Petrograd olaylarının siyasi etkileri

Kapitülasyonların kaldırılması isteği Osmanlı ile Alman Hükümetleri arasında soğuk ve kırılgan bir siyasi ortamın doğmasına neden olmuştur. Siyasasındaki bu durumu düzeltmek için 1916 Haziranından itibaren ekonomik bağımsızlığını sağlamak için Kapitülasyonları resmen kaldırır. Fakat savaşta kader birliği yaptığımız dostumuz Almanya Hükümeti kapitülasyonlarla ilgili siyasamıza karşı çıkar. Bu davranış iki bağlaşık arasında gergin ve soğuk bir siyasi ortam hazırlar. Bu durumun aleyhinde geliştiğini gören Alman Hükümeti, siyasi ortamı yeniden ısıtmak için Kapitülasyonlarla ilgili şu öneriyi getirir: İki Devlet arasında eş şartlar dâhilinde Kapitülasyonların taşıdığı anlamın dışında konsolosluk, ikamet vesaire antlaşmaları yapılacaktır. Bunların yapılması Almanya'nın Kapitülasyonlardan vazgeçtiğinin bir türlü açıklaması olacaktır. Ancak buna karşı gizli bir antlaşma yapılacaktır. Bu gizli antlaşmanın maddeleri:(Eğer savaşın sonunda Osmanlı, yabancılara genel hukuk kaideleri ve eşitlik sınırları dışında, yani Kapitülasyonlardaki anlayışı yaşatan bazı haklar tanımak zorunda kalırsa bu haklardan Almanya'da faydalanacaktır. Böyle olunca Osmanlı Devleti eşitlik ilkelerini ileri sürerek kendi uyruklarına Almanya'da ayni hakların verilmesini istemeyecektir. Bu antlaşmanın diğer maddeleri Kapitülasyonlarla ilgili değildir. Daha ziyade dini ve kültürel mahiyet hükümlerdir. Bu maddelerin 8 Ocak 1917'de imzalanması heyetlerce kararlaştırılır.8 Ocak 1917'de Anlaşma imzalanacağı gün Halil Bey bir tel çekerek şu önemli isteğin kabul edilmesini ister: Düşman Devletler Kapitülasyonların kaldırılmasını kabul etmedikçe Almanya onlarla barış yapmasın. Halil Bey bu isteği bilhassa Anlaşma gurubu ile eşitlik ilkesi dışında bir anlaşma imzalarsa düşüncesine karşı istemiştir. Bu sefer Almanlar Kapitülasyonları kaybedeceklerini görünce imzalamaktan vazgeçerler. Toplantıyı terk ederler. Almanya'nın bu davranışı da Osmanlı Devletini ve ülkesini bir sömürge olarak elde tutmak istemesinin en büyük ifadesidir. Bu nedenle Almanya'ya karşı siyasi soğukluk daha da artar Hatta nefrete dönüşür. Ama ne çare ki Ekonomi bakımından Kapitülasyonlar nedeni ile dışa bağımlı olduğumuzdan, Alman murahhasların imzalaması için, nefret duyguları içerisinde Kapitülasyonlar kalkmadıkça Almanya'nın barışa razı olmaması isteğinden vazgeçerek 11 Ocak 1917'de Birisi Gizli dokuzu açık 10 antlaşma imzalar. Hâlbuki 1916 vuruşmalarında, Osmanlı Genelkurmay'ı zaferi Avrupa'da gördüğü için en seçme askerlerinden yedi Türk tümenini, Alman ve Avusturya topraklarına girmiş olan Rus kuvvetlerini yıkıma uğratmak için yardıma gönderirken, Alman Hükümeti Emperyalist isteklerinden vazgeçmeyerek Kapitülasyonlar ile Türk ulusunun yolunmasın istemiştir. Bu da haliyle savaş döneminde kuvvetlenen Türk-Cermen dostluğuna nefreti getirerek iki ulusu birbirinden uzaklaştırmıştır. 1917 Ocağında bizim gurupta soğuk rüzgârlar eserken kuzey Komşumuz ve düşmanımız Rusya'da ise büyük sosyal çalkantılar görülmeye başlar. Rusya'da başkent Petrograd'da dâhil ülkenin her köşesinde görülen pahalılık, karaborsa, vurgunculuk ve kıtlık halk kitlelerini canından bezdirir. Savaşın getirdiği siyasi ve ekonomik olaylar sanayiyi de çalışamaz duruma getirir. İşçiler Greve gider. Polis Grevleri önleyemeyince işçiye karşı silah kullanmak zorunda kalınır. Şiddete başvurur. Polisin bu baskısına karşı askerde işçileri tutarak polise karşı ateşle karşılıkta bulunur. Çünkü askerler işçilerin kardeşleri ve çocukları idi. Sonuçta hükümet güçlerine karşı asker-işçi işbirliği çabuk gelişir. Bu işbirliğine, köylülerde katılır. Hükümetin güvenlik güçlerine karşı sert bir direniş başlar. 8 Mart 1917 günü uluslar arası kadınlar gününü kutlamaya çalışan dokuma fabrikasındaki kadın işçileri, sosyalist önderler kışkırtarak gevre götürürler. Bu greve 90000 işçi katılır. Bu büyük ilk grev Bolşevik ve Menşevik gurupların da desteğiyle daha da güçlenerek Rus Toplumunu aşrı bir şekilde etkiler.9 Mart 1917'de savaşmaktan bıkmış olan 120000 asker de disipline uymayarak grevcilere katılır.10 Mart 1917'de greve Üniversitelerin de katılması ile Petrograd'daki Hükümete karşı 250000 kişilik bir yürüyüş başlar. Petrograd'daki yedek askerlerde Greve katılınca hükümet dağılmak zorunda kalır.Rusya'daki bu kötü gelişmeler Osmanlı Devletinin lehine olaylardır. Çünkü Boğazlar ve İstanbul Rus saldırısı tehdidinden kurtulur. Doğuda 1916 yılında başlayan Rus işgalleri durur. Artık Osmanlı Devleti için Rusya bir tehlike olmaktan çıkmıştır.Rusya'daki bu sosyal gelişmeler Batılı Anlaşma Gurubu devletlerini de etkiler. Büyüyen bu tehlikeyi gören düşmanlarımız bize karşı siyasalarını değiştirerek yakınlaşmaya başlarlar. Daha önceki yazılarımda da belirttiğim gibi Amerika bizimle dostluk ilişkileri kurmak için çalışmalarını sıklaştırır. Görevli Amerikan diplomatları Türk siyasetçilerle dostane ilişkiler kurarak Türk-Amerikan dostluğunun temelini atmaya çalışırlar. İngiltere, Osmanlı ile Esir ve yaralıların değişimi için başvuruda bulunur. Bu konuda Cenevre'de görüşmeler başlar. Bazı aydın politikacılarımız Kuzey Komşumuzda meydana gelen sosyal ve siyasi olayları en iyi şekilde değerlendirerek, Ülkemizi savaşın ve emperyalizmin getireceği zararlardan kaçınarak en az zararla çıkması için barıştan yana düşüncelerin gelişmesini sağlar. Ama gerek hanedan ve çevresinin ve gerekse Meclisin bilgi ve kültür seviyesinin yetersizliği sonucu sağlam bir barışa gidemez.Sonuç ise Sevr Antlaşması ile yıkım olur.