da kaba değerlerdir. Bunlar, önemi az olan meşcerelerin planlanması aşamasında kullanılmaktadır.

Bilindiği gibi bir meşcerenin sıklık derecesi, o meşcerenin ölçülerek elde edilen hektardaki göğüs yüzeyini, aynı yaştaki aynı yaşlı saf meşcerenin normal hasılat tablosundan alınan göğüs yüzeyi değerine bölerek elde edilmektedir. Ancak sıklık derecesini daha duyarlı elde etmek için, hektardaki ağaç sayısı, göğüs yüzeyi ve hacım miktarına dayanarak, sıklık derecesini veren yardımcı grafik tablolar da oluşturulmuştur. Normal hasılat tablolarından yararlanılarak, bazı değerli ağaç türleri için, meşceredeki ağaçların çap basamaklarına dağılımını, meşcere yaşına göre veren yardımcı tablolar (çap basamaklarına dağılım tablosu) da yapılmıştır. Bu tablolar yardımıyla da her çap basamağındaki ağaçların verebileceği farklı odun çeşitleri (tomruk, direk, sırık vs.) (odun çeşitleri tablosu) ve bunların parasal değerlerini gösteren yardımcı tablolar (para hasılat tablosu) düzenlenmiştir. Bir de ekonomik analizlerin yapılmasını sağlayan çeşitli yardımcı hazır hesap tablolarının yapıldığı görülmektedir.